Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri adım adım inceleyeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
8. Etkinlik a) Aşağıda mastar halinde verilmiş fiilleri istenen kip ve kişi ekleriyle çekimleyerek örnekteki gibi yazınız.
Bu bölümde, fiilleri yani iş, oluş, hareket bildiren kelimeleri, verilen zaman ve kişi özelliklerine göre çekimleyeceğiz. Yani “kim” bu işi “ne zaman” yapıyor veya yapacak, onu belirleyeceğiz. Örnekte gördüğünüz gibi, “göstermek” fiilini “duyulan geçmiş zaman” ve “3. çoğul kişi”ye göre çekimlemişler: göster-miş-ler. Şimdi diğerlerini de aynı şekilde yapalım:
- sormak (gereklilik kipi – 2. çoğul kişi)
Gereklilik kipi, bir işin yapılması gerektiğini bildirir. “-malı, -meli” ekini kullanırız. 2. çoğul kişi ise “siz” demektir. O zaman “sormak” fiilini çekimlersek:
sormalısınız
- araştırmak (şart kipi – 1. çoğul kişi)
Şart kipi, bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir şarta bağlı olduğunu ifade eder. “-sa, -se” ekini kullanırız. 1. çoğul kişi ise “biz” demektir. “Araştırmak” fiilini çekimlersek:
araştırsak
- yazmak (gelecek zaman – 1. tekil kişi)
Gelecek zaman, eylemin gelecekte yapılacağını bildirir. “-acak, -ecek” ekini kullanırız. 1. tekil kişi ise “ben” demektir. “Yazmak” fiilini çekimlersek:
yazacağım
- temizlemek (emir kipi – 2. tekil kişi)
Emir kipi, bir işin yapılmasını emreder. 2. tekil kişi “sen” olduğu için, bu kişide fiile genellikle ek gelmez, fiil kökü veya gövdesi kullanılır. “Temizlemek” fiilini çekimlersek:
temizle
- çekmek (şimdiki zaman – 3. çoğul kişi)
Şimdiki zaman, eylemin şu an yapıldığını bildirir. “-iyor” ekini kullanırız. 3. çoğul kişi ise “onlar” demektir. “Çekmek” fiilini çekimlersek:
çekiyorlar
- beklemek (istek kipi – 1. tekil kişi)
İstek kipi, bir işin yapılmasını istediğimizi bildirir. “-a, -e” ekini kullanırız. 1. tekil kişi “ben” demektir. “Beklemek” fiilini çekimlersek:
bekleyeyim
- görüşmek (bilinen geçmiş zaman – 3. tekil kişi)
Bilinen geçmiş zaman, eylemin geçmişte yapıldığını ve bu olaya şahit olduğumuzu bildirir. “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü” ekini kullanırız. 3. tekil kişi ise “o” demektir. “Görüşmek” fiilini çekimlersek:
görüştü
8. Etkinlik b) Çekimlediğiniz fiillerin anlamlarında oluşan değişiklikleri yazınız.
Sevgili çocuklar, fiiller mastar halinde (mesela “gitmek”, “yemek”) sadece bir eylemin adını söylerler. Yani “gitmek” dediğimizde sadece bir yere hareket etme eylemini anlarız. Ama bu eylemi kimin, ne zaman, hangi amaçla yaptığını bilmeyiz.
Fiilleri çekimlediğimizde ise, yani onlara kip ve kişi eklerini getirdiğimizde, o eylemin anlamı belirginleşir ve birçok yeni bilgi kazanırız. İşte bu değişiklikler şunlardır:
Zaman Anlamı Kazanması: Fiil, geçmişte mi (göstermişler, görüştü), şimdi mi (çekiyorlar), gelecekte mi (yazacağım) yoksa her zaman mı yapıldığı bilgisini verir.
Kişi Anlamı Kazanması: Eylemi kimin yaptığı belli olur. Ben mi (yazacağım, bekleyeyim), sen mi (temizle), o mu (görüştü), biz mi (araştırsak), siz mi (sormalısınız), onlar mı (göstermişler, çekiyorlar) yaptı, anlarız.
Kip (Dilek/Haber) Anlamı Kazanması: Eylemin yapılış amacı, zorunluluğu, isteği veya şartı ortaya çıkar. Örneğin:
Gereklilik kipi ile bir işin yapılması gerektiği (sormalısınız).
Şart kipi ile bir işin bir şarta bağlı olduğu (araştırsak).
Emir kipi ile bir işin yapılması emredildiği (temizle).
İstek kipi ile bir işin yapılmasının istendiği (bekleyeyim) anlamları eklenir.
Kısacası, fiiller çekimlendiğinde, eylemin sadece adını söylemekten çıkar, kimin, ne zaman, ne amaçla veya hangi koşulda o eylemi gerçekleştirdiğine dair tam bir bilgi verir hale gelirler. Bu sayede cümlelerimiz daha anlamlı ve anlaşılır olur.
9. Etkinlik “Birlik, beraberlik, vatan, fedakârlık, savaş, özgürlük, millet” kelimelerinden yola çıkarak A4 kağıdına “Milli Mücadele” temalı bir şiir yazınız. Yazdığınız şiire uygun bir başlık belirleyiniz. Şiirinizi sınıf panosunda paylaşınız.
Sevgili öğrencilerim, bu etkinlikte yaratıcılığınızı konuşturma zamanı! “Milli Mücadele” konulu bir şiir yazacaksınız. İşte size bu konuda yardımcı olacak birkaç adım ve ipucu:
Adım 1: Konuyu Anlamak ve Anahtar Kelimeleri Kullanmak
Öncelikle “Milli Mücadele” ne demek, bunu bir düşünün. Vatanımızın düşman işgalinden kurtarılması için verilen büyük ve destansı bir mücadele, değil mi? Atatürk’ün önderliğinde milletimizin gösterdiği kahramanlıklar aklınıza gelsin.
Size verilen kelimeleri (birlik, beraberlik, vatan, fedakârlık, savaş, özgürlük, millet) şiirinizin içinde mutlaka kullanmaya çalışın. Bu kelimeler şiirinizin ana omurgasını oluşturacak.
Adım 2: Duyguları ve Düşünceleri Bir Araya Getirmek
Milli Mücadele’yi düşünürken aklınıza hangi duygular geliyor? Belki gurur, belki hüzün, belki umut… Bu duyguları şiirinize katın.
Şiirinizde bir hikaye anlatır gibi, o günlerin zorluklarını, milletimizin azmini ve sonunda kazanılan zaferi dile getirebilirsiniz.
Adım 3: Şiirinizi Yazmak ve Başlık Belirlemek
Duygularınızı ve anahtar kelimeleri kullanarak dizeler oluşturmaya başlayın. Kafiyeli veya serbest bir şiir yazabilirsiniz, bu size kalmış.
Şiiriniz bittikten sonra, şiirinizin konusunu en iyi anlatan, ilgi çekici bir başlık bulun. Örneğin, “Kurtuluş Destanı”, “Vatan Sevgisi”, “Birlikteliğin Gücü” gibi başlıklar olabilir.
Adım 4: Şiirinizi Paylaşmak
Şiirinizi A4 kağıdına güzelce yazın veya bilgisayarda yazıp çıktısını alın.
Sınıf panomuzda diğer arkadaşlarınızla paylaşarak hem onların yazdıklarından ilham alın hem de kendi eserinizi sergileyin.
Unutmayın, her bir şiir, kalpten gelen bir duygunun ve düşüncenin en güzel ifadesidir. Milli Mücadele’mizin ruhunu en iyi şekilde yansıtan şiirler yazacağınıza eminim!
Gelecek Derse Hazırlık
Bir sonraki dersimize hazırlanırken yapmanız gereken iki önemli ödevimiz var:
“Atatürk’ün çocuk sevgisi” ile ilgili şiirler bulunuz. Bulduğunuz şiirleri yazarak sınıf panosunda sergileyiniz.
Atatürk’ün çocuklara ne kadar değer verdiğini hepimiz biliyoruz. Onun çocuk sevgisini anlatan, bu konudaki duygularını dile getiren şiirler araştırın. Bulduğunuz şiirleri defterinize yazın veya çıktısını alıp panoya asmak üzere hazırlayın. Eminim çok güzel örnekler bulacaksınız!
Atatürk’ün çocuklarla ilgili sözlerini derleyiniz.
Atatürk’ün sadece çocuk sevgisiyle ilgili şiirler değil, bizzat kendisinin söylediği, çocuklara olan inancını, onlara verdiği önemi gösteren çok sayıda sözü var. Bu sözleri araştırın, not alın ve derleyerek bir sonraki dersimize hazırlıklı gelin. Bu sözler bize geleceğin teminatı olan çocuklara nasıl bakmamız gerektiğini de gösterecek.
Bugünkü dersimiz bu kadar. Hepinize kolay gelsin, iyi çalışmalar!