Merhaba sevgili öğrencim! Hadi bakalım, bu Türkçe sorularını birlikte adım adım çözelim, hiç zorlanmadan, tane tane anlayarak ilerleyelim. Hazır mısın?
4. “Vatan sevgisi, sevgilerin en üstünüdür. Çocuğa bu sevgi ailede verilmeye başlanmalı, okul eğitimiyle zenginleştirilerek ve pekiştirilerek geliştirilmelidir. Çünkü vatan, onu seven insanlarla ileriye, daha da ileriye gidecektir.”
Bu paragrafta vurgulanan ana fikir aşağıdakilerden hangisidir?
a) Vatan sevgisi çocuğa ailede verilmeye başlanır.
b) Vatana hizmet etmek onu sevmekle başlar.
c) Bilgili insanlar, vatanını daha çok severler.
d) Diğer sevgiler vatanı sevmekle başlar.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, ana fikir, bir yazının bize vermek istediği en temel, en önemli mesajdır. Paragrafı dikkatlice okuduğumuzda, yazarın bize vatan sevgisinin ne kadar değerli olduğunu ve bu sevginin nasıl kazanılıp geliştirilmesi gerektiğini anlattığını görüyoruz.
Paragraf, “Vatan sevgisi, sevgilerin en üstünüdür.” diyerek başlıyor ve vatan sevgisinin önemini vurguluyor. Sonra da bu sevginin nasıl gelişeceğini açıklıyor: “Çocuğa bu sevgi ailede verilmeye başlanmalı, okul eğitimiyle zenginleştirilerek ve pekiştirilerek geliştirilmelidir.” İşte bu cümle, vatan sevgisinin temelini nerede attığımızı, başlangıç noktasını bize çok net söylüyor.
Şıklara baktığımızda:
a) Vatan sevgisi çocuğa ailede verilmeye başlanır. Bu ifade, paragraftaki “Çocuğa bu sevgi ailede verilmeye başlanmalı” cümlesiyle birebir örtüşüyor ve paragrafın vatan sevgisinin nasıl geliştiğini anlatan kısmının en önemli adımıdır. Yani vatan sevgisinin temelinin ailede atıldığını vurguluyor.
b) Vatana hizmet etmek onu sevmekle başlar. Bu doğru bir düşünce olsa da, paragrafta doğrudan bu hizmetten çok, sevginin nasıl oluştuğu anlatılıyor.
c) Bilgili insanlar, vatanını daha çok severler. Paragrafta böyle bir bilgiye yer verilmiyor, bilgi ve vatan sevgisi arasında bir bağlantı kurulmuyor.
d) Diğer sevgiler vatanı sevmekle başlar. Paragraf vatan sevgisinin “sevgilerin en üstünü” olduğunu söylüyor ama diğer sevgilerin ondan başladığını belirtmiyor.
Bu durumda, paragrafın ana vurgularından biri, vatan sevgisinin ailede başlayan bir eğitimle geliştiğidir. Bu, hem paragrafın önemli bir kısmını oluşturuyor hem de verilen şıklar arasında paragrafın mesajını en doğru yansıtan seçenek oluyor.
Sonuç:
Doğru cevap a) Vatan sevgisi çocuğa ailede verilmeye başlanır.
5. Yandaki şiirin sizde uyandırdığı duygu ve düşünceleri yazınız.
NASİHAT
Dinle, sana bir nasihat edeyim:
Hatırdan, gönülden geçici olma.
Yiğidin başına bir iş gelirse,
Anı¹ yâd illere² açıcı olma.
Mecliste ârif ol, kelâmı dinle;
El iki söylerse, sen birin söyle.
Elinden geldikçe eylik³ eyle,
Hatıra dokunup yıkıcı olma.
(…)
Karacaoğlan
(Kısaltılmıştır.)
¹Onu, ²El, ³İyilik
Çözüm:
Sevgili öğrencim, Karacaoğlan’ın bu “Nasihat” şiiri bana sanki dedemin ya da bilge bir büyüğün yanıma oturup, hayatla ilgili tecrübelerini, öğütlerini verdiğini hissettiriyor. Şiiri okurken içimde hem bir saygı hem de huzurlu bir dinleme isteği uyandı.
Şiirde geçen öğütler, insanın nasıl iyi bir insan olması gerektiğini, çevresiyle nasıl güzel ilişkiler kurması gerektiğini anlatıyor.
- İlk olarak, “Hatırdan, gönülden geçici olma.” dizesi bana vefalı olmanın, sözünde durmanın ve insanları kolayca unutmamanın önemini düşündürdü. Yani birine değer veriyorsak, o değerin kalıcı olması gerektiğini anladım.
- “Yiğidin başına bir iş gelirse, Anı yâd illere açıcı olma.” derken, sır saklamanın, dostluğa ve güvene önem vermenin ne kadar değerli olduğunu hissettim. Biri zor durumdayken onun açığını başkalarına anlatmamak, gerçekten olgun bir davranıştır.
- “Mecliste ârif ol, kelâmı dinle; El iki söylerse, sen birin söyle.” ifadeleri ise bana akıllı, ölçülü ve saygılı olmanın, çok konuşmak yerine önce dinlemenin ve az ama öz konuşmanın ne kadar doğru olduğunu hatırlattı. Bilgili insan, çok konuşan değil, doğru zamanda doğru şeyi söyleyen insandır.
- Son olarak, “Elinden geldikçe eylik eyle, Hatıra dokunup yıkıcı olma.” dizeleriyle de iyilik yapmanın, kimseyi kırmamanın ve yıkıcı olmak yerine yapıcı olmanın ne kadar önemli olduğunu bir kez daha anladım. İyilik yapmak hem bize hem de çevremize huzur verir.
Kısacası, bu şiir bana dürüst, vefalı, sırdaş, ölçülü, iyi kalpli ve yapıcı bir insan olmanın yollarını gösteren çok değerli bir rehber gibi geldi. İnsan ilişkilerinde bu kurallara dikkat etmenin ne kadar önemli olduğunu düşündürdü.
Sonuç:
Şiir bana vefa, sırdaşlık, ölçülü konuşma, iyilik yapma ve insanları kırmama gibi değerli ahlaki ilkelerin önemini hissettirdi. Bilge bir büyüğün hayat tecrübelerini aktardığı, yol gösterici bir şiir olduğu düşüncesini uyandırdı.
6. Aşağıdaki cümleleri kutu içinde verilen ek fiil eklerinden uygun olanlarla tamamlayınız.
Çocukken odanı her akşam topla___
Hatırlar___ bu sokaktan daha önce de geçmiş___
Arkadaşımın yaptığı tablonun renkleri çok canlı___
Yoğun kar yağışına karşı önlemlerini almalı___
İş yerimiz hafta sonları kapalı___
Aradığın sözlük, masanın üzerinde___
Kutu içindeki ek fiil ekleri: idi, imiş, ise, -dir
Çözüm:
Sevgili öğrencim, ek fiiller (idi, imiş, ise, -dir) isim soylu kelimeleri yüklem yapar ya da fiillere gelerek birleşik zamanlı fiiller oluşturur. Şimdi her cümlenin anlamına en uygun eki bulalım:
Adım 1: İlk cümleye bakalım.
“Çocukken odanı her akşam topla___”
Burada geçmişte düzenli olarak yapılan bir eylemden bahsediliyor. “Toplardı” deriz, yani geniş zamanın hikâyesi. Bu durumda “topla-r idi” şeklinde düşünebiliriz.
Çocukken odanı her akşam toplaimiş.
(Burada “toplarmış” diyerek, başkasından duyulan veya sonradan fark edilen bir geçmiş alışkanlığı anlatabiliriz. Bu da gayet uygun olur.)
Adım 2: İkinci cümleye bakalım.
“Hatırlar___ bu sokaktan daha önce de geçmiş___”
İlk boşluğa bir şart anlamı katmalıyız: “Hatırlarsa” (eğer hatırlarsa). Bu durumda “ise” ek fiilini kullanırız. İkinci boşlukta ise geçmişte gerçekleşen bir durumu kesin bir şekilde belirtiyoruz: “geçmişti”. Bu da “idi” ek fiiliyle sağlanır.
Hatırlarise bu sokaktan daha önce de geçmişidi.
Adım 3: Üçüncü cümleye bakalım.
“Arkadaşımın yaptığı tablonun renkleri çok canlı___”
Burada bir durum tespiti, bir yargı bildiriliyor. “Canlıdır” diyerek bu durumu pekiştiririz.
Arkadaşımın yaptığı tablonun renkleri çok canlıdır.
Adım 4: Dördüncü cümleye bakalım.
“Yoğun kar yağışına karşı önlemlerini almalı___”
Burada geçmişte yapılması gereken ama belki de yapılmamış bir zorunluluktan bahsediliyor. “Almalıydı” deriz, yani gerekliliğin hikâyesi.
Yoğun kar yağışına karşı önlemlerini almalıidi.
Adım 5: Beşinci cümleye bakalım.
“İş yerimiz hafta sonları kapalı___”
Bu da tıpkı üçüncü cümle gibi bir durum tespiti, genel bir bilgi. “Kapalıdır” diyerek cümleyi tamamlarız.
İş yerimiz hafta sonları kapalıdır.
Adım 6: Altıncı cümleye bakalım.
“Aradığın sözlük, masanın üzerinde___”
Bu da bir yer tespiti, bir yargı bildirimi. “Üzerindedir” diyerek cümleyi tamamlarız.