Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersimizin bu bölümünde verilen metne göre soruları birlikte çözeceğiz. Unutma, soruları doğru ve tam cevaplamak için metni dikkatlice okumak çok önemli. Şimdi adım adım soruları inceleyelim ve cevaplarını bulalım.
3.Etkinlik a) Aşağıda, metinde geçen bazı cümleler verilmiştir. Bu cümlelerde yer alan deyimleri bularak altlarını çiziniz. Deyimlerin metne katkısını belirleyerek yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden istenen, verilen cümlelerdeki deyimleri bulup altlarını çizmek ve sonra bu deyimlerin metne neler kattığını açıklamaktır. Deyimler, kelimelerin gerçek anlamlarının dışında, kendine özgü bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz gruplarıdır. Metne duygu, anlam ve anlatım zenginliği katarlar.
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim:
Babam nasıl olsa işleri yoluna koyardı.
Çözüm:
Bu cümlede altını çizdiğimiz deyim “işleri yoluna koymak”tır.
Bu deyim, “bir sorunlu durumu düzeltmek, çözüme kavuşturmak” anlamına gelir. Metne, babanın sorunlar karşısında çare bulan, çözüm üreten ve ailesine güven veren bir karakter olduğunu vurgular. Bu ifade, okuyucuya babanın ne kadar becerikli ve sorumluluk sahibi olduğunu hissettirir, aynı zamanda çocuğun babasına olan güvenini de yansıtır.
Babamın yüzü gülmüştü ya… Ötesinin önemi yoktu.
Çözüm:
Bu cümlede altını çizdiğimiz deyim “yüzü gülmek”tir.
Bu deyim, “mutlu olmak, sevinmek” anlamındadır. Metne, babanın o anki içten mutluluğunu ve bu mutluluğun çocuk için ne kadar değerli olduğunu katıyor. Çocuğun gözünden babasının sevincini görmesi, kendisi için her şeyden daha önemli olduğunu belirterek, aralarındaki güçlü bağı ve çocuğun babasına duyduğu sevgiyi pekiştiriyor.
Sanki kendi yerine bisikleti bırakıp o da çekip gitmişti.
Çözüm:
Bu cümlede altını çizdiğimiz deyim “çekip gitmek”tir.
Bu deyim, “bir yerden ayrılmak, gitmek” anlamına gelir. Metne, çocuğun kendini terk edilmiş hissettiği anı yansıtıyor. Bisikletin de babası gibi kendisini yalnız bıraktığı düşüncesi, çocuğun içindeki üzüntüyü ve terk edilmişlik duygusunu güçlendiriyor. Bu ifade, çocuğun dünyasındaki boşluğu ve hüznü okuyucuya derinden hissettirir.
Pencereden akşamın sokakları kaplayan karanlığına dalıp gitti.
Çözüm:
Bu cümlede altını çizdiğimiz deyim “dalıp gitmek”tir.
Bu deyim, “düşüncelere dalmak, bir şeye yoğunlaşmak, kendini kaybetmek” anlamındadır. Metne, çocuğun dışarıdaki karanlığa bakarken derin düşüncelere daldığını, belki de yaşadığı olayların etkisiyle hüzünlendiğini ve yalnızlığını yansıttığını katıyor. Bu durum, çocuğun iç dünyasındaki karmaşıklığı ve duygusal yoğunluğu okuyucuya aktarır.
3.Etkinlik b) Bulduğunuz deyimleri yazınız. Deyimleri anlamlarına uygun birer cümlede kullanınız.
Şimdi bir önceki adımda bulduğumuz deyimleri tekrar yazalım ve her birini kendi anlamlarına uygun yeni birer cümlede kullanalım:
işleri yoluna koymak
Cümle: Sınavdan kötü not alınca çok üzülmüştüm ama annem, “Merak etme, biraz daha çalışırsan işleri yoluna koyarsın.” diyerek beni rahatlattı.
yüzü gülmek
Cümle: Doğum gününde aldığı hediyelerle arkadaşımın yüzü güldü, o kadar mutlu oldu ki gözleri parlıyordu.
çekip gitmek
Cümle: Misafirler, akşam yemeğinden sonra vedalaşıp sessizce çekip gittiler.
dalıp gitmek
Cümle: Otobüste camdan dışarı bakarken, uzaklara dalıp gittim ve kendimi hayallere kaptırdım.
4.Etkinlik “Tahta Bisiklet” metninden öznel ve nesnel yargılardan üçer tanesini belirleyerek yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden “Tahta Bisiklet” metninden üçer tane öznel ve nesnel yargı bulmamız isteniyor. Haydi, önce bu kavramları kısaca hatırlayalım:
Öznel yargı: Kişiden kişiye değişen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünceleri içeren ifadelerdir. Yani “bana göre” olan şeylerdir.
Nesnel yargı: Herkes tarafından kabul gören, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilen, kişisel duygu ve düşüncelerden uzak, tarafsız ifadelerdir. Yani “herkese göre” olan şeylerdir.
Şimdi metni dikkatlice okuyup bu yargıları belirleyelim:
Öznel Yargılar
Bu kısma metindeki kişisel duygu, düşünce ve yorumları yazacağız:
Babam eğlenceli bir adamdı.
Açıklama: “Eğlenceli” olmak kişiden kişiye değişen bir yorumdur. Birine göre eğlenceli olan, başkasına göre olmayabilir. Bu, yazarın babası hakkındaki kişisel görüşüdür.
Hele okul çıkışlarında karnım zil çaldığında şeker şerbetiyle karışmış tahinin tadına doyamazdım.
Açıklama: “Tadına doyamamak” tamamen kişisel bir beğenidir. Herkes aynı yiyeceği aynı derecede sevmeyebilir veya tadına doyamayabilir. Bu, yazarın kendi deneyimi ve duygusudur.
Annem içten içe gönendiğini, sevindiğini görürdüm.
Açıklama: Yazarın annesinin iç dünyasını (“gönendiğini, sevindiğini”) tahmin etmesi, yorumlaması öznel bir yargıdır. Bir başkası annenin aynı durumda farklı hissedebileceğini düşünebilir.
Nesnel Yargılar
Bu kısma metindeki kanıtlanabilir, herkesçe kabul edilebilir gerçekleri yazacağız:
Babam küçük bir tatlıcı dükkânı vardı.
Açıklama: Babanın bir tatlıcı dükkânının olup olmadığı ve büyüklüğü gözlemlenebilir, kanıtlanabilir bir bilgidir. Bu bir gerçektir.
Yıllarca önce senin de yazıları sevmene küçük bir kasabada yaşıyorduk.
Açıklama: Nerede yaşadıkları ve ne zaman olduğu (yıllar önce) coğrafi ve zamansal olarak doğrulanabilir bilgilerdir. Bu bir olgudur.
Her ay başı babam, elinde bazen iki bazen tek bilezikle gelir; annemin bileğine takardı.
Açıklama: Babanın ay başında bilezik getirmesi ve annenin bileğine takması, gözlemlenebilir ve kanıtlanabilir bir eylemdir. Bu, metindeki bir olay akışının nesnel bir anlatımıdır.
Umarım bu açıklamalarla konuyu daha iyi anlamışsındır. Unutma, bol bol okuyup pratik yapmak, Türkçe dersinde başarılı olmanın anahtarıdır!