Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersine hoş geldin! Bugün sana gönderilen soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Unutma, her soruyu dikkatlice okuyup metinle bağlantısını kurarak doğru cevaplara ulaşabiliriz. Hazırsan, ilk sorumuzla başlayalım!
b) İncelediğiniz örnekten hareketle günlük hayatta kullandığınız bir rotayı yazınız. Rotanızda yer alan uğrak yerlerini ve bu yerler arasındaki tahmini mesafeyi tabloya yerleştiriniz.
Bu soruda bizden günlük hayatımızda kullanabileceğimiz bir rota oluşturmamız ve bu rotadaki durakları ile aralarındaki mesafeleri bir tabloya benzer şekilde belirtmemiz isteniyor. Haydi, seninle birlikte bisikletle yapabileceğimiz hayali bir rota oluşturalım. Mesafeleri de tahmini olarak yazalım.
Adım 1: Rotayı Belirleyelim
Önce rotamızdaki durakları belirleyelim. Mesela, evimizden çıkıp okula gidelim, okuldan sonra parka uğrayıp biraz dinlenelim, oradan da kütüphaneye gidip bir kitap alalım ve sonra da evimize geri dönelim. Böylece hem bisiklet sürmüş hem de günlük işlerimizi halletmiş oluruz.
Adım 2: Uğrak Noktalarını ve Mesafeleri Belirtelim
Şimdi belirlediğimiz bu durakları ve aralarındaki tahmini mesafeleri yazalım. Unutma, bu mesafeler sadece birer tahmin. Senin evine, okuluna veya parka olan uzaklığa göre değişebilir.
Uğrak Noktaları – Mesafeler
Evden Okula – 2 km
Okuldan Parka – 1 km
Parktan Kütüphaneye – 0.5 km
Kütüphaneden Eve – 2.5 km
Toplam Mesafe – 6 km
Gördüğün gibi, bu rotada bisikletle toplam 6 km yol yapmış oluruz. Bu hem eğlenceli hem de sağlıklı bir aktivite olurdu, değil mi?
—
5. Etkinlik: Aşağıda “İki Tekerlekli Özgürlük” metninden bir bölüm verilmiştir. Verilen bölümde yer alan basit zamanlı fiilleri bulup ek fiil yardımıyla birleşik zamanlı fiillere çeviriniz.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden metindeki basit zamanlı fiilleri bulmamız ve onları ek fiil (idi, imiş, ise) kullanarak birleşik zamanlı fiillere dönüştürmemiz isteniyor. Hatırlarsan, basit zamanlı fiiller sadece bir zaman eki alırken, birleşik zamanlı fiiller bir zaman eki aldıktan sonra bir de ek fiil alarak iki zaman anlamı taşırlar. Örneğin, “geliyor” basit zamanlıyken, “geliyordu” birleşik zamanlıdır. Hadi, metni dikkatlice okuyup fiilleri bulalım ve dönüştürelim!
Adım 1: Metindeki Basit Zamanlı Fiilleri Bulalım
Metni okurken yüklem olan ve sadece bir zaman eki almış fiilleri işaretleyelim:
- geliyor (şimdiki zaman)
- saymıyoruz (şimdiki zaman)
- başladı (di’li geçmiş zaman)
- başlıyoruz (şimdiki zaman)
- artıyor (şimdiki zaman)
- hafifler (geniş zaman)
- oluruz (geniş zaman)
- bırakıyoruz (şimdiki zaman)
(Küçük bir not: “yapamayanlardanız”, “yok”, “takıldığımız”, “çıkarıp”, “getirebileceğimiz”, “görmek”, “deyip” gibi kelimeler ya fiilimsidir ya da ek fiille isim soylu kelimelerden yüklem olmuştur. Bu yüzden onları basit zamanlı fiil olarak alıp dönüştürmüyoruz. Biz sadece gerçek fiilleri arıyoruz.)
Adım 2: Basit Zamanlı Fiilleri Ek Fiil Yardımıyla Birleşik Zamanlı Fiillere Çevirelim
Şimdi bulduğumuz basit zamanlı fiilleri, ek fiillerden en yaygın kullanılanlardan biri olan “-di” (hikaye) ekini getirerek birleşik zamanlı fiillere dönüştürelim. Böylece fiillerimiz geçmişte yapılan bir eylemin hikayesini anlatmış olacak.
- geliyor (şimdiki zaman) → geliyordu (şimdiki zamanın hikayesi)
- saymıyoruz (şimdiki zaman) → saymıyorduk (şimdiki zamanın hikayesi)
- başladı (di’li geçmiş zaman) → başladıydı (di’li geçmiş zamanın hikayesi)
- başlıyoruz (şimdiki zaman) → başlıyorduk (şimdiki zamanın hikayesi)
- artıyor (şimdiki zaman) → artıyordu (şimdiki zamanın hikayesi)
- hafifler (geniş zaman) → hafiflerdi (geniş zamanın hikayesi)
- oluruz (geniş zaman) → olurduk (geniş zamanın hikayesi)
- bırakıyoruz (şimdiki zaman) → bırakıyorduk (şimdiki zamanın hikayesi)
Açıklama: “Geliyor” şu an gerçekleşen bir eylemi ifade ederken, “geliyordu” geçmişte sürekli olarak yapılan bir gelme eylemini anlatır.
Açıklama: “Saymıyoruz” şu anki durumu belirtirken, “saymıyorduk” geçmişte süregelen bir saymama durumunu ifade eder.
Açıklama: “Başladı” geçmişte kesin olarak gerçekleşmiş bir eylemi bildirirken, “başladıydı” geçmişte gerçekleşen bir eylemin daha da geçmişte (önce) olduğunu veya o eylemin hikaye edildiğini anlatır.
Açıklama: “Başlıyoruz” şu anki eylemi ifade ederken, “başlıyorduk” geçmişte devam eden bir başlama eylemini anlatır.
Açıklama: “Artıyor” şu anki artışı ifade ederken, “artıyordu” geçmişte süregelen bir artışı anlatır.
Açıklama: “Hafifler” genel bir durumu veya her zaman olan bir eylemi ifade ederken, “hafiflerdi” geçmişte sürekli olan veya alışkanlık haline gelmiş bir durumu anlatır.
Açıklama: “Oluruz” genel bir olabilirlik veya alışkanlığı ifade ederken, “olurduk” geçmişte sürekli olan veya alışkanlık haline gelmiş bir durumu anlatır.
Açıklama: “Bırakıyoruz” şu anki eylemi ifade ederken, “bırakıyorduk” geçmişte devam eden bir bırakma eylemini anlatır.
Harikasın! Gördüğün gibi, ek fiiller sayesinde fiillerimize farklı zaman anlamları katabiliyoruz. Bu, Türkçeyi daha zengin ve anlamlı kullanmamızı sağlıyor. Dersimiz burada sona erdi, bir sonraki derste görüşmek üzere!