7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 32
Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok güzel iki etkinliği birlikte yapacağız. Fiillerin kipleri konusunu hatırlayacak ve hayal gücümüzü kullanarak harika bir meyve bahçesi betimlemesi yazacağız. Hazırsanız başlayalım!
9. Etkinlik: Aşağıdaki cümlelerde koyu harflerle yazılmış fiillerin hangi durumu ifade ettiğini örnekteki gibi işaretleyiniz.
Sevgili çocuklar, fiillerin kipleri, bir eylemin nasıl bir niyetle, hangi zaman ve durum içinde yapıldığını bize anlatır. Yani, bir eylem bir gereklilik mi, bir şart mı, bir istek mi yoksa bir emir mi bildiriyor, bunu kipler sayesinde anlarız. Şimdi cümlelerdeki koyu yazılmış fiillerin hangi kipi bildirdiğini birlikte bulalım:
Adım 1: Fiil Kiplerini Hatırlayalım
- Şart Kipi (-sa, -se): Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildirir. (“Gelirsen”, “okusan”)
- Gereklilik Kipi (-malı, -meli): Bir eylemin yapılması gerektiğini, zorunlu olduğunu bildirir. (“Gelmelisin”, “okumalıyız”)
- İstek Kipi (-a, -e): Bir eylemin yapılmasını arzu ettiğimizi, istediğimizi bildirir. (“Geleyim”, “okuyalım”)
- Emir Kipi (eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir): Bir eylemin yapılmasını emrettiğimizi bildirir. (“Gel”, “oku”, “gelsin”, “okusunlar”)
Şimdi cümlelerimize tek tek bakalım:
Cümle: Yarın kadar bu parayı vermeliyim.
Çözüm:
Bu cümlede koyu yazılan fiil “vermeliyim”. Bu fiilin kökü “vermek” ve sonundaki “-meli” eki, bir şeyin yapılması gerektiğini, bir zorunluluğu ifade eder. Yani, bu bir gereklilik durumunu bildiriyor.
Bu yüzden, bu fiil Gereklilik Bildiren fiil kipindedir.
Cümle: Zamanında yola çıkarsak geç kalmayız.
Çözüm:
Buradaki fiilimiz “çıkarsak”. Fiil kökü “çıkmak” ve ardından gelen “-sa” eki var. Bu ek, bir şeyin gerçekleşmesi için bir şartın olduğunu anlatır. Eğer yola çıkarsak, geç kalmayız. Yani, geç kalmamanın şartı yola çıkmaktır.
Bu fiil, Şart Bildiren fiil kipindedir.
Cümle: Ona her şeyi olduğu gibi anlatalım.
Çözüm:
Bu cümledeki fiil “anlatalım”. “Anlatmak” fiilinin sonundaki “-alım” eki (açılımı -a eki + -lım şahıs eki), bir isteği, bir dileği ifade ediyor. “Hadi anlatalım,” der gibi bir anlam taşıyor.
Bu fiil, İstek Bildiren fiil kipindedir.
Cümle: Evden çıkarken anahtarını yanına alsın.
Çözüm:
Burada koyu yazılan fiil “alsın”. “Almak” fiilinin sonundaki “-sın” eki, birine bir şey yapmasını söyleme, yani bir emir verme anlamı taşır. Bu, 3. tekil şahıs için kullanılan bir emir kipidir.
Bu fiil, Emir Bildiren fiil kipindedir.
Cümle: Gitmeden onu bir daha göreyim.
Çözüm:
Bu cümlede fiilimiz “göreyim”. “Görmek” fiilinin sonundaki “-eyim” eki (açılımı -e eki + -yim şahıs eki), bir isteği, bir dileği ifade ediyor. “Onu bir kez daha görmek istiyorum” anlamında kullanılmış.
Bu fiil, İstek Bildiren fiil kipindedir.
Cümle: Aldığın çiçekleri her gün sulamalısın.
Çözüm:
Son fiilimiz “sulamalısın”. “Sulamak” fiiline gelen “-malı” eki, bir şeyin yapılması gerektiğini, bir gerekliliği belirtir. Çiçeklerin yaşaması için sulanması gerektiğini ifade ediyor.
Bu fiil, Gereklilik Bildiren fiil kipindedir.
Sonuç olarak 9. Etkinlik tablosunun doldurulmuş hali şöyle olmalı:
- Yarın kadar bu parayı vermeliyim. -> Gereklilik Bildiren
- Zamanında yola çıkarsak geç kalmayız. -> Şart Bildiren
- Ona her şeyi olduğu gibi anlatalım. -> İstek Bildiren
- Evden çıkarken anahtarını yanına alsın. -> Emir Bildiren
- Gitmeden onu bir daha göreyim. -> İstek Bildiren
- Aldığın çiçekleri her gün sulamalısın. -> Gereklilik Bildiren
***
10. Etkinlik: Kendinize bir meyve bahçesi oluşturunuz. Oluşturduğunuz meyve bahçesini ve içinde yer alacak ağaçların özelliklerini betimleyici anlatım biçimini kullanarak yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, betimleyici anlatım, bir şeyi sanki gözümüzün önündeymiş gibi detaylarıyla anlatmaktır. Renkleri, kokuları, sesleri, dokuları kullanarak okuyucunun zihninde bir resim çizeriz. Haydi, şimdi hep birlikte hayalimizdeki meyve bahçesini canlandıralım:
Benim hayalimdeki meyve bahçesi, güneşin ilk ışıklarıyla uyanan, kuş sesleriyle şenlenen, yemyeşil bir cennet köşesi. Bahçenin girişinde, mis gibi kokan yaseminler sarmaş dolaş olmuş, sanki gelenleri selamlıyor. İçeri adım attığımda, ayaklarımın altında yumuşacık toprak, burnuma ise olgunlaşmış meyvelerin tatlı kokusu geliyor.
Bahçenin sol tarafında, dalları yere değecek kadar dolgun, kocaman elma ağaçları sıralanmış. Kırmızı yanaklı, sulu elmalar güneşin altında parlıyor. Biraz ileride, yaprakları koyu yeşil, gövdesi pürüzsüz kiraz ağaçları var. Bahar geldiğinde bembeyaz çiçeklerle donanır, yazın ise kan kırmızı, parlak kirazlarla dolup taşar. Her bir kiraz tanesi, minik birer mücevher gibi dallardan sarkıyor.
Sağ tarafta ise, narin dallarından sarkan mor salkımlarıyla üzüm asmaları göz alıyor. Yaz rüzgarı estiğinde, yaprakları hışırdıyor, salkımlar hafifçe sallanıyor. Hemen yanında, gövdesi biraz daha kısa ama dalları oldukça geniş incir ağaçları bulunuyor. Olgunlaşmış incirler, morumsu yeşil kabuklarıyla adeta beni çağırıyor. İçleri bal gibi tatlı, damakta eriyip gidiyor.
Bahçenin tam ortasında, gölgesiyle serinlik veren, yaşlı ve bilge bir nar ağacı yükseliyor. Kırmızı çiçekleri, sonbaharda patlamaya hazır narlara dönüşüyor. Kabukları sert olsa da içindeki taneler, kıpkırmızı ve ekşimsi tatlı suyuyla beni her zaman büyülemiştir. Bu meyve bahçesi, sadece meyveleriyle değil, huzuru ve doğanın eşsiz güzelliğiyle de ruhumu dinlendiriyor.
Bu metinde, meyve bahçesinin genel görünüşünü ve içindeki ağaçların (elma, kiraz, üzüm, incir, nar) özelliklerini renkler, kokular, tatlar ve sesler gibi detaylarla anlattık. İşte betimleyici anlatım tam olarak budur!