Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle Aşık Veysel Şatıroğlu metni üzerinde çalışacağız. Metni dikkatlice okuduktan sonra soruları adım adım çözeceğiz. Unutmayın, doğru cevaplara ulaşmak için metni çok iyi anlamamız gerekiyor.
1. Etkinlik Okuduğunuz metinde geçen bilmediğiniz kelimeleri belirleyiniz. Bu kelimelerin anlamlarına ilişkin tahminlerinizi yazınız. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz.
Sevgili çocuklar, bu etkinlikte metinde anlamını tam olarak bilmediğinizi düşündüğünüz kelimeleri seçip, önce kendi tahmininizi yazacak, sonra da bir sözlükten kontrol edeceksiniz. Ben şimdi size birkaç örnek kelime ve tahminimle yardımcı olayım:
- Kelime: yoksul
Tahminim: Fakir, parası az olan, geçim sıkıntısı çeken.
Sözlük Anlamı: (Bu kısım için bir sözlüğe bakmanız gerekecek. Örneğin: Geçimini güçlükle sağlayan, fakir, fukara.) - Kelime: vefat
Tahminim: Ölüm, hayatını kaybetmek.
Sözlük Anlamı: (Örneğin: Ölme, ölüm.) - Kelime: uğraşan
Tahminim: Bir işi yapan, bir şeyle meşgul olan.
Sözlük Anlamı: (Örneğin: Bir işi yapmaya çalışan, bir şeyle meşgul olan.) - Kelime: halk ozanı
Tahminim: Halkın içinden çıkan, saz çalıp türkü söyleyen sanatçı.
Sözlük Anlamı: (Örneğin: Halkın duygu ve düşüncelerini saz eşliğinde şiirleriyle dile getiren şair.) - Kelime: seferberlik
Tahminim: Savaş için herkesin göreve çağrılması, topyekün hazırlık.
Sözlük Anlamı: (Örneğin: Bir devletin, ülkenin silahlı kuvvetlerini savaşa hazır duruma getirmek için aldığı önlemlerin ve yaptığı hazırlıkların bütünü.)
Siz de metindeki diğer kelimelere bu şekilde bakabilirsiniz. Mesela “âşık”, “deyiş”, “zekâ”, “akran” gibi kelimeler de olabilir.
2. Etkinlik Aşağıdaki soruları okuduğunuz metinden hareketle cevaplayınız.
Şimdi sıra geldi metinle ilgili soruları cevaplamaya. Unutmayın, cevapları metinde bulmaya çalışacağız. Hadi başlayalım!
1. Aşık Veysel, ne zaman ve nerede doğmuştur?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu sorunun cevabı metnin hemen başında gizli. Metni dikkatlice okuduğumuzda ilk cümlede şunları görüyoruz:
“1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde, mayıs ayında baharın en güzel günleri yaşanmaktadır.”
Bu cümleden anladığımız kadarıyla, Aşık Veysel 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde dünyaya gelmiş.
Sonuç:
Aşık Veysel, 1894 yılında Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde doğmuştur.
2. Aşık Veysel’in gözlerini kaybetmesine neden olan olayı anlatınız.
Çözüm:
Bu soru Aşık Veysel’in hayatındaki en önemli ve üzücü olaylardan birini soruyor. Metinde bu durum çok açık bir şekilde anlatılıyor. Gelin birlikte o bölüme bakalım:
“Veysel yedi yaşında çiçek hastalığı sonucunda sol gözünü kaybeder. … Veysel, inek sağarken, babası arkasında elinde bir değnekle durmaktadır. Veysel aniden dönünce değnek sağ gözüne saplanır ve sağ gözü de akıp gider.”
Gördüğünüz gibi, Aşık Veysel önce yedi yaşındayken çiçek hastalığı yüzünden sol gözünü kaybediyor. Sonra bir gün inek sağarken, babasının elindeki değnek yanlışlıkla sağ gözüne saplanıyor ve böylece diğer gözünü de kaybederek tamamen görme yetisini yitiriyor.
Sonuç:
Aşık Veysel, önce yedi yaşındayken çiçek hastalığı yüzünden sol gözünü kaybetmiştir. Daha sonra, inek sağarken babasının elindeki değneğin yanlışlıkla sağ gözüne saplanması sonucu diğer gözünü de kaybetmiştir.
3. Babası Aşık Veysel’e neden saz almıştır?
Çözüm:
Aşık Veysel’in gözlerini kaybettikten sonra babasının ona saz almasının özel bir nedeni vardı. Metinde bu durum şöyle açıklanıyor:
“Veysel’in babası, ona oyalanması için bir saz alır. … Babasının teselli bulması için aldığı saz ile yakın arkadaş olur.”
Burada iki önemli sebep görüyoruz: Birincisi, Aşık Veysel’in gözlerini kaybettikten sonra oyalanması, yani boş zamanlarını değerlendirmesi ve kendini meşgul etmesi içindi. İkincisi ise, babası oğlunun bu durum karşısında teselli bulmasını, yani üzüntüsünü hafifletmesini ve rahatlamasını istemişti. Saz, onun için bir nevi arkadaş ve dert ortağı olmuştur.
Sonuç:
Aşık Veysel’in babası, gözlerini kaybettikten sonra oğlunun oyalanması ve üzüntüsünü hafifletmesi (teselli bulması) için ona saz almıştır.
4. Aşık Veysel’in babasının yerinde olsaydınız, gözlerini kaybeden Aşık Veysel için neler yapardınız?
Çözüm:
Bu soru biraz da sizin empati kurmanızı, yani kendinizi Aşık Veysel’in babasının yerine koymanızı istiyor. Metinde babasının onu doktora götürmek istediğini ancak parası olmadığını biliyoruz. Ayrıca ona oyalanması için saz aldığını da okuduk. Peki siz olsaydınız başka neler yapardınız?
Ben olsaydım, öncelikle metinde de geçtiği gibi onu bir doktora götürmek için elimden gelen her şeyi yapardım. Belki köydeki diğer insanlardan yardım ister, borç bulmaya çalışırdım. Sonra, onun ruh halini düzeltmek için hikayeler anlatırdım, türküler söylerdim. Saz çalmayı öğrenmesi için ona destek olur, hatta belki o zamanlar körler için kullanılan özel yazı sistemleri (Braille alfabesi gibi) varsa, onu da öğrenmesi için araştırmalar yapardım. Önemli olan onun hayata küsmemesini sağlamak, yalnız olmadığını hissettirmek olurdu.
Sonuç:
Aşık Veysel’in babasının yerinde olsaydım, öncelikle onu tedavi ettirmek için tüm imkanları zorlar, gerekirse borç bulup doktora götürürdüm. Ruhsal olarak destek olmak için ona hikayeler anlatır, farklı oyunlar öğretir ve saz çalma yeteneğini geliştirmesi için teşvik ederdim. Belki de körler için okuma-yazma yöntemlerini araştırıp öğrenmesi için yardımcı olmaya çalışırdım.
5. Okuduğunuz metinde adı geçen aşıklar hangileridir? Bunların dışında tanıdığınız aşık ya da aşıklar var mıdır? Arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm:
Metinde adı geçen aşıkları bulmak için dikkatlice okumamız gerekiyor. Bakalım kimlerin adı geçiyor:
“İlk saz derslerini, Divriği’nin bir köyünden olan Çamşıhlı Ali Ağa’dan (Aşık Ala) alarak saz ustalığını ilerletir.”
Metinde adı geçen tek aşık Çamşıhlı Ali Ağa, yani Aşık Ala‘dır. Onun dışında direkt adı geçen başka bir aşık yok.
Peki, bunun dışında sizin bildiğiniz aşıklar var mı? Ben de size birkaç örnek vereyim:
- Aşık Mahzuni Şerif: Halkımızın çok sevdiği, toplumsal konulara değinen önemli bir ozanımız.
- Neşet Ertaş: “Bozkırın Tezenesi” olarak bilinen, gönül telleriyle insanlara dokunan büyük bir usta.
- Karacaoğlan: Eskiden yaşamış, aşk ve doğa temalı şiirleriyle bilinen önemli bir halk ozanı.
- Dadaloğlu: O da yiğitlik ve mücadele temalı şiirleriyle tanınır.
Siz de arkadaşlarınızla bu isimleri ve belki de onların bildiği başka aşıkları paylaşabilirsiniz.
Sonuç:
Metinde adı geçen aşık Çamşıhlı Ali Ağa (Aşık Ala)‘dır. Bunun dışında tanıdığımız aşıklar arasında Aşık Mahzuni Şerif, Neşet Ertaş, Karacaoğlan ve Dadaloğlu gibi isimler sayılabilir.
6. 5 Aralık 1931’in Aşık Veysel için neden dönüm noktası olduğunu açıklayınız.
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, bu soruyu cevaplamak için metni tekrar dikkatlice okudum. Ancak metnin hiçbir yerinde “5 Aralık 1931” tarihine veya bu tarihte yaşanan herhangi bir olaya değinilmiyor. Bu nedenle, metindeki bilgilere dayanarak bu soruyu cevaplamamız mümkün değil.
Bazen böyle sorularla karşılaşabiliriz. Bu durumda önemli olan, metinde olmayan bilgiyi uydurmak yerine, metinde bu bilginin yer almadığını belirtmektir.
Sonuç:
Okuduğumuz metinde “5 Aralık 1931” tarihine dair herhangi bir bilgi veya bu tarihin Aşık Veysel için neden bir dönüm noktası olduğuna dair bir açıklama bulunmamaktadır.
7. Ahmet Kutsi TECER’le tanışan Aşık Veysel’in hayatında metinde anlatılanların dışında ne gibi değişiklikler meydana gelmiş olabilir? Anlatınız.
Çözüm:
Yine metinde olmayan bir bilgiyle karşı karşıyayız. Metni baştan sona tekrar okuduğumda “Ahmet Kutsi Tecer” isminin hiç geçmediğini fark ettim. Aşık Veysel’in hayatında Ahmet Kutsi Tecer’le tanışması elbette çok önemli bir olaydır ancak bu bilgi bizim elimizdeki metinde yer almıyor.
Metinde olmayan bir bilgi hakkında yorum yapmak, bizi yanlış sonuçlara götürebilir. Bu yüzden, tıpkı önceki soruda olduğu gibi, metinde bu bilginin bulunmadığını söylememiz en doğrusu olacaktır.
Sonuç:
Okuduğumuz metinde Ahmet Kutsi Tecer’le tanışmaya dair herhangi bir bilgi yer almamaktadır. Bu nedenle, metinde anlatılanların dışında Aşık Veysel’in hayatında ne gibi değişiklikler meydana geldiğini bu metne göre açıklayamayız.
8. Aşık Veysel’in şiirlerinin halk tarafından sevilmesinin nedenleri neler olabilir? Anlatınız.
Çözüm:
Bu soru, Aşık Veysel’in neden bu kadar sevildiğini anlamamızı istiyor. Metinde direkt olarak “şiirleri şundan dolayı sevildi” gibi bir cümle geçmiyor ama onun hayat hikayesinden ve kişiliğinden bazı çıkarımlar yapabiliriz. Şöyle düşünelim:
- Halktan Biri Olması: Aşık Veysel, köyde doğup büyümüş, çiftçilikle uğraşan, halkın içinden gelen biridir. Bu durum, onun halkın dertlerini, sevinçlerini, beklentilerini çok iyi anlamasını sağlamıştır.
- Yaşadığı Zorluklar: Gözlerini kaybetmesi, savaşta yer alamaması gibi büyük zorluklar yaşamıştır. Bu zorluklar, onun şiirlerine derin bir duygu katmış, halk da kendi zorluklarında onun şiirlerinde teselli bulmuştur.
- Samimi ve Sade Dil: Şiirlerinde süslü, anlaşılması zor kelimeler yerine, herkesin anlayabileceği sade ve içten bir dil kullanmıştır. Bu da şiirlerinin geniş kitlelere ulaşmasını sağlamıştır.
- Doğa ve İnsan Sevgisi: Metinden de anladığımız kadarıyla doğayla iç içe yaşamış, armut ağacının dibinde oturup yıldızlarla konuşmuştur. Bu derin doğa ve insan sevgisi şiirlerine yansımıştır.
- Aşıklık Geleneğine Bağlılık: Saz çalmayı öğrenmiş, âşıklık geleneğini sürdürmüştür. Bu gelenek, halkımızın kendi kültürel değerlerine sahip çıkmasını simgeler.
Tüm bunlar birleşince, Aşık Veysel’in şiirleri halkın gönlünde taht kurmuştur diyebiliriz.
Sonuç:
Aşık Veysel’in şiirlerinin halk tarafından sevilmesinin en önemli nedenleri arasında; halkın içinden gelmesi, yaşadığı büyük zorlukları şiirlerine samimi bir şekilde yansıtması, sade ve anlaşılır bir dil kullanması, derin doğa ve insan sevgisini işlemesi ve âşıklık geleneğinin önemli bir temsilcisi olması sayılabilir. Bu özellikler, onun şiirlerini halkın ortak duygularının ve sesinin bir ifadesi haline getirmiştir.
Umarım bu çözümler size yardımcı olmuştur sevgili öğrenciler. Metinleri dikkatli okumak ve soruları iyi anlamak her zaman en iyi cevaba ulaşmanın anahtarıdır!