Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencilerim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bugün size gönderilen görseldeki soruları birlikte inceleyip adım adım çözeceğiz. Unutmayın, her soruyu dikkatlice okumak ve ne istediğini iyi anlamak çok önemli. Hazırsanız başlayalım!
b) Oluşturduğunuz kavram haritasından yararlanarak düşüncelerinizi anlatan bilgilendirici bir metin yazınız. Yazınızda anlatım biçimlerinden yararlanınız.
Sevgili çocuklar, bu soru aslında sizin bir önceki derste veya etkinlikte oluşturduğunuz bir kavram haritasını kullanarak bir yazı yazmanızı istiyor. Kavram haritası, bir konu hakkındaki bilgileri, ana başlıkları ve alt başlıkları görsel olarak düzenlemenize yardımcı olan harika bir araçtır. Şimdi bu haritayı nasıl bir metne dönüştüreceğiz, adım adım inceleyelim:
Adım 1: Kavram Haritanızı Anlayın ve Konunuzu Belirleyin
- Öncelikle, oluşturduğunuz kavram haritasını önünüze alın ve dikkatlice inceleyin. Haritanızın ana konusu nedir? Hangi alt başlıklar var? Hangi kavramlar birbirleriyle bağlantılı?
- Mesela, kavram haritanızın konusu “Geri Dönüşümün Faydaları” olabilir. Bu durumda ana konumuz belli. Alt başlıklar ise “Çevreye Katkısı”, “Ekonomiye Katkısı”, “Doğal Kaynakların Korunması” gibi şeyler olabilir.
Adım 2: Bilgilendirici Metin Nedir, Hatırlayalım
- Bilgilendirici metin, adından da anlaşıldığı gibi, okuyucuya bir konu hakkında bilgi vermeyi, onu aydınlatmayı amaçlayan yazıdır. Burada amaç, okuyucuyu ikna etmekten çok, doğru ve tarafsız bilgi aktarmaktır.
- Bu tür metinlerde genellikle açıklayıcı anlatım kullanılır. Çünkü bir şeyi açıklıyor, bilgi veriyoruz. Ama yanına başka anlatım biçimlerini de ekleyebiliriz.
Adım 3: Anlatım Biçimlerini Metninizde Nasıl Kullanacaksınız?
Öğretmeniniz, yazınızda farklı anlatım biçimlerinden yararlanmanızı istemiş. Gelin, en çok işimize yarayacak olanlara bir göz atalım:
- Açıklayıcı Anlatım: Bu, bilgilendirici metinlerin olmazsa olmazıdır. Konuyu tanımlar, açıklar, neden-sonuç ilişkileri kurar ve örnekler verir. Kavram haritanızdaki her bir kavramı bu şekilde açıklayarak metninizi oluşturabilirsiniz.
Örneğin: “Geri dönüşüm, kullanılmış atık malzemelerin fiziksel veya kimyasal işlemlerle yeni ürünlere dönüştürülmesidir. Bu süreç, hem çevresel hem de ekonomik açıdan büyük faydalar sağlar.”
- Betimleyici Anlatım: Bir varlığın, yerin, olayın ya da durumun özelliklerini, okuyucunun gözünde canlandıracak şekilde anlatmaktır. Bilgilendirici bir metinde, bir sorunu veya bir süreci daha etkili anlatmak için kullanılabilir.
Örneğin: “Çöp dağları, şehirlerin eteklerinde yükselen, kötü kokular yayan ve çevreye zarar veren devasa yapılar olarak karşımıza çıkar. Bu dağların her bir katmanında, aslında yeniden değerlendirilebilecek milyonlarca atık malzeme yatmaktadır.”
- Karşılaştırma: İki farklı şeyi benzerlikleri ve farklılıklarıyla ortaya koymaktır. Konuyu daha iyi anlamak için karşılaştırmalardan yararlanabiliriz.
Örneğin: “Geri dönüşüm sayesinde bir ton kâğıt üretmek için daha az ağaç kesilirken, sıfırdan kâğıt üretimi için çok daha fazla enerji ve suya ihtiyaç duyulur. Bu da geri dönüşümün ne kadar verimli bir yöntem olduğunu gösterir.”
- Örnekleme: Anlatılan konuyu daha anlaşılır kılmak için örnekler vermektir. Kavram haritanızdaki soyut bilgileri somutlaştırmak için çok işe yarar.
Örneğin: “Plastik şişelerden polar giysiler, cam atıklardan yeni cam ürünler, eski gazetelerden defterler yapılabilir. Bunlar, geri dönüşümün hayatımıza kattığı somut örneklerdir.”
Adım 4: Metninizi Oluşturun
- Kavram haritanızdaki ana konuyu metninizin giriş paragrafında tanıtın. Okuyucuya ne hakkında bilgi vereceğinizi söyleyin.
- Gelişme paragraflarında, kavram haritanızdaki alt başlıkları ve bağlantılı kavramları sırasıyla açıklayın. Her bir alt başlık için ayrı bir paragraf düşünebilirsiniz. Burada yukarıda bahsettiğimiz anlatım biçimlerini ustaca kullanmaya çalışın. Açıklamalarınızı betimlemelerle zenginleştirin, örnekler verin ve gerekirse karşılaştırmalar yapın.
- Sonuç paragrafında ise, anlattığınız tüm bilgileri özetleyin ve konunun önemini vurgulayan bir genel değerlendirme yapın.
Örnek Bir Metin Taslağı (Konu: Geri Dönüşümün Faydaları):
Giriş: “Günümüzde çevre kirliliği ve doğal kaynakların tükenmesi gibi sorunlar, tüm dünyayı yakından ilgilendirmektedir. Bu sorunlara karşı geliştirilen en önemli çözümlerden biri de geri dönüşümdür. Peki, geri dönüşüm nedir ve bize hangi faydaları sağlar?” (Burada bir giriş ve soruyla dikkat çekme var.)
Gelişme 1 (Çevreye Katkısı): “Geri dönüşümün en önemli faydalarından biri, çevreye olan olumlu etkileridir. Kullanılmış atıkların toprağa veya suya karışmasını engelleyerek kirliliği azaltır. Plastik şişelerin denizde yüzdüğü, ormanların çöplerle dolduğu o üzücü manzaralar, geri dönüşüm sayesinde azalabilir. Ayrıca, çöp depolama alanlarının büyümesini yavaşlatır ve böylece daha fazla yeşil alanın korunmasına yardımcı olur.” (Açıklayıcı anlatım ve betimleyici anlatım bir arada kullanılmış.)
Gelişme 2 (Ekonomiye Katkısı): “Geri dönüşüm sadece çevreyi korumakla kalmaz, aynı zamanda ülke ekonomisine de önemli katkılar sağlar. Atık malzemelerin yeniden işlenmesi, yeni ürünler üretmek için gereken hammadde ihtiyacını azaltır. Bu da hem üretim maliyetlerini düşürür hem de dışarıdan hammadde alımını azaltarak ülke ekonomisine döviz kazandırır. Ayrıca, geri dönüşüm tesislerinde birçok kişiye istihdam alanı açılır.” (Açıklayıcı anlatım ve neden-sonuç ilişkisi var.)
Gelişme 3 (Doğal Kaynakların Korunması): “Doğal kaynaklarımızın sınırlı olduğunu düşündüğümüzde, geri dönüşümün önemi daha da artar. Örneğin, bir ton atık kağıdın geri dönüştürülmesiyle yaklaşık 17 ağacın kesilmesi önlenir. Benzer şekilde, cam ve metal atıkların geri dönüştürülmesi, madencilik faaliyetlerini azaltarak doğal yaşam alanlarının bozulmasını engeller. Sıfırdan ürün üretmek için harcanan enerji, geri dönüştürülmüş malzemelerden ürün üretmekten çok daha fazladır.” (Açıklayıcı anlatım, sayısal veri ve karşılaştırma kullanılmış.)
Sonuç: “Görüldüğü gibi geri dönüşüm, bireysel bir davranış olmaktan öte, tüm toplumun ve gezegenimizin geleceği için hayati bir adımdır. Hem çevremizi korur, hem ekonomimize katkı sağlar hem de doğal kaynaklarımızı gelecek nesillere aktarmamızı mümkün kılar. Unutmayalım ki, küçük bir adım bile büyük değişimlere yol açabilir.” (Özetleme ve konunun önemi vurgulanmış.)
Sonuç: Bu adımları takip ederek ve kavram haritanızdaki bilgileri kullanarak, hem bilgilendirici hem de farklı anlatım biçimleriyle zenginleştirilmiş harika bir metin yazabilirsiniz. Önemli olan, bilgileri düzenli ve anlaşılır bir şekilde sunmaktır.
—
Gelecek Derse Hazırlık:
Masallarda kullanılan tekerlemeleri araştırarak bulduğunuz örnekleri defterinize not alınız.
Sevgili öğrencilerim, bu kısım da gelecek dersimize hazırlık için size verilen bir ödev. Çok keyifli bir araştırma konusu!
Adım 1: “Tekerleme” Ne Demek, Hatırlayalım
- Tekerleme, genellikle masal, ninni veya çocuk oyunlarının başında ya da arasında söylenen, kulağa hoş gelen, uyaklı (yani sonları benzer seslerle biten), çoğu zaman anlamsız gibi görünen söz dizileridir. Amaçları genellikle dinleyicinin dikkatini çekmek, masalın veya oyunun havasına sokmaktır.
- Örnekler: “Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde…”, “Bir varmış bir yokmuş…”, “Az gittim uz gittim, dere tepe düz gittim…” gibi ifadeler tekerlemelere güzel örneklerdir.
Adım 2: Araştırmanızı Nasıl Yaparsınız?
- Evdeki eski masal kitaplarını karıştırabilirsiniz.
- İnternetten “masal tekerlemeleri”, “Türk masal tekerlemeleri” gibi anahtar kelimelerle arama yapabilirsiniz.
- Büyüklerinizden (anneannenizden, dedenizden, teyzenizden vb.) dinledikleri masallarda geçen tekerlemeleri sormak da harika bir fikir olabilir. Hem onlarla sohbet etmiş olursunuz hem de farklı örnekler bulursunuz.
Adım 3: Bulduğunuz Tekerlemeleri Defterinize Not Alın
- Bulduğunuz tekerlemeleri defterinize özenli bir şekilde yazın.
- Eğer o tekerlemenin hangi masalda geçtiğini biliyorsanız, yanına masalın adını da yazabilirsiniz. Bu, daha sonraki derslerde bize çok yardımcı olacaktır.
Sonuç: Bu ödev sayesinde hem masal dünyamızın zenginliğini keşfedecek hem de dilimizin ne kadar eğlenceli ve yaratıcı olduğunu bir kez daha göreceksiniz. Gelecek derse hazırlıklı gelmeyi unutmayın!
Umarım bu açıklamalar size yol göstermiştir. Başarılar dilerim!