Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle çok güzel ve öğretici bir Türkçe etkinliği yapacağız. Biliyorsun ki bir metni okurken yazarın bize ne anlatmak istediğini, düşüncelerini nasıl geliştirdiğini anlamak çok önemlidir. İşte bu etkinlikte de metinlerdeki düşünceyi geliştirme yollarını bulacağız.
Hazırsan başlayalım!
6. Etkinlik
Aşağıdaki paragraflarda kullanılan düşünceyi geliştirme yollarını bularak altlarındaki boşluklara yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, düşünceyi geliştirme yolları, yazarların bir konuyu daha anlaşılır, etkileyici ve inandırıcı hale getirmek için kullandıkları tekniklerdir. Şimdi her paragrafı dikkatlice okuyup hangi yolu kullandığını bulalım.
Birinci Paragraf:
“Oyun kavramının tarihi çok eskilere dayanmaktadır. Bundan yüzyıllar önce var olan oyun ve oyuncak, varlığını geliştikçe ve değişerek günümüze kadar sürdürmüştür. Eskiden çocuklar için oyun; mahalle aralarında oynanan yakan top, evcilik, körebe, saklambaç gibi eğlenceli aktivitelerdi. Şimdilerde ise değişen yaşam koşulları sebebiyle sokaklarında oyunlar oynayan mahalle kavramı yerini bilgisayar ve internet oyunlarına bırakmıştır.”
Adım 1: Metni dikkatlice okuyalım.
Adım 2: Metinde özellikle “Eskiden çocuklar için oyun; mahalle aralarında oynanan yakan top, evcilik, körebe, saklambaç gibi eğlenceli aktivitelerdi.” cümlesine dikkat edelim. Burada yazar, eski oyunlara örnekler vererek açıklamasını destekliyor. Örnek vermek, Örneklendirme düşünceyi geliştirme yoludur.
Adım 3: Son cümleye bakalım: “Şimdilerde ise değişen yaşam koşulları sebebiyle sokaklarında oyunlar oynayan mahalle kavramı yerini bilgisayar ve internet oyunlarına bırakmıştır.” Burada ise eski oyunlarla (mahallede oynanan) şimdiki oyunlar (bilgisayar ve internet oyunları) arasında bir farklılık ortaya konulmuş, yani Karşılaştırma yapılmıştır. “Eskiden” ve “şimdilerde” kelimeleri bu karşılaştırmanın anahtar kelimeleridir.
Sonuç: Bu paragrafta hem Karşılaştırma hem de Örneklendirme düşünceyi geliştirme yolları kullanılmıştır. Genellikle en belirgin olanı yazarız ama ikisi de çok güçlü. Ben buraya en belirgin olanlardan birini yazacağım.
Düşünceyi Geliştirme Yolu: Karşılaştırma, Örneklendirme
İkinci Paragraf:
“Soğuk demiri ne kadar döverseniz dövün, şekil veremezsiniz. Demirin yüksek ateşte kızdırılıp ondan sonra işlenmesi gerekir. Öğrenci de böyle: dili ilgisi çekilmeden, öğrenmeye güdülenmeden ona hiçbir şey öğretilemez. Öğrencinin öncelikle öğrenmeye hazır duruma getirilmesi gerekir. Yoksa soğuk demiri işlemeye uğraşmak gibi boşuna emek ve zaman harcanmış olur.”
Adım 1: Metni tekrar dikkatlice okuyalım.
Adım 2: Metnin başında soğuk demirin işlenemeyeceğinden bahsedilmiş. Sonra “Öğrenci de böyle:” denilerek öğrencinin durumu soğuk demirin durumuna benzetilmiş. Tıpkı soğuk demire şekil verilemediği gibi, ilgisi çekilmemiş bir öğrenciye de bir şey öğretilemeyeceği anlatılıyor. Bir kavramı başka bir şeye benzeterek anlatma yöntemine Benzetme denir.
Adım 3: Son cümle de bu benzetmeyi pekiştiriyor: “Yoksa soğuk demiri işlemeye uğraşmak gibi boşuna emek ve zaman harcanmış olur.”
Sonuç: Bu paragrafta bir durumu (öğrencinin öğrenmesi) başka bir duruma (soğuk demirin işlenmesi) benzeterek açıklama yapılmıştır.
Düşünceyi Geliştirme Yolu: Benzetme
Üçüncü Paragraf:
“Herhangi bir düşünceyi, duyguyu ve isteği başkalarına aktarmak için kullanılan yazı türüne mektup denir. Uzakta bulunan arkadaşa, akraba-ya yazılabileceği gibi kamu kuruluşları arasında haberleşmeyi de sağlar. Mektupta kullanılacak anlatım karşındaki kişinin bilgi ve kültür düzeyine göre belirlenir. Hemen hemen her konuda yazıla-bilen bu yazı türü aynı zamanda, kaleme alındığı dönemin özelliklerini yansıttığı için birer “belge” özelliği de taşır.”
Adım 1: Metni bir kez daha dikkatlice okuyalım.
Adım 2: Metnin hemen ilk cümlesine bakalım: “Herhangi bir düşünceyi, duyguyu ve isteği başkalarına aktarmak için kullanılan yazı türüne mektup denir.” Bu cümlede mektubun ne olduğu, yani tanımı yapılmış. Bir kavramın ne olduğunu açıklayan, “Bu nedir?” sorusuna cevap veren düşünceyi geliştirme yoluna Tanımlama denir.
Adım 3: Paragrafın devamında mektubun özellikleri ve ne işe yaradığı açıklanmış, bu da tanımlamayı destekler niteliktedir.
Sonuç: Bu paragrafta “mektup” kavramı açıklanarak ne olduğu belirtilmiştir.
Düşünceyi Geliştirme Yolu: Tanımlama
Aferin sana! Gördüğün gibi, metinleri dikkatli okuduğumuzda yazarın bize ne anlatmaya çalıştığını ve bunu hangi yöntemlerle yaptığını kolayca bulabiliyoruz. Bu sayede metinleri daha iyi anlarız ve kendi yazılarımızda da bu yöntemleri kullanarak daha etkili ifadeler kurabiliriz.