Merhaba sevgili öğrencim! 7. sınıf Türkçe dersinde karşına çıkan bu güzel soruları adım adım seninle birlikte çözeceğiz. Hiç merak etme, her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hazırsan başlayalım!
4. “Kazlardan Öğrenilecek Çok Şey Var!” metninden basit, türemiş ve birleşik fiillere en az üçer tane örnek bularak uygun kutucuklara yazınız.
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözebilmek için aslında “Kazlardan Öğrenilecek Çok Şey Var!” adlı bir metne ihtiyacımız var. Ancak görselde bu metin olmadığı için, ben sana genel olarak basit, türemiş ve birleşik fiillerin ne olduğunu anlatıp her birine üçer tane örnek vereceğim. Böylece konuyu daha iyi kavramış olacaksın.
Çözüm:
Önce fiil türlerini hatırlayalım:
- Basit Fiiller: Hiçbir yapım eki almamış, sadece fiil kökünden oluşan ya da sadece çekim eki almış fiillerdir. Kelimenin anlamını değiştiren bir ek almazlar.
Örnekler:
- git-mek ->gitti
- gel-mek ->gelir
- oku-mak ->okuyor
- Türemiş Fiiller: Fiil kök veya gövdelerine ya da isim soylu sözcüklere yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yapım eki aldıkları için yeni bir anlam kazanırlar.
Örnekler:
- göz (isim) ->gözle-mek
- aç (fiil) ->açtır-mak
- su (isim) ->sula-mak
- Birleşik Fiiller: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek tek bir fiil anlamı oluşturmasıdır. Üç çeşidi vardır:
- Anlamca kaynaşmış birleşik fiiller (deyimleşmiş olanlar): gözden düşmek, kulak vermek
- Kurallı birleşik fiiller (yeterlilik, tezlik, sürerlilik, yaklaşma fiilleri: -ebil, -iver, -edur, -ekal, -egel): gelebilmek, düşüvermek, süregelmek
- Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller (etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak): yardım etmek, hasta olmak, namaz kılmak
Örnekler:
- yardım etmek
- hasta olmak
- yazabilmek
***
5. Aşağıdaki cümlelerin fiillerinde zaman (anlam) kayması vardır. Cümlelerdeki zaman kaymalarını düzelterek cümleleri yeniden yazınız.
Zaman kayması, bir cümlenin fiilinin çekimlendiği zaman kipiyle, aslında anlatmak istediği zaman kipinin farklı olması durumudur. Yani fiil bir zamanı gösterirken, cümlenin anlamı başka bir zamanı işaret eder. Şimdi bu cümlelerdeki zaman kaymalarını bulup düzeltelim:
Çözüm:
Adım 1: Her cümlenin fiilini ve o fiilin hangi zaman kipinde çekimlendiğini belirliyoruz.
Adım 2: Cümlenin genel anlamından yola çıkarak fiilin aslında hangi zamanı anlatması gerektiğini buluyoruz.
Adım 3: Fiili, cümlenin anlamına uygun olan zaman kipinde yeniden çekimleyerek cümleyi düzeltiyoruz.
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim:
a) Hoca bir gün göle maya çalar.
- Buradaki “çalar” fiili geniş zamanla çekimlenmiş. Ama Nasrettin Hoca fıkralarını düşünürsek, bu olay geçmişte yaşanmış bir şeyi anlatıyor.
- Doğru zaman kipi geçmiş zaman olmalı.
- Düzeltilmiş cümle: Hoca bir gün göle maya çaldı.
b) Aradığımız mağaza şu sokakta olacak.
- “Olacak” fiili gelecek zamanla çekimlenmiş. Ama cümledeki anlam, mağazanın o anda nerede bulunduğunu, yani şimdiki bir durumu ifade ediyor.
- Doğru zaman kipi şimdiki zaman veya geniş zaman olmalı.
- Düzeltilmiş cümle: Aradığımız mağaza şu sokakta bulunuyor. (veya vardır)
c) Evdeki işimiz biraz sonra biter.
- “Biter” fiili geniş zamanla çekimlenmiş. Ancak “biraz sonra” ifadesi, işin gelecekte tamamlanacağını, yani gelecek zamanı işaret ediyor.
- Doğru zaman kipi gelecek zaman olmalı.
- Düzeltilmiş cümle: Evdeki işimiz biraz sonra bitecek.
d) Hemen burayı terk ediyorsun!
- “Ediyorsun” fiili şimdiki zamanla çekimlenmiş. Ama bu cümle bir emir, bir uyarı ya da bir gereklilik bildiriyor.
- Doğru zaman kipi emir kipi veya gereklilik kipi olmalı.
- Düzeltilmiş cümle: Hemen burayı terk et! (veya terk edeceksin / terk etmelisin!)
e) Buyurun, kimi aradınız?
- “Aradınız” fiili görülen geçmiş zamanla çekimlenmiş. Oysa bir kapıyı çalıp içeri girdiğimizde veya telefonla konuştuğumuzda “kimi arıyorsunuz?” diye sorarız, yani o anki durumu öğrenmek isteriz.
- Doğru zaman kipi şimdiki zaman olmalı.
- Düzeltilmiş cümle: Buyurun, kimi arıyorsunuz?
***
6. I. O hâlde önce içine dön, kendini geliştir sonra git, dış dünyada bir şeyler başar.
II. Başarıyı içimizde hazırlar, dışımızda gerçekleştiririz.
III. Sonra tekrar içine dön, tekrar kendini geliştir sonra tekrar dışa dön, bir şeyler başar.
IV. İçimizde tasarladığımızı dış dünyada gerçekleştirmek başarıdır.
Yukarıda verilen numaralandırılmış cümlelerle bir paragraf oluşturulduğunda sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?
Böyle paragraf sıralama sorularında, genellikle konuyu anlatan genel bir cümleyle başlarız, sonra o genel yargıyı açıklayan veya örneklendiren cümlelerle devam ederiz. En sonda da bir sonuca veya döngüye bağlarız.
Çözüm:
Adım 1: Cümleleri dikkatlice okuyup her birinin ana fikrini anlamaya çalışıyoruz.
- I. cümlede bir tavsiye var: “önce içine dön, kendini geliştir, sonra dışarıya çık ve başar.” “O hâlde” ifadesi, daha önce söylenmiş bir şeye bağlı olduğunu gösterir.
- II. cümlede başarının nerede hazırlandığı ve nerede gerçekleştirildiği hakkında genel bir bilgi veriliyor. Bu, iyi bir başlangıç cümlesi olabilir.
- III. cümlede “tekrar içine dön” ifadesi var. Bu, I. cümlede geçen “içine dön” eyleminin bir devamı veya tekrarı olduğunu gösterir. Yani III, I’den sonra gelmeli.
- IV. cümlede başarının ne olduğu tanımlanıyor: “içimizde tasarladığımızı dış dünyada gerçekleştirmek.” Bu da genel bir açıklama.
Adım 2: Paragrafın ilk cümlesi olabilecek en genel yargıyı seçiyoruz.
II. cümle (“Başarıyı içimizde hazırlar, dışımızda gerçekleştiririz.”) konuya genel bir giriş yapıyor. IV. cümle de bir tanım yapıyor. Genellikle genel yargılar tanımlardan önce gelir veya tanım, genel yargıyı açıklar.
Adım 3: Cümleler arasındaki mantıksal bağlantıları kurarak sıralamayı oluşturuyoruz.
- Başlangıç: II. cümleyle başlayabiliriz. “Başarıyı içimizde hazırlar, dışımızda gerçekleştiririz.”
- Açıklama/Tanım: Bu genel yargıyı IV. cümle açıklayabilir. “İçimizde tasarladığımızı dış dünyada gerçekleştirmek başarıdır.” (II -> IV)
- Uygulama/Tavsiye: Peki bunu nasıl yaparız? İşte burada I. cümle devreye giriyor. “O hâlde önce içine dön, kendini geliştir sonra git, dış dünyada bir şeyler başar.” (II -> IV -> I)
- Devam/Döngü: Ve son olarak, bu sürecin bir döngü olduğunu, kendini geliştirmenin sürekli olması gerektiğini III. cümleyle tamamlarız. “Sonra tekrar içine dön, tekrar kendini geliştir sonra tekrar dışa dön, bir şeyler başar.” (II -> IV -> I -> III)
Adım 4: Seçenekleri kontrol ediyoruz.
Oluşturduğumuz sıralama: II, IV, I, III. Bu sıralama C seçeneğinde verilmiş.
Sonuç:
Doğru sıralama:
C) II, IV, I, III
***
7. 1983 yılında Karaman’ın Ermenek ilçesinde doğdum. İlköğretim ve lise eğitimimi doğduğum ilçede tamamladım. Okul dergilerinde hikâye ve deneme yazıları yazdım. 2007 yılında Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Bölümünden mezun oldum. Mezun olduktan sonra çeşitli gazete ve dergilerde yazılar yazmaya devam ettim.
Yukarıdaki metnin türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hikâye
B) Otobiyografi
C) Günlük
D) Anı
Bu soruda bize verilen metnin hangi yazı türüne ait olduğunu bulmamız isteniyor. Bunun için metnin özelliklerine ve seçeneklerdeki yazı türlerinin tanımlarına bakmalıyız.
Çözüm:
Adım 1: Metnin genel özelliklerini belirliyoruz.
- Metin “doğdum”, “tamamladım”, “yazdım”, “mezun oldum”, “ettim” gibi birinci kişi ağzından (ben diliyle) yazılmış.
- Yazar kendi hayatından bahsediyor: doğum yeri, eğitimi, mesleki gelişimi gibi önemli dönemleri anlatıyor.
- Olaylar kronolojik bir sırayla (doğumdan başlayıp eğitime, oradan mezuniyete ve kariyere doğru) ilerliyor.
Adım 2: Seçeneklerdeki yazı türlerinin tanımlarını hatırlıyoruz.
- A) Hikâye: Yaşanmış veya yaşanması mümkün olayları anlatan kısa edebî metinlerdir. Genellikle kurgusaldır ve başkalarının hayatını veya olayları anlatır.
- B) Otobiyografi: Bir kişinin kendi hayatını, doğumundan itibaren yaşadığı önemli olayları, eğitimini, kariyerini ve deneyimlerini bizzat kendisinin anlattığı yazı türüdür. “Öz yaşam öyküsü” de denir.
- C) Günlük: Kişinin yaşadığı olayları, düşüncelerini ve duygularını günü gününe, tarih belirterek yazdığı kişisel notlardır. Genellikle samimi bir dille yazılır ve yazarın iç dünyasını yansıtır.
- D) Anı (Hatıra): Bir kişinin yaşadığı veya tanık olduğu belirli olayları veya dönemleri, üzerinden zaman geçtikten sonra kaleme aldığı yazılardır. Otobiyografiye göre daha dar kapsamlıdır, genellikle belirli bir döneme veya olaya odaklanır.
Adım 3: Metnin özelliklerini bu tanımlarla karşılaştırıyoruz.
Verilen metin, yazarın kendi hayatını, doğumundan itibaren önemli olayları ve kariyerini anlattığı için otobiyografi tanımına tam olarak uymaktadır.
- Hikâye olamaz, çünkü kurgusal değil, gerçek bir kişinin hayatını anlatıyor.
- Günlük olamaz, çünkü günü gününe yazılmış notlar değil, belirli bir dönemi özetleyen bir anlatım.
- Anı olamaz, çünkü sadece belirli bir olaya veya döneme değil, doğumdan başlayarak geniş bir yaşam kesitine odaklanıyor. Otobiyografi, anıdan daha kapsamlıdır.
Sonuç:
Metnin türü:
B) Otobiyografi