Merhaba sevgili öğrencim! Türkçe dersinde bugün çok güzel iki etkinlikle birlikteyiz. Görseldeki soruları adım adım inceleyip seninle birlikte çözeceğiz. Hiç merak etme, her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hazırsan başlayalım!
5. Etkinlik Aşağıdaki görseli inceleyerek belirlediğiniz bir hedefe hangi basamakta olduğunuzu nedenleriyle birlikte yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bir hedef belirlemen ve o hedefe ulaşma yolculuğunda hangi basamakta olduğunu söylemen isteniyor. Görselde bir merdiven var ve her basamakta bir duygu ya da düşünce yazıyor. En altta “Başaramayacağım”, en üstte ise “Başardım” var. Hadi gel, ben sana örnek bir hedef ve o hedefe giden yoldaki basamağımı anlatayım.
Benim hedefim, bu dönemki Türkçe dersinden çok iyi bir not almak olsun. Yani, ortalamamı yükseltmek istiyorum. Bu hedefe giden yolda ben şu an “Deneyeceğim” basamağındayım.
Peki, neden “Deneyeceğim” basamağındayım? İşte nedenleri:
Adım 1: Hedefi Belirleme
Öncelikle hedefimi net bir şekilde belirledim: Türkçe dersinden ortalamamı yükseltmek. Bu, ulaşılabilir ve ölçülebilir bir hedef. Yani ne istediğimi biliyorum.
Adım 2: Plan Yapma ve Motivasyon
Bu hedef için bir plan yapmaya başladım. Mesela, her gün düzenli olarak kitap okuyacağım, ders tekrarı yapacağım, anlamadığım yerleri sana soracağım. Bu plan beni motive ediyor ve başarılı olmak için içimde büyük bir istek var. “Başarmak istiyorum” basamağını geçtim, çünkü sadece istemekle kalmıyorum, artık bir şeyler yapmaya hazırım.
Adım 3: Eyleme Geçme Kararı
Henüz hedefime ulaşmadım, yani “Başardım” diyemem. Ama “Başaramam” ya da “Başaramayacağım” gibi olumsuz düşüncelerim de yok. Kendime güveniyorum ve çabalarsam başarabileceğime inanıyorum. Bu yüzden, “Başarabilirim” basamağına yaklaştım ama henüz o kadar emin değilim. “Deneyeceğim” basamağı, tam da bu noktada, yani planlarımı uygulamaya başlama ve çaba gösterme aşamasında olduğumu gösteriyor. Yani, artık sadece düşünmekle kalmayıp harekete geçme kararı aldım. Bu basamakta olmak, zorluklar çıksa bile pes etmeyeceğimi, elimden gelenin en iyisini yapacağımı ifade ediyor.
Sonuç olarak, Türkçe dersi ortalamamı yükseltme hedefime ulaşmak için “Deneyeceğim” basamağındayım çünkü hedefim belli, motivasyonum yüksek ve harekete geçmeye hazırım.
6. Etkinlik
a) Aşağıdaki cümlelerde geçen fiilleri inceleyiniz. Fiillerin kiplerini yanlarına yazınız.
Sevgili öğrencim, fiillerin ne olduğunu ve kiplerini daha önce öğrenmiştik. Fiiller, bir iş, oluş veya durumu bildiren sözcüklerdi. Kipler ise bu işin ne zaman yapıldığını (haber kipleri) veya nasıl bir istek, dilek, emirle yapıldığını (dilek kipleri) gösteren eklerdi. Şimdi cümlelerdeki fiilleri bulup kiplerini yazalım:
Fatih’in askerleri gemilerle Haliç’ten şehre girer.
Fiil: girer
Kip: Geniş Zaman Kipi (Haber Kipi)
Çantasında kitaplarını arıyor, bulamayınca eve gidiyor.
Fiil: arıyor
Kip: Şimdiki Zaman Kipi (Haber Kipi)
Fiil: gidiyor
Kip: Şimdiki Zaman Kipi (Haber Kipi)
Önümüzdeki ay istediğiniz yere tatile gideriz.
Fiil: gideriz
Kip: Geniş Zaman Kipi (Haber Kipi)
Hemen buraya geliyorsun.
Fiil: geliyorsun
Kip: Şimdiki Zaman Kipi (Haber Kipi)
Onu arayan Ordu’daki ablası olacak.
Fiil: olacak
Kip: Gelecek Zaman Kipi (Haber Kipi)
b) Yukarıdaki cümlelerde fiillere gelen kip ekleri ile cümlelerin bildirdiği zaman aynı mıdır? Neden?
Şimdi de çok önemli bir noktaya geldik! Fiillere gelen kip eklerinin her zaman cümlenin bize anlattığı zamanla aynı olup olmadığını inceleyeceğiz. Bazen kipler, kendi anlamlarının dışında farklı zamanları da ifade edebilir. Hadi cümlelerimizi tek tek kontrol edelim:
Fatih’in askerleri gemilerle Haliç’ten şehre girer.
Burada “girer” fiili geniş zaman kipinde. Cümlenin kendisi de Fatih’in askerlerinin şehre girişini genel bir durum olarak anlatıyor, yani geniş zamana uygun. Bu cümlede kip ve zaman aynıdır.
Çantasında kitaplarını arıyor, bulamayınca eve gidiyor.
“Arıyor” ve “gidiyor” fiilleri şimdiki zaman kipinde. Cümle de şu an yapılan bir eylemi anlattığı için kip ve zaman aynıdır.
Önümüzdeki ay istediğiniz yere tatile gideriz.
“Gideriz” fiili geniş zaman kipinde. Ama cümlede “Önümüzdeki ay” ifadesi var. “Önümüzdeki ay” gelecekteki bir zamanı belirtir. Yani burada geniş zaman kipi, gelecek zaman anlamında kullanılmış. Bu cümlede kip ve zaman aynı değildir.
Hemen buraya geliyorsun.
“Geliyorsun” fiili şimdiki zaman kipinde. Ama “Hemen buraya geliyorsun” derken aslında bir emir ya da çok yakın gelecekte gerçekleşecek bir eylemden bahsediliyor. Yani, şimdiki zaman kipi emir ya da gelecek zaman anlamında kullanılmış olabilir. Bu cümlede de kip ve zaman aynı değildir.
Onu arayan Ordu’daki ablası olacak.
“Olacak” fiili gelecek zaman kipinde. Cümle de gelecekte gerçekleşecek bir durumu anlattığı için kip ve zaman aynıdır.
Sonuç:
Hayır, yukarıdaki cümlelerde fiillere gelen kip ekleri ile cümlelerin bildirdiği zaman her zaman aynı değildir.
Nedenine gelince:
Türkçede, özellikle geniş zaman ve şimdiki zaman kipleri, bazen kendi anlamları dışında farklı zamanları ifade etmek için kullanılabilir. Örneğin, geniş zaman kipi bazen gelecek zaman anlamı taşırken (“Yarın sinemaya gideriz.”), şimdiki zaman kipi de gelecek zaman veya emir anlamı taşıyabilir (“Hemen buraya geliyorsun.” ya da “Yarın teyzemler bize geliyor.”).
Bu duruma, fiillerin anlam kayması ya da zaman kayması denir. Yani, fiile gelen kip eki başka bir zamanı işaret etse de, cümlenin genel anlamı ve içindeki zaman zarfları (gibi “önümüzdeki ay”, “yarın”, “hemen”) bize asıl anlatılmak istenen zamanı gösterir. Bu, dilimizin zenginliğini ve esnekliğini gösteren güzel bir özelliktir.
Umarım bu açıklamalar senin için çok faydalı olmuştur. Her zaman aklına takılan bir şey olursa bana sormaktan çekinme!