Merhaba sevgili öğrencim! Hadi bakalım, bu sayfadaki soruları birlikte çözelim. İlk etkinliğimiz dil bilgisiyle ilgili, fiillerin çekimlerini yapacağız. İkinci etkinliğimiz ise bir kitap özeti formu, ona da bakarız.
5. Etkinlik: Tabloda verilen fiilleri belirtilen özelliklere uygun şekilde örnekteki gibi çekimleyiniz.
Bu etkinlikte bizden istenen, verilen fiil köklerini (yani fiillerin mastar halinden -mek/-mak ekini atmış hali) parantez içinde belirtilen zaman ve kişi ekleriyle birleştirerek çekimlemek. Tıpkı “yakala-” fiilinin “gelecek zaman, 2. tekil kişi” olarak “yakalayacaksın” şeklinde çekimlendiği gibi.
Hadi adım adım ilerleyelim:
- Fiil Kök/Gövde: kullan-
Kip: İstek kipi
Kişi: 1. çoğul kişi
Çekimlenmiş hâli:Adım 1: “kullan-” fiiline istek kipi eki olan “-a/-e” ekini getiriyoruz. Burada “a” uygun.
Adım 2: 1. çoğul kişi eki olan “-lım/-lim” ekini ekliyoruz. Burada “lım” uygun.
Adım 3: Birleştirince kullan + a + lım = kullanalım oluyor.
Sonuç: kullanalım
- Fiil Kök/Gövde: al-
Kip: Duyulan geçmiş zaman
Kişi: 3. çoğul kişi
Çekimlenmiş hâli:Adım 1: “al-” fiiline duyulan geçmiş zaman eki olan “-mış/-miş/-muş/-müş” ekini getiriyoruz. Burada “mış” uygun.
Adım 2: 3. çoğul kişi eki olan “-lar/-ler” ekini ekliyoruz.
Adım 3: Birleştirince al + mış + lar = almışlar oluyor.
Sonuç: almışlar
- Fiil Kök/Gövde: uza-
Kip: Duyulan geçmiş zaman
Kişi: 2. tekil kişi
Çekimlenmiş hâli:Adım 1: “uza-” fiiline duyulan geçmiş zaman eki olan “-mış/-miş/-muş/-müş” ekini getiriyoruz. Burada “mış” uygun.
Adım 2: 2. tekil kişi eki olan “-sın/-sin/-sun/-sün” ekini ekliyoruz. Burada “sın” uygun.
Adım 3: Birleştirince uza + mış + sın = uzamışsın oluyor.
Sonuç: uzamışsın
- Fiil Kök/Gövde: sergile-
Kip: Emir kipi
Kişi: 2. çoğul kişi
Çekimlenmiş hâli:Adım 1: “sergile-” fiilinin sonu sesli harfle bittiği için, 2. çoğul kişi emir kipi eki olarak “-yın/-yin/-yun/-yün” eklerinden “-yin” ekini getiriyoruz.
Adım 2: Birleştirince sergile + yin = sergileyin oluyor.
Sonuç: sergileyin
- Fiil Kök/Gövde: tat-
Kip: Şimdiki zaman
Kişi: 1. tekil kişi
Çekimlenmiş hâli:Adım 1: “tat-” fiiline şimdiki zaman eki olan “-yor” ekini getiriyoruz. Burada dikkat etmemiz gereken bir ses olayı var: “t” sesi, “-yor” eki geldiğinde “d”ye dönüşür. (Ünsüz yumuşaması)
Adım 2: 1. tekil kişi eki olan “-um/-im/-um/-im” ekini ekliyoruz. Burada “um” uygun.
Adım 3: Birleştirince tat + ıyor + um = tadıyorum oluyor.
Sonuç: tadıyorum
- Fiil Kök/Gövde: ara-
Kip: Gereklilik kipi
Kişi: 1. çoğul kişi
Çekimlenmiş hâli:Adım 1: “ara-” fiiline gereklilik kipi eki olan “-malı/-meli” ekini getiriyoruz. Burada “malı” uygun.
Adım 2: 1. çoğul kişi eki olan “-yız/-yiz/-yuz/-yüz” ekini ekliyoruz. “ara” fiilinin sonu sesli harfle bittiği için araya kaynaştırma harfi “y” giriyor ve “-yız” eki geliyor.
Adım 3: Birleştirince ara + malı + yız = aramalıyız oluyor.
Sonuç: aramalıyız
- Fiil Kök/Gövde: paslan-
Kip: Geniş zaman
Kişi: 3. tekil kişi
Çekimlenmiş hâli:Adım 1: “paslan-” fiiline geniş zaman eki olan “-ır/-ir/-ur/-ür” ekini getiriyoruz. Burada “ır” uygun.
Adım 2: 3. tekil kişinin özel bir kişi eki yoktur, sadece kip ekiyle çekimlenir.
Adım 3: Birleştirince paslan + ır = paslanır oluyor.
Sonuç: paslanır
Harikasın! Fiil çekimlerini başarıyla tamamladık. Şimdi sıra ikinci etkinliğimizde.
6. Etkinlik: Kütüphaneden alarak okuduğunuz kitaba ait bilgilerden hareketle aşağıda verilen “Kitap Özet Formu”nu doldurunuz.
Sevgili öğrencim, bu etkinlik aslında senin kütüphaneden bir kitap alıp onu okumanı ve sonra da bu formu doldurmanı istiyor. Yani, şu anki görselde bize verilen “Kitaplarla Kurulan Dostluk” adlı metin bir şiir. Şiirler genellikle bu tarz bir “Kitap Özet Formu” ile özetlenmezler. Bu form daha çok bir hikaye, roman, masal gibi düz yazı türündeki eserler için uygundur.
Bu yüzden, şu an elimizdeki şiiri kullanarak bu formu dolduramayız. Ama ben sana bu formdaki her bir bölümün ne anlama geldiğini ve bir kitap okuduğunda buralara neler yazman gerektiğini kısaca açıklayayım:
- KİTABIN ADI: Buraya okuduğun kitabın ismini yazmalısın. Mesela “Küçük Prens” ya da “Define Adası” gibi.
- KAHRAMANLAR: Kitaptaki ana karakterleri ve önemli yardımcı karakterleri buraya yazmalısın. Kimler var hikayenin içinde?
- ZAMAN ve MEKÂN: Hikayenin ne zaman (hangi dönemde, günde vb.) geçtiğini ve olayların nerede (hangi şehirde, evde, ormanda vb.) yaşandığını buraya yazmalısın.
- KONU: Kitabın genel olarak neden bahsettiğini, okuyucuya ne anlatmak istediğini birkaç cümleyle özetlemelisin.
- ÖZET: Burada ise kitabın başından sonuna kadar olan olaylar zincirini, önemli dönüm noktalarını kendi cümlelerinle anlatmalısın.
- ANA DÜŞÜNCE: Kitabın sana vermek istediği en önemli mesaj nedir? Yazarı bu kitabı yazarken neyi vurgulamak istemiş? İşte onu buraya yazmalısın.
- EN BEĞENDİĞİM BÖLÜM: Kitabın hangi kısmını çok sevdin, seni en çok etkileyen yer neresi oldu? Nedenleriyle birlikte buraya yazmalısın.
- YAZAR: Kitabı yazan kişinin adını ve soyadını buraya yazmalısın.
Gördüğün gibi, bu form bir kitabı daha iyi anlaman ve aklında tutman için çok faydalı. İleride kütüphaneden bir kitap alıp okuduğunda bu formu doldurmayı unutma olur mu?
Umarım bu açıklamalar fiil çekimlerini ve kitap özeti formunun ne işe yaradığını daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Başarılar dilerim!