Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle beraber “Okuma Kültürü” metniyle ilgili harika soruları çözeceğiz. Unutma, okuduğumuz metinleri iyi anlamak, soruları doğru cevaplamanın ilk adımıdır. Haydi başlayalım!
4. Etkinlik: Okuduğunuz metinden neden – sonuç, amaç – sonuç ve koşul cümleleri bularak yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte metni dikkatlice okuyup cümlelerin birbiriyle nasıl bir ilişki kurduğunu bulmamız gerekiyor. Yani bir olayın neden olduğunu, ne amaçla yapıldığını veya hangi şartla gerçekleştiğini arayacağız. Metni tekrar gözden geçirelim:
- Neden – Sonuç Cümleleri:
Bu tür cümlelerde bir olayın veya durumun gerçekleşme nedeni belirtilir. Genellikle “-dığı için”, “-den dolayı”, “-mekten”, “-le/la birlikte” gibi ekler veya kelimeler kullanılır. Metinde, bir işi yapma nedenimizle ilgili bir cümle vardı:
Çözüm:
İşimizin gerektirdiği nedenlerle okumaya başvururuz.
Burada, “okumaya başvurmamızın” nedeni “işimizin gerektirdiği nedenler” olarak açıkça belirtilmiş.
- Amaç – Sonuç Cümleleri:
Amaç – sonuç cümlelerinde ise bir eylemin hangi amaçla yapıldığı açıklanır. Genellikle “-mek için”, “-mek üzere”, “- amacıyla” gibi ifadelerle karşılaşırız. Metinde bu tarzda birçok örnek bulabiliriz:
Çözüm:
- Bir sorunun yanıtını bulmak için ansiklopediler, kitaplar karıştırırız.
- Güncel olayları öğrenmek için gazeteleri, dergileri okuruz.
- Kimi-leyin eğlenmek, hoşça vakit geçirmek için kitapların dünyasına sığınırız.
Gördüğün gibi, bu cümlelerde bir hedef (amaç) ve bu hedefe ulaşmak için yapılan bir eylem (sonuç) birlikte verilmiş.
- Koşul Cümleleri:
Koşul (şart) cümleleri, bir olayın veya durumun gerçekleşmesinin başka bir olayın gerçekleşmesine bağlı olduğunu ifade eder. Genellikle “-se/-sa” eki kullanılır. Metinde buna güzel bir örnek var:
Çözüm:
Hangi iş dalında çalışırsak çalışalım işimizin doğasına göre bu etkinliğe az ya da çok başvururuz.
Burada, “işimizin doğasına göre okumaya başvurmamızın” koşulu “hangi iş dalında çalışırsak çalışalım” ifadesiyle belirtilmiş.
Şimdi de 5. etkinliğe geçelim. Bu etkinlik biraz daha kişisel ve yaratıcı olmanı gerektiriyor. Kendi okuma planını oluşturacaksın!
5. Etkinlik:
a) Bir yıl boyunca hangi türde kaç kitap okuyacağınızı planlayınız. Planınızı yazılı hâle getiriniz.
Sevgili öğrencim, bu kısımda sanki kendi okuma günlüğünü hazırlıyormuş gibi düşünebilirsin. Hangi ayda hangi türden kaç kitap okumak istersin? Hem eğlenceli hem de öğretici bir plan yapalım mı?
Çözüm:
Adım 1: Öncelikle hangi tür kitapları okumak istediğini düşünelim. Macera, bilim kurgu, fantastik, tarihi roman, klasik eserler, kişisel gelişim gibi türler seçebiliriz. Bu türleri her aya dengeli bir şekilde dağıtalım.
Adım 2: Her aya okuyacağımız kitap sayısını ve türünü belirleyelim. Özellikle yaz tatillerinde daha fazla kitap okuyabiliriz çünkü daha çok boş zamanımız olur.
İşte benim senin için hazırladığım örnek bir okuma planı:
- Ocak: Bir macera romanı (1 kitap)
- Şubat: Bir bilim kurgu hikâyesi (1 kitap)
- Mart: Bir Türk klasiği (Mesela Ömer Seyfettin’den bir hikaye kitabı) (1 kitap)
- Nisan: Bir hayvan sevgisi temalı roman (1 kitap)
- Mayıs: Bir kişisel gelişim kitabı (Kendini tanıma veya hobi geliştirme üzerine) (1 kitap)
- Haziran: İki fantastik roman (Yaz tatili başlıyor, daha çok zamanımız var!) (2 kitap)
- Temmuz: İki farklı türde roman (Mesela bir polisiye, bir de günlük hayattan bir kesit anlatan kitap) (2 kitap)
- Ağustos: İki macera dolu hikaye (Belki dünya klasikleri serisinden) (2 kitap)
- Eylül: Bir bilimsel popüler kitap (Bilim dünyasından ilginç bilgiler öğrenmek için) (1 kitap)
- Ekim: Bir dünya klasiği (Mesela Jules Verne’den) (1 kitap)
- Kasım: Bir araştırma/belgesel tadında kitap (Tarihi bir olayı anlatan) (1 kitap)
- Aralık: Yılın sonuna yakışır, seni en çok etkileyen türden bir kitap (1 kitap)
Bu planla toplamda bir yıl içinde 15 kitap okumayı hedefledik. Harika bir sayı, değil mi?
b) Yazılı hâle getirdiğiniz planı verilen grafikle destekleyiniz.
Şimdi de az önce yaptığımız bu güzel planı grafiğe dökelim. Grafikte aylara göre kaç kitap okuyacağımızı göstermemiz gerekiyor. Grafiğin dikey ekseni (yukarıdan aşağıya olan çizgi) 0’dan 5’e kadar kitap sayısını gösteriyor. Bu yüzden, aylık kitap sayılarımızı bu aralığa uygun olarak ayarlayalım.
Çözüm:
Yukarıdaki planımızda bazı aylarda 2 kitap vardı. Grafiğe daha uygun olması ve görsel olarak daha dengeli durması için yaz aylarını biraz daha yoğunlaştırıp diğer ayları 1’de tutabiliriz. Böylece grafiğin en yüksek noktası 3 kitap olacak ve bu da grafiğimize tam uyacak.
İşte grafiğe işleyeceğimiz aylık kitap sayıları:
- Ocak: 1 kitap
- Şubat: 1 kitap
- Mart: 1 kitap
- Nisan: 1 kitap
- Mayıs: 1 kitap
- Haziran: 2 kitap
- Temmuz: 3 kitap
- Ağustos: 3 kitap
- Eylül: 1 kitap
- Ekim: 1 kitap
- Kasım: 1 kitap
- Aralık: 1 kitap
Bu verilere göre grafiği çizerken:
Adım 1: Her ayın (Ocak, Şubat vb.) hizasından başlayarak, belirlediğimiz kitap sayısı kadar yukarıya doğru bir çizgi çekeriz.
Adım 2: Bu çizgiyi, o ayın sütunu olacak şekilde kalınlaştırırız veya boyarız.
Örneğin:
- Ocak ayının üzerinde, “1” sayısının hizasına kadar bir sütun çizeceksin.
- Haziran ayının üzerinde, “2” sayısının hizasına kadar bir sütun çizeceksin.
- Temmuz ve Ağustos aylarının üzerinde ise “3” sayısının hizasına kadar sütunlar çizeceksin.
Böylece, bir yıl boyunca okuyacağın kitapların dağılımını görsel olarak da göstermiş olursun. Çok güzel bir çalışma oldu, tebrik ederim!