Merhaba sevgili öğrencim,
Ben 8. Sınıf İnkılap Tarihi öğretmeniniz. Gönderdiğin görseldeki ünite değerlendirme sorularını senin için adım adım, bir öğrencinin en iyi şekilde anlayacağı dille çözeceğim. Hadi birlikte bu konuları tekrar edelim ve pekiştirelim!
***
###
F. Aşağıdaki tabloda cemiyetler numaralandırılarak verilmiştir. Tablonun altındaki soruları bu numaraları kullanarak cevaplayınız.
Önce tablodaki cemiyetleri bir hatırlayalım. Bunları üç ana gruba ayırabiliriz: Millî Cemiyetler (yararlı cemiyetler), Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler (zararlı cemiyetler) ve Millî Varlığa Düşman Cemiyetler (zararlı cemiyetler). Bu ayrımı aklımızda tutarak soruları çok daha kolay cevaplayabiliriz.
1. Hangileri millî cemiyetlerdir?
Çözüm: A, C, F
Açıklama:
Sevgili öğrencim, millî cemiyetler, Mondros Ateşkesi sonrası başlayan işgallere karşı Türk halkının kurduğu, vatanı savunma amaçlı cemiyetlerdir. Tablomuza baktığımızda;
- A) Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti: Doğu’da bir Ermeni devleti kurulmasını engellemek için kurulmuştur.
- C) Trakya Paşaeli Cemiyeti: Trakya’nın Yunanistan’a verilmesini önlemek amacıyla kurulmuştur.
- F) Redd-i İlhak Cemiyeti: İzmir’in Yunanlılar tarafından işgalini (ilhakını) reddetmek, yani kabul etmemek için kurulmuştur.
–
Gördüğün gibi bu üç cemiyet de vatan toprağını savunmak için kurulmuş yararlı cemiyetlerdir.
2. Hangileri Rumlar tarafından kurulmuştur?
Çözüm: E, Ğ
Açıklama:
Rumlar, yani Yunan kökenli Osmanlı vatandaşları, kendi amaçları için bazı cemiyetler kurmuşlardır. Bunların en bilinenleri;
- E) Mavri Mira Cemiyeti: En tehlikelilerinden biridir. Amacı, eski Bizans İmparatorluğu’nu yeniden canlandırmaktır.
- Ğ) Etnik-i Eterya Cemiyeti: Bu da yine “Büyük Yunanistan” hayalini (Megali İdea) gerçekleştirmek için çalışan bir Rum cemiyetidir.
3. Hangileri Ermenilerin Anadolu’daki faaliyetlerine karşı kurulmuştur?
Çözüm: A
Açıklama:
Bu soruda dikkat etmen gereken şey, “Ermenilere karşı” kurulan cemiyeti sorması. Ermeniler, Doğu Anadolu’da bir devlet kurmak istiyorlardı. İşte bu tehlikeye karşı Doğu Anadolu’daki halkımız bir araya gelerek A) Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti‘ni kurmuştur. Amaçları, bölgenin Türk yurdu olduğunu kanıtlamak ve Ermeni devletinin kurulmasını engellemektir.
4. Hangileri bir başka devletin mandasını istemektedir?
Çözüm: B, G
Açıklama:
Manda ve himaye, bir devletin başka bir güçlü devletin koruması altına girmesi demektir. Yani tam bağımsızlığa aykırı bir düşüncedir. Bazıları kurtuluşun ancak bu şekilde olacağına inanıyordu. Bunlar;
- B) İngiliz Muhipleri Cemiyeti: “Muhip” seven demektir. Yani İngilizleri Sevenler Cemiyeti. Kurtuluşun İngiliz mandasına girmekle olacağını savunuyorlardı.
- G) Wilson İlkeleri Cemiyeti: Bu cemiyet ise kurtuluşun Amerikan mandasına girmekle mümkün olacağını düşünüyordu.
5. Hangileri Ermeniler tarafından kurulmuştur?
Çözüm: D
Açıklama:
Bu cemiyetler, Anadolu’da yaşayan Ermenilerin, Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermenistan devleti kurmak amacıyla kurdukları zararlı cemiyetlerdir. Tabloda D) Hınçak ve Taşnaksutyun Cemiyetleri olarak verilmişler. Bu cemiyetler, amaçlarına ulaşmak için silahlı eylemler de yapmışlardır.
6. Hangileri İzmir’in işgaline karşı kurulmuştur?
Çözüm: F
Açıklama:
15 Mayıs 1919’da Yunanlılar İzmir’i işgal edince, bu duruma tepki olarak İzmir ve çevresindeki vatanseverler bir araya gelerek F) Redd-i İlhak Cemiyeti‘ni kurmuşlardır. “Redd-i İlhak”, ilhakı yani bir toprağın zorla alınmasını reddetmek anlamına gelir.
7. Hangileri azınlıklar tarafından kurulmuştur?
Çözüm: D, E, Ğ
Açıklama:
Azınlıklar, Osmanlı Devleti içinde yaşayan Türk olmayan topluluklardır. Kendi devletlerini kurmak veya başka devletlerle birleşmek için cemiyetler kurmuşlardır. Bunlar;
- D) Hınçak ve Taşnaksutyun: Ermeni azınlık tarafından kuruldu.
- E) Mavri Mira ve Ğ) Etnik-i Eterya: Rum (Yunan) azınlık tarafından kuruldu.
8. Hangileri millî varlığa düşman cemiyetlerdir?
Çözüm: B, Ç, G
Açıklama:
Bu cemiyetler, azınlıklar gibi toprak koparmak istemeseler de, savundukları fikirler millî mücadeleye ve tam bağımsızlığa aykırı olduğu için zararlıdır. Bunlar;
- B) İngiliz Muhipleri Cemiyeti ve G) Wilson İlkeleri Cemiyeti: Manda ve himayeyi savundukları için.
- Ç) Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası: Kurtuluşun padişah ve halifenin emirlerine sıkı sıkıya uymakla mümkün olacağını savunuyorlardı. Millî Mücadele’ye karşıydılar.
9. Hangileri Trakya’nın işgaline karşı kurulmuştur?
Çözüm: C
Açıklama:
Trakya bölgesi, Yunanistan’ın ele geçirmek istediği bir yerdi. Bu bölgeyi savunmak amacıyla kurulan millî cemiyetimiz C) Trakya Paşaeli Cemiyeti‘dir.
10. Hangileri Millî Mücadele’nin aleyhindedir?
Çözüm: B, Ç, D, E, G, Ğ
Açıklama:
Bu soru aslında “Hangi cemiyetler zararlıdır?” sorusunun bir benzeri. Millî Mücadele’nin aleyhinde, yani karşısında olanlar hem azınlık cemiyetleri hem de millî varlığa düşman cemiyetlerdir. Kısacası, yararlı (millî) olanlar dışındaki hepsi Millî Mücadele’nin karşısındadır.
11. Hangileri Sivas Kongresi’nde birleştirilmiştir?
Çözüm: A, C, F
Açıklama:
Mustafa Kemal, Sivas Kongresi’nde çok önemli bir karar almıştır. Bütün vatanı kurtarmak için dağınık halde mücadele eden tüm millî cemiyetleri tek bir çatı altında toplamıştır. Böylece A, C, F gibi tüm yararlı cemiyetler, “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adıyla birleşmiştir. Bu, mücadelenin tek elden yönetilmesi için atılmış dev bir adımdı.
***
###
G. Aşağıda Millî Mücadele’nin hazırlık sürecindeki bazı olaylar karışık olarak verilmiştir. Bunları inceleyerek olayların başındaki harfleri kronolojik olarak tablo üzerinde sıralayınız.
Sevgili öğrencim, bu tür kronoloji yani tarihsel sıralama soruları, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisini anlamamız için çok önemlidir. Gel, bu olayları bir hikaye gibi sıraya koyalım.
Çözüm:
- c. Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı.
- e. Mustafa Kemal Samsun’a çıktı.
- g. Amasya Genelgesi yayımlandı.
- d. Erzurum Kongresi toplandı.
- b. Amasya Görüşmeleri yapıldı.
- ğ. Misak-ı Millî kabul edildi.
- h. İstanbul resmen işgal edildi.
- a. Büyük Millet Meclisi açıldı.
- f. Hıyanet-i Vataniye Kanunu kabul edildi.
- ç. Sevr Antlaşması imzalandı.
Açıklama:
Şimdi bu sırayı neden böyle yaptığımızı adım adım açıklayalım:
Adım 1: Her şey, I. Dünya Savaşı’nı bitiren c) Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) ile başladı. Bu antlaşma çok ağır şartlar içeriyordu ve yurdumuzun işgal edilmesine zemin hazırladı.
Adım 2: İşgaller başlayınca, Mustafa Kemal bir şeyler yapılması gerektiğini biliyordu ve e) Samsun’a çıkarak (19 Mayıs 1919) Millî Mücadele’nin ateşini yaktı.
Adım 3: Samsun’dan sonra Anadolu’ya geçen Mustafa Kemal, g) Amasya Genelgesi‘ni (22 Haziran 1919) yayımladı. Bu genelge, Kurtuluş Savaşı’nın amacını, gerekçesini ve yöntemini belirten bir yol haritasıydı.
Adım 4: Amasya Genelgesi’nde yapılan çağrı üzerine d) Erzurum Kongresi (23 Temmuz 1919) toplandı. Burada ilk defa “millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz” kararı alındı.
Adım 5: Millî Mücadele güçlenince İstanbul Hükûmeti, Temsil Heyeti ile görüşmek zorunda kaldı ve b) Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919) yapıldı. Bu, İstanbul Hükûmeti’nin Temsil Heyeti’ni resmen tanıması anlamına geliyordu.
Adım 6: Amasya Görüşmeleri’nde alınan karar uyarınca İstanbul’da Mebusan Meclisi toplandı ve bu meclis, vatanın bölünmez sınırlarını çizen ğ) Misak-ı Millî‘yi (28 Ocak 1920) kabul etti.
Adım 7: İtilaf Devletleri, Misak-ı Millî’nin kabul edilmesine çok sinirlendi ve baskılarını artırarak h) İstanbul’u resmen işgal etti (16 Mart 1920). Mebusan Meclisi’ni de dağıttılar.
Adım 8: İstanbul işgal edilip meclis dağıtılınca, Mustafa Kemal ve arkadaşları Ankara’da yeni bir meclis kurdular: a) Büyük Millet Meclisi (23 Nisan 1920). Artık milletin tek temsilcisi BMM idi.
Adım 9: BMM, otoritesini sağlamak ve isyanları önlemek için f) Hıyanet-i Vataniye Kanunu‘nu (29 Nisan 1920) çıkardı. Bu kanun, “vatana ihanet edenlerin” yargılanmasını sağlıyordu.
Adım 10: Tüm bu gelişmeler yaşanırken, İtilaf Devletleri Osmanlı Hükûmeti’ne zorla ç) Sevr Antlaşması‘nı (10 Ağustos 1920) imzalattı. Bu antlaşma, Türk milleti için bir ölüm fermanı gibiydi ama BMM bunu asla kabul etmedi.
Umarım bu açıklamalar konuları daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, tarih olayları arasındaki bağlantıları kurarak öğrenildiğinde çok daha kalıcı ve zevkli olur. Başarılar dilerim!