8. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Cevapları Semih Ofset S.E.K. Yayınları Sayfa 173
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben 8. Sınıf İnkılap Tarihi öğretmeniniz. Gönderdiğiniz görseldeki soruları sizin için adım adım, kolayca anlayacağınız bir dille çözeceğim. Haydi başlayalım!
***
Sıra Sizde (Birinci Bölüm)
Öncelikle Hilmi Uran’ın anılarından alınan metni dikkatlice okumalıyız. Metin, o dönemde iktidarda olan Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) yöneticilerinin, yeni kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası’na (SCF) halkın gösterdiği yoğun ilgi karşısında ne kadar şaşırdığını ve endişelendiğini anlatıyor. Şimdi bu metne göre soruları cevaplayalım.
1. Soru: Halk Fırkası üyelerinin halkın Serbest Cumhuriyet Fırkasına gösterdiği ilgiye şaşırmalarının sebepleri neler olabilir?
Çözüm:
Düşünün çocuklar, yıllardır ülkeyi yöneten, inkılapları yapan bir partisiniz. Halkın sizi ve yaptıklarınızı tamamen benimsediğini düşünüyorsunuz. Ama birdenbire kurulan yeni bir parti, hiç beklemediğiniz kadar büyük bir destek görüyor. İşte bu durum, Halk Fırkası üyelerini şaşırtıyor. Çünkü:
- Adım 1: Halk Fırkası yöneticileri, halkın kendi partilerine ve yaptıkları inkılaplara tam destek verdiğine inanıyorlardı. Bu yüzden başka bir partiye gösterilen bu yoğun ilgiyi “umulmadık” yani beklenmedik buldular.
- Adım 2: O dönemdeki ekonomik sıkıntılar gibi sebeplerle halkın bir kısmında biriken tepkiyi ve bir alternatif arayışını tam olarak öngörememiş olabilirler.
- Adım 3: Bu durum onlara, “Acaba halka kendimizi ve inkılapları yeterince iyi anlatamadık mı?” endişesini yaşatmıştır. Metindeki “…ondan acı acı şikâyet etmiştik.” ifadesi bu hayal kırıklığını gösteriyor.
Sonuç: Kısacası, Halk Fırkası üyeleri, halkın kendilerine olan desteğini sorgusuz sualsiz kabul ettikleri ve yeni bir partiye bu kadar kısa sürede bu denli büyük bir ilgi gösterileceğini tahmin edemedikleri için şaşırmışlardır.
—
2. Soru: Serbest Cumhuriyet Fırkası yöneticileri ile bazı yerel yöneticilerinin düşünceleri arasında nasıl bir fark vardır?
Çözüm:
Metin bu konuda bize çok önemli bir ipucu veriyor. Partiyi kuran üst düzey yöneticiler ile partiye sonradan katılan bazı yerel (taşradaki) kişiler arasında niyet farkı olduğunu anlatıyor.
- Parti Yöneticileri (Kurucular): Partinin kurucusu olan Fethi Okyar gibi liderler, Atatürk’ün de isteğiyle, cumhuriyete ve inkılaplara bağlı kalarak sadece hükümeti denetlemek ve çok partili hayata geçişi sağlamak amacıyla yola çıkmışlardı. Onların amacı rejimi yıkmak değildi.
- Bazı Yerel Yöneticiler: Ancak metinde belirtildiği gibi, partiye taşrada katılan bazı kişiler, partinin adındaki “Serbest” kelimesini yanlış yorumladılar. Bu kelimeyi, “inkılaplara karşı bile serbest olmak” şeklinde kullanarak halkı kışkırttılar. Onların asıl amacı, eski düzeni geri getirmek isteyenleri kendi saflarına çekerek seçim kazanmaktı. Yani partinin kuruluş amacından uzaklaşmışlardı.
Sonuç: Temel fark şudur: Partinin kurucu liderleri yapıcı bir muhalefet yapmayı hedeflerken, partiye sızan bazı yerel yöneticiler yıkıcı ve rejim karşıtı bir muhalefet anlayışına sahipti.
—
3. Soru: Serbest Cumhuriyet Fırkasının kapanma sebebi nedir?
Çözüm:
Bu sorunun cevabı aslında bir önceki sorunun cevabında gizli. Partinin içindeki niyet farkı, partinin sonunu hazırlamıştır.
- Adım 1: Parti, kısa sürede cumhuriyet ve inkılap karşıtlarının toplandığı bir merkez haline gelmeye başladı. Metinde, bu kişilerin halka “…inkılaplara artık bağımlı olmayacaklarını ve her türlü hâl ve hareketlerinde serbest bulunacaklarını açık açık telkin etmişlerdi.” denilerek bu tehlike anlatılıyor.
- Adım 2: Partinin kurucuları, partiye katılan herkesin inkılaplara gerçekten bağlı olup olmadığını denetlemekte zorlandılar. Parti, kontrol edilemez bir hale geldi.
- Adım 3: Partinin kurucusu Fethi Okyar, partinin kuruluş amacından saptığını ve ülkeyi bir kaosa sürükleyebileceğini gördü. Bu tehlikeli gidişatı durdurmak için de partiyi bizzat kendisi kapatma kararı aldı.
Sonuç: Serbest Cumhuriyet Fırkası, rejim karşıtlarının partiyi ele geçirmesi ve partinin kuruluş amacından sapması üzerine, ülkeye daha fazla zarar vermesini önlemek amacıyla kurucusu Fethi Okyar tarafından kapatılmıştır.
***
Sıra Sizde (İkinci Bölüm – Tablo Doldurma)
Aşağıda yer alan tabloyu Atatürk Dönemi’nde kurulan muhalefet partilerine göre doldurunuz.
Çözüm:
Arkadaşlar, Atatürk döneminde çok partili hayata geçiş için iki önemli deneme yapıldı. Bu denemelerde kurulan iki muhalefet partisi vardı. Gelin tabloyu bu bilgilerle dolduralım.
Partinin Adı: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
Kurulduğu Tarih: 17 Kasım 1924
Genel Başkanı: Kâzım Karabekir
Kapatılma Gerekçesi: Partinin, “dini inançlara saygılıdır” ilkesinin rejim karşıtları tarafından kötüye kullanılması ve Şeyh Sait İsyanı’nın çıkmasında kışkırtıcı bir rolü olduğu gerekçesiyle hükümet tarafından kapatılması.
Partinin Adı: Serbest Cumhuriyet Fırkası
Kurulduğu Tarih: 12 Ağustos 1930
Genel Başkanı: Fethi Okyar
Kapatılma Gerekçesi: Partinin içine rejim karşıtlarının sızması ve partinin kontrolünden çıkması üzerine, kurucusu Fethi Okyar tarafından feshedilmesi (kendi kendini kapatması).
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Unutmayın, tarihi olayları neden-sonuç ilişkisi içinde öğrenmek, ezberlemekten çok daha kalıcıdır. Başarılar dilerim!