Harika bir soru, sevgili öğrencilerim! Gelin, hep birlikte bu metni bir tarihçi gibi inceleyelim ve soruların cevaplarını bulalım. Unutmayın, tarihteki metinler bize o dönemin insanlarının ne düşündüğünü anlatan birer mektup gibidir.
1. Ali Fuat Paşa’ya göre parti neden kuruldu?
Bu sorunun cevabını bulmak için metnin son cümlelerine dikkatlice bakalım. Ali Fuat Paşa’nın kendi sözleri bize en doğru bilgiyi verecektir.
Adım 1
Öncelikle metindeki kilit cümleyi bulalım. Ali Fuat Paşa ne diyor? Şöyle bir bakalım:
“Hâlbuki bütün gayemiz, iktidarla muhalefetin yan yana çalışmasını temin etmekti. İktidara geçmek için fırka kurmamıştık.“
Adım 2
Bu cümleleri yorumlayalım. Ali Fuat Paşa, partiyi kurarken amaçlarının seçimi kazanıp hükümet olmak, yani iktidara geçmek olmadığını çok net bir şekilde ifade ediyor. Peki o zaman asıl amaç neydi?
Adım 3
Asıl amaç, “iktidarla muhalefetin yan yana çalışmasını temin etmekti” cümlesinde saklı. Bu ne anlama geliyor? Demokrasilerde, hükümeti yöneten bir parti (iktidar) ve onu denetleyen, eleştiren, farklı fikirler sunan partiler (muhalefet) bulunur. Bu, hükümetin daha iyi çalışmasını sağlar. İşte Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın da kuruluş amacı, o dönemde tek parti olan Cumhuriyet Halk Fırkası’nı denetleyecek, ona yol gösterecek yapıcı bir muhalefet görevi üstlenmekti.
Sonuç:
Kısacası, Ali Fuat Paşa’ya göre parti; iktidarı ele geçirmek için değil, demokrasinin bir gereği olarak hükümeti denetlemek ve iktidar ile muhalefetin birlikte çalışabileceği bir ortam oluşturmak amacıyla kurulmuştur.
2. Milletvekili sayısının sınırlı tutulmasının sebebi nedir?
Bu da çok güzel bir soru! Bir parti neden daha fazla üyesi olmasını istemez ki? Cevap yine metnin içinde gizli. Hadi ipuçlarını birleştirelim.
Adım 1
Metnin en başına dönelim. Ne diyor? “Yeni fırkanın demokratik olduğu kadar yenilik, yapılan ve yapılacak inkılapların taraftarı olmasına çok dikkat edilmişti.” Bu cümle çok önemli. Yani, partiye katılacak kişilerin Atatürk’ün yaptığı ve yapacağı yenilikleri destekleyen kişiler olması isteniyordu.
Adım 2
Şimdi de şu cümleye bakalım: “Muhafazakâr mebus arkadaşları da fırkaya almış olsaydık mevcudumuz muhakkak sekseni bulacaktı.” Buradaki “muhafazakâr” ifadesi, o dönemde genellikle yeniliklere ve inkılaplara karşı olan, eski düzenin devam etmesini isteyen kişiler için kullanılıyordu.
Adım 3
Şimdi bu iki bilgiyi birleştirelim. Parti kurucuları, partilerinin inkılaplara ve cumhuriyete bağlı kalmasını istiyorlardı. Eğer milletvekili sayısını serbest bıraksalardı, inkılaplara karşı olan “muhafazakâr” milletvekilleri de partiye katılacak ve partinin üye sayısı bir anda artacaktı. Bu durum, partinin kuruluş amacından sapmasına, yani inkılap karşıtlarının toplandığı bir yer haline gelmesine neden olabilirdi.
Sonuç:
Milletvekili sayısının sınırlı tutulmasının temel sebebi; partinin kontrolsüz bir şekilde büyümesini engelleyerek partiye inkılaplara ve cumhuriyetin temel ilkelerine karşı olan kişilerin girmesini önlemek ve böylece partinin yenilikçi kimliğini korumaktır.