Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin İnkılap Tarihi öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası’nda yaşanan bu önemli gelişmeleri ve sorunları inceleyelim. Gönderdiğiniz görseldeki tabloları adım adım, anlaşılır bir şekilde dolduracağız. Hazırsanız, başlayalım!
Soru 1: Aşağıda Türk dış politikasında yaşanan bazı sorunlar verilmiştir. Tablodaki bölümleri sorular doğrultusunda doldurunuz.
Sorun: Nüfus Mübadelesi
Adım 1: Hangi ülke ile sorun yaşandı?
Bu sorun Yunanistan ile yaşanmıştır.
Adım 2: Sorunun nedeni veya nedenleri neler?
Lozan Barış Antlaşması’na göre Türkiye’deki Rumlar ile Yunanistan’daki Türklerin karşılıklı olarak yer değiştirmesi kararlaştırılmıştı. Ancak bir konuda anlaşmazlık çıktı. Yunanistan, İstanbul’da daha fazla Rum bırakmak için, oraya sonradan gelen Rumları da sanki hep oradaymış gibi göstermeye çalıştı. Yani “etabli” (yerleşik) kavramının tanımında anlaşmazlık yaşandı. İşte sorun buradan kaynaklandı.
Adım 3: Nasıl çözümlendi?
Sorun bir türlü çözülemeyince konu önce Milletler Cemiyeti’ne taşındı. Ardından iki ülke arasında yapılan görüşmeler sonucunda 1930 yılında Ankara’da imzalanan antlaşma ile sorun tamamen çözüldü. Bu antlaşma ile “yerleşik” sayılma kriterleri netleştirildi ve mübadele tamamlandı. Hatta bu olaydan sonra Türk-Yunan ilişkilerinde bir dostluk dönemi başladı.
Sorun: Musul Sorunu
Adım 1: Hangi ülke ile sorun yaşandı?
Bu sorun İngiltere ile yaşanmıştır. O dönemde Musul’un içinde bulunduğu Irak, İngiltere’nin mandası (yönetimi) altındaydı.
Adım 2: Sorunun nedeni veya nedenleri neler?
Bunun temelinde iki önemli neden var çocuklar. Birincisi, Musul, Misak-ı Millî sınırlarımız içindeydi ve nüfusunun çoğunluğu Türk ve Kürtlerden oluşuyordu. Bu yüzden Türkiye, Musul’un anavatana katılması gerektiğini savunuyordu. İkinci ve en önemli neden ise Musul’un çok zengin petrol yataklarına sahip olmasıydı. İngiltere bu petrol kaynakları nedeniyle Musul’u kendi yönetimi altındaki Irak’a bağlamak istiyordu.
Adım 3: Nasıl çözümlendi?
Lozan’da bu sorun çözülemedi. Konu Milletler Cemiyeti’ne götürüldü. Ancak Milletler Cemiyeti, İngiltere’nin lehine karar vererek Musul’un Irak’a bırakılmasını istedi. Tam bu sırada ülkemizde çıkan Şeyh Sait İsyanı, ordumuzun Musul’a olası bir müdahalesini engelledi. Türkiye, iç sorunlarla uğraşmak zorunda kaldığı için bu kararı kabul etmek durumunda kaldı. Sonuç olarak 5 Haziran 1926’da imzalanan Ankara Antlaşması ile Musul, Irak’a bırakıldı. Türkiye, Musul petrollerinden 25 yıl süreyle %10 pay alacaktı.
Soru 2: Aşağıda Türk dış politikasındaki bazı gelişmeler verilmiştir. Bu gelişmelerin ülkemize neler kazandırdığını tablodaki bölümlere yazınız.
Gelişme: Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936)
Ülkemize neler kazandırdı?
Sevgili gençler, Montrö bizim için çok büyük bir diplomatik zaferdir! Kazandırdıklarını şöyle sıralayabiliriz:
✓ İstanbul ve Çanakkale Boğazları üzerinde tam egemenlik hakkı Türkiye’ye verildi. Artık Boğazlar tamamen bizim kontrolümüzdeydi.
✓ Lozan Antlaşması ile kurulan ve başında bir Türk’ün bulunduğu uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırıldı ve tüm yetkileri Türkiye’ye devredildi.
✓ Türkiye’nin Boğazlar bölgesinde asker bulundurma hakkı tanındı. Bu, ülkemizin güvenliği için çok önemli bir kazanımdı.
✓ Bu sözleşme, Türkiye’nin uluslararası alandaki saygınlığını ve gücünü artırmıştır.
Gelişme: Balkan Antantı (1934)
Ülkemize neler kazandırdı?
Bu gelişme, Atatürk’ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesinin harika bir örneğidir. Kazandırdıkları şunlardır:
✓ Almanya ve İtalya gibi yayılmacı devletlerin Balkanlar’da yarattığı tehdide karşı batı sınırımız güvence altına alındı.
✓ Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında kurulan bu dostluk ve iş birliği paktı ile bölgesel barışa önemli bir katkı sağlandı.
✓ Türkiye’nin uluslararası alanda barış yanlısı ve lider bir ülke olduğu bir kez daha kanıtlanmış oldu.
Gelişme: Sadabat Paktı (1937)
Ülkemize neler kazandırdı?
Tıpkı Balkan Antantı gibi, bu da barış ve güvenlik odaklı bir adımdı. İşte kazandırdıkları:
✓ İtalya’nın Doğu Akdeniz ve Orta Doğu’daki yayılmacı politikalarına karşı doğu sınırımız güvence altına alındı.
✓ Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında dostluk ve saldırmazlık antlaşması yapılarak bölgesel iş birliği güçlendirildi.
✓ Bu pakt ile Türkiye, hem batıda hem de doğuda sınırlarını barışçıl yollarla koruma altına alarak ne kadar akıllı bir dış politika izlediğini göstermiş oldu.
Umarım bu açıklamalar konuları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, tarih sadece geçmişi öğrenmek değil, aynı zamanda o dönemdeki kararların bugüne etkilerini anlamaktır. Başarılar dilerim!