8. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Cevapları Semih Ofset S.E.K. Yayınları Sayfa 53

Harika bir soru! Hadi gel, bu konuyu birlikte mercek altına alalım ve metindeki soruyu adım adım, tane tane çözelim. Unutma, tarih sadece geçmişi değil, bugünü ve yarını da anlamamıza yardımcı olur.

Soru: Birinci Dünya Savaşı sonrasında imzalanan antlaşmalar ve neden kalıcı barışı sağlayamamıştır? Açıklayınız.

Merhaba sevgili öğrencim, bu soru İnkılap Tarihi’nin en önemli konularından birini soruyor. Bir savaş bittiğinde imzalanan antlaşmaların amacı normalde kalıcı bir barış ortamı yaratmaktır, değil mi? Ama gelin görün ki, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra yapılanlar pek de öyle olmamış. Hatta bu antlaşmaların, yaklaşık 20 yıl sonra çıkacak olan İkinci Dünya Savaşı’nın tohumlarını ektiğini bile söyleyebiliriz. Şimdi neden böyle olduğunu adımlar halinde inceleyelim.

Unutma, yenen devletler (İtilaf Devletleri), yenilen devletlere (İttifak Devletleri) barış şartlarını dikte ettirmişlerdir. Yani masada eşit şartlarda bir anlaşma yoktu.

İşte kalıcı barışın sağlanamamasının nedenleri:

Adım 1: Antlaşmalar Barış İçin Değil, İntikam İçin Hazırlandı

Savaşı kazanan devletler, özellikle Fransa ve İngiltere, savaşın getirdiği yıkımdan dolayı yenilen devletleri, en başta da Almanya’yı cezalandırmak istediler. Amaçları, bu devletleri bir daha kendilerine tehdit oluşturamayacak kadar zayıflatmaktı. Bu yüzden antlaşma metinleri barışçıl değil, çok ağır ve aşağılayıcı maddeler içeriyordu.

Adım 2: Ekonomik ve Askeri Yükümlülükler

Yenilen devletlere çok ağır şartlar dayatıldı. Örneğin, metinde de adı geçen Versay (Versailles) Antlaşması ile Almanya’ya:

• Çok büyük miktarlarda savaş tazminatı ödeme zorunluluğu getirildi. Bu, Alman ekonomisini çökertti.
• Ordusu çok küçük sayılarla sınırlandırıldı ve modern silahlar üretmesi yasaklandı.
• Bütün sömürgeleri elinden alındı ve önemli topraklarını (Alsas-Loren gibi) kaybetti.

Benzer şekilde Avusturya, Macaristan ve Bulgaristan da toprak kaybetti, orduları sınırlandırıldı ve ekonomik olarak zayıflatıldı.

Adım 3: Halklarda Oluşan Kin ve Nefret Duygusu

Düşünsene, ülken savaşı kaybetmiş ve sana dayatılan bir antlaşmayla hem toprakların alınıyor, hem de ödeyemeyeceğin kadar büyük bir borcun altına sokuluyorsun. Bu durum, yenilen ülkelerin halklarında büyük bir haksızlığa uğramışlık ve intikam duygusu yarattı. Özellikle Alman halkı, Versay Antlaşması’nı bir “ihanet” olarak gördü. Bu öfke ortamı, ileride Adolf Hitler gibi liderlerin halktan destek bularak iktidara gelmesine zemin hazırladı.

Adım 4: Osmanlı Devleti’ne Dayatılan Sevr Antlaşması

Bizim tarihimiz açısından en önemli örnek ise Sevr Antlaşması‘dır. Bu antlaşma o kadar ağırdı ki, Türk milletine yaşama hakkı tanımıyordu. Vatan toprakları paramparça ediliyor, ordumuz dağıtılıyor ve maliyemiz (ekonomimiz) tamamen yabancıların kontrolüne bırakılıyordu. Peki, Türk milleti bu antlaşmayı kabul etti mi? Tabii ki hayır! İşte bu yüzden Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Milli Mücadele, yani Kurtuluş Savaşı başlatıldı. Bu da bize gösteriyor ki, bir millete bağımsızlığını yok sayan bir antlaşmayı zorla kabul ettiremezsin. Bu durum barış değil, yeni bir savaş doğurur.

Sonuç:

Kısacası, Birinci Dünya Savaşı sonrası imzalanan antlaşmalar;

• Adil ve eşitlikçi olmaktan çok uzaktı.
• Yenen devletlerin çıkarlarını koruyordu.
• Yenilen devletleri cezalandırma ve aşağılama amacı güdüyordu.
• Ağır ekonomik ve askeri şartlar içeriyordu.

Bu nedenlerle kalıcı bir barış sağlayamadı, aksine yenilen milletlerde büyük bir öfke biriktirerek İkinci Dünya Savaşı’na giden yolu açmış oldu.