Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle 5. Ünite’nin sonundaki değerlendirme sorularını birlikte çözeceğiz. Bu sorular, çok partili hayata geçiş denemeleri gibi önemli konuları ne kadar anladığımızı görmemiz için harika bir fırsat. Hazırsanız, kağıtlarınızı kalemlerinizi hazırlayın ve başlayalım!
—
A. Aşağıdaki cümlelerden doğru bilgi verilenlerin başına “D”, yanlış bilgi verilenlerin başına “Y” yazınız. Yanlış bilgi verilen cümlelerin doğrularını altlarındaki satırlara yazınız.
( Y ) 1. TBMM’nin açılmasından sonra Mustafa Kemal tarafından Felah-ı Vatan grubu kuruldu.
Çözüm: Sevgili arkadaşlar, bu ifade yanlıştır.
Adım 1: Hatırlayalım, Felah-ı Vatan Grubu, Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde, yani TBMM açılmadan önce İstanbul’da toplanan mecliste kurulmuştu. Mustafa Kemal, Sivas Kongresi’nden sonra seçilen milletvekillerinden mecliste bir Müdafaa-i Hukuk Grubu kurmalarını istemişti.
Adım 2: Ancak milletvekilleri, padişahın da bulunduğu bir ortamda bu ismi kullanmaktan çekinerek yerine “Vatanın Kurtuluşu” anlamına gelen Felah-ı Vatan grubunu kurmuşlardı. Yani bu grup TBMM’de değil, Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde kurulmuştur. Dolayısıyla bu bilgi yanlıştır.
( Y ) 2. Türkiye’nin ilk siyasi partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasıdır.
Çözüm: Bu ifade de yanlıştır, dikkatli olalım!
Adım 1: Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulan ilk siyasi partisi, 9 Eylül 1923’te Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan Halk Fırkası‘dır. Bu parti daha sonra “Cumhuriyet Halk Fırkası” adını alacaktır.
Adım 2: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ise Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk muhalefet partisidir, yani iktidardaki partiye alternatif olarak kurulan ilk partidir. Ama ülkenin ilk partisi değildir. Bu ayrım çok önemli!
( Y ) 3. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Atatürk’e suikast girişiminden sonra kapatıldı.
Çözüm: Arkadaşlar bu da sıkça karıştırılan bir konu, bu ifade yanlıştır.
Adım 1: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 1925 yılında çıkan Şeyh Sait İsyanı sonrasında kapatılmıştır. İsyanın büyümesinde partinin bazı üyelerinin de kışkırtıcı rol oynadığı düşünülmüş ve Takrir-i Sükûn (Huzuru Sağlama) Kanunu‘na dayanılarak kapatılmıştır.
Adım 2: Atatürk’e yönelik İzmir Suikastı girişimi ise 1926 yılında, yani parti kapatıldıktan bir yıl sonra gerçekleşmiştir. Bu suikast girişimi nedeniyle yargılananlar arasında partinin eski üyeleri de vardı ama partinin kapatılma sebebi bu olay değildir.
( D ) 4. Cumhuriyetin ilanından sonra Halk Fırkası, “Cumhuriyet Halk Fırkası” adını aldı.
Çözüm: Evet, bu bilgi kesinlikle doğrudur.
Adım 1: Parti, 9 Eylül 1923’te “Halk Fırkası” adıyla kurulmuştu.
Adım 2: 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildikten kısa bir süre sonra, partinin adının başına “Cumhuriyet” kelimesi eklenerek Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) olmuştur. Bu, partinin cumhuriyet rejimini ne kadar benimsediğini gösteren önemli bir adımdı.
( D ) 5. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası serbest (liberal) ekonomi ilkesini benimsemişti.
Çözüm: Bu ifade doğrudur.
Adım 1: O dönemde Cumhuriyet Halk Fırkası, ekonomide devletçilik ilkesini savunuyordu. Yani büyük yatırımların devlet tarafından yapılmasını istiyordu.
Adım 2: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ise buna karşı olarak liberal (serbest) ekonomiyi savunuyordu. Bu da özel sektörün ve kişisel girişimlerin desteklenmesi, devletin ekonomiye daha az müdahale etmesi anlamına geliyordu. Bu, iki parti arasındaki en temel farklardan biriydi.
( Y ) 6. Serbest Cumhuriyet Fırkası İsmet (İnönü) Paşa tarafından kuruldu.
Çözüm: Hayır arkadaşlar, bu bilgi yanlıştır.
Adım 1: Serbest Cumhuriyet Fırkası, bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün isteği ve teşvikiyle, yakın arkadaşı ve eski başbakanlardan Ali Fethi (Okyar) Bey tarafından 1930 yılında kurulmuştur.
Adım 2: Atatürk, mecliste farklı fikirlerin temsil edilmesini ve hükümetin denetlenmesini istiyordu. Bu yüzden kontrollü bir muhalefet partisi kurulmasını sağlamıştır. İsmet İnönü ise o sırada Başbakan ve Cumhuriyet Halk Fırkası’nın lideriydi.
( D ) 7. Serbest Cumhuriyet Fırkası yabancı sermayenin ülkeye girişini savunmuştur.
Çözüm: Bu bilgi doğrudur.
Adım 1: Tıpkı Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası gibi, Serbest Cumhuriyet Fırkası da ekonomide liberalizmi savunuyordu.
Adım 2: Bu liberal anlayışın bir gereği olarak, ülkenin kalkınması için yabancı yatırımcıların, yani yabancı sermayenin ülkeye gelip yatırım yapmasını destekliyorlardı.
( D ) 8. Mustafa Kemal’e suikast girişimi sonrasında yargılamayı İstiklal Mahkemesi yaptı.
Çözüm: Evet, bu bilgi doğrudur.
Adım 1: 1926 yılında İzmir’de Mustafa Kemal’e yapılması planlanan suikast girişimi ortaya çıkarılınca, olayla ilgili geniş çaplı bir soruşturma başlatıldı.
Adım 2: Bu soruşturma ve yargılamalar, o dönemin özel yetkili mahkemeleri olan İstiklal Mahkemeleri tarafından yürütülmüştür. Suçlular bu mahkemelerde yargılanarak cezalandırılmıştır.
( D ) 9. Ülkemize yönelik tehditler birlik ve beraberliğimiz karşısında daima başarısız olmuştur.
Çözüm: Bu ifade, ünitemizin de ana fikrini yansıtan doğru bir ifadedir.
Adım 1: Kurtuluş Savaşı’ndan başlayarak Cumhuriyet’in ilk yıllarında karşılaştığımız iç ve dış tehditleri düşünelim (isyanlar, suikast girişimleri, dış güçlerin müdahaleleri vb.).
Adım 2: Türk milleti, bu zor zamanlarda birlik ve beraberlik içinde hareket ederek tüm bu tehditleri aşmayı başarmış ve bağımsızlığını korumuştur. Bu, tarihimizden çıkarmamız gereken en önemli derslerden biridir.
—
B. Aşağıdaki cümleleri okuyunuz. Cümlelerde boş bırakılan yerlere verilen ifadelerden uygun olanı yazınız.
1. İlk TBMM’de muhalif vekiller İkinci Grup adıyla çalışmalarını sürdürdüler.
Açıklama: Birinci TBMM’de partiler yoktu, gruplar vardı. Mustafa Kemal ve arkadaşlarının oluşturduğu gruba “Birinci Grup”, onlara muhalif olan milletvekillerinin oluşturduğu gruba ise “İkinci Grup” denirdi.
2. Türkiye Cumhuriyeti’nde ilk defa çok partili hayata Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurulmasıyla geçildi.
Açıklama: Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Cumhuriyet Halk Fırkası’na karşı kurulan ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’dır ve bu olay, çok partili hayata geçişin ilk denemesidir.
3. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının genel başkanlığını Kâzım Karabekir üstlendi.
Açıklama: Kurtuluş Savaşı’mızın önemli komutanlarından olan Kâzım Karabekir Paşa, Mustafa Kemal ile bazı konularda fikir ayrılığına düşmüş ve kurulan ilk muhalefet partisinin genel başkanı olmuştur.
4. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Takrir-i Sükûn Kanunu’na dayanılarak kapatıldı.
Açıklama: Şeyh Sait İsyanı’ndan sonra ülkede huzur ve güvenliği sağlamak için çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu, hükümete olağanüstü yetkiler vermiş ve bu kanun kapsamında rejim karşıtı görülen Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası da kapatılmıştır.
5. Cumhuriyet Halk Fırkası ekonomide devletçilik ilkesine göre ülkeyi yönetti.
Açıklama: Özellikle 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’ndan sonra, özel sektörün yeterli gücü olmadığı için büyük sanayi yatırımlarının devlet eliyle yapılması politikasına “devletçilik” denir. Bu, CHF’nin temel ekonomi politikasıydı.
6. Serbest Cumhuriyet Fırkasının kurulmasında ABD’de başlayan Dünya Ekonomik Bunalımı etkili oldu.
Açıklama: 1929’da başlayan ve tüm dünyayı etkileyen bu büyük ekonomik kriz, Türkiye’yi de olumsuz etkilemişti. Atatürk, bu kriz karşısında farklı ekonomik çözüm önerilerinin mecliste tartışılması için yeni bir partinin kurulmasını gerekli görmüştü.
7. Mustafa Kemal’e suikast girişimi İzmir şehrinde meydana geldi.
Açıklama: 1926 yılında Atatürk’ün İzmir’e yapacağı bir gezi sırasında planlanan suikast, bir ihbar sonucu engellenmişti. Bu olay tarihe “İzmir Suikastı” olarak geçmiştir.
8. Cumhuriyetin ilk yıllarında İngiltere ülkemizdeki iç karışıklıklardan yararlanmak istedi.
Açıklama: Özellikle Musul meselesi nedeniyle Türkiye ile arası gergin olan İngiltere’nin, Şeyh Sait İsyanı gibi iç karışıklıkları destekleyerek Türkiye’yi zayıf düşürmeye çalıştığı düşünülmektedir.
—
C. Atatürk Dönemi’ndeki gelişmeleri oklar çıkararak gerçekleştiği tarihle eşleştiriniz.
Sevgili gençler, bu tür kronoloji soruları olayların sırasını anlamamız için çok önemlidir. Hadi doğru eşleştirmeyi yapalım.
- Cumhuriyet Halk Fırkası kuruldu. ➞ 1923
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. ➞ 1924
- Mustafa Kemal’e suikast girişiminde bulunuldu. ➞ 1926
- Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. ➞ 1930
Gördüğünüz gibi olaylar mantıklı bir sıra izliyor: Önce iktidar partisi kuruluyor (1923), sonra ilk muhalefet partisi denemesi yapılıyor (1924), ardından ülkeyi sarsan bir suikast girişimi yaşanıyor (1926) ve birkaç yıl sonra ikinci bir çok partili hayat denemesi daha yapılıyor (1930).
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Bu konuları tekrar etmeyi unutmayın. Aklınıza takılan bir soru olursa derste mutlaka sorun. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!