Harika bir etkinlik! 5. sınıfın en keyifli konularından biri olan çarpma ve bölme arasındaki ilişkiyi inceleyeceğiz. Görseldeki soruları bir öğretmeniniz olarak size adım adım, tane tane anlatacağım. Haydi başlayalım!
Hazırlanalım Bölümü
Soru: Öğretmenin yazı tahtasına yazdığı işlemi inceleyiniz. “25, hangi sayıyla çarpılırsa 150 eder?” sorusunu nasıl cevaplayabileceğinizi açıklayınız.
Merhaba çocuklar! Tahtada gördüğünüz gibi bir çarpma işlemi var ve çarpanlardan biri eksik.
25 x ? = 150
Bu tür sorularda, yani bir çarpma işleminde verilmeyen çarpanı bulmamız istendiğinde, aklımıza hemen çarpma işleminin tersi olan bölme işlemi gelmelidir.
- Adım 1: Sonucu (yani çarpımı) bize verilen çarpana böleriz. Burada sonucumuz 150, verilen çarpan ise 25.
- Adım 2: 150 sayısını 25’e bölelim. 150’nin içinde 25’in kaç tane olduğunu bulmaya çalışalım. Ritmik sayma gibi düşünebilirsiniz: 25, 50, 75, 100, 125, 150. Gördüğünüz gibi tam 6 tane!
İşlem olarak gösterirsek:
150 ÷ 25 = 6
Sonuç: Demek ki boş bırakılan yere 6 sayısı gelmeliymiş. Yani, 25 sayısı 6 ile çarpılırsa 150 eder.
Etkinlik Yapalım Bölümü
Şimdi etkinlikteki boşlukları dolduralım. Unutmayın, çarpma ve bölme birbirinin sağlaması gibidir!
Soru 1: ▲ x 12 = 180 işleminde ▲ yerine hangi sayı gelmelidir?
Tıpkı bir önceki sorudaki gibi, verilmeyen çarpanı bulmak için ne yapıyorduk? Evet, bölme!
- Adım 1: Sonuç olan 180’i, bilinen çarpan olan 12’ye böleceğiz.
- Adım 2: 180 ÷ 12 işlemini yapalım.
180 | 12
-12 | 15
060
– 60
000
Sonuç: Bölme işleminin sonucu 15 çıktı. Demek ki üçgen (▲) yerine 15 gelmelidir.
Soru 2: ★ ÷ 7 = 14 işleminde ★ yerine hangi sayı gelmelidir?
Bu sefer de bir bölme işleminde bölünen sayı, yani en baştaki büyük sayı soruluyor. Bölüneni bulmak için ise bölme işleminin tersi olan çarpma işlemini kullanırız.
- Adım 1: Bölen sayı (7) ile bölümü (14) çarpmalıyız.
- Adım 2: 14 x 7 işlemini yapalım.
14
x 7
98
Sonuç: Çarpma işleminin sonucu 98 çıktı. Demek ki yıldız (★) yerine 98 sayısı gelmelidir. Sağlamasını yapalım: 98’i 7’ye bölersek gerçekten de 14 çıkar.
Öğrenelim Bölümü
Şimdi de bu öğrendiklerimizi kullanarak problem çözelim.
Soru 1: Babası, Engin’e her ay 340 TL ödemek üzere 8 taksitle bir bilgisayar aldı. Engin’e alınan bilgisayarın fiyatının kaç Türk lirası olduğunu bulalım.
Bu problemde bize bir taksit tutarı (340 TL) ve toplam taksit sayısı (8) verilmiş. Bilgisayarın toplam fiyatını, yani bütünün ne kadar olduğunu soruyor.
- Adım 1: Her ay ödenen para miktarını, toplam ay sayısıyla çarpmalıyız. Bu, 8 tane 340’ı toplamakla aynı şeydir ve kısa yolu çarpmadır.
- Adım 2: 340 ile 8’i çarpalım.
340
x 8
2720
Sonuç: Bilgisayarın toplam fiyatı 2720 TL‘dir.
Soru 2: Babası, Engin’e fiyatı 2720 TL olan bilgisayarı 8 eşit taksitle ödemek üzere satın aldı. Engin’in babasının her taksitte kaç Türk lirası ödeyeceğini bulalım.
Bakın, bu soru bir önceki sorunun tam tersi! Bu sefer bize bilgisayarın toplam fiyatı (2720 TL) ve taksit sayısı (8) verilmiş. Bir taksitin ne kadar olduğunu, yani bütünü eşit parçalara ayırmamızı istiyor. Eşit parçalara ayırmak denince aklımıza ne geliyordu? Tabii ki bölme!
- Adım 1: Bilgisayarın toplam fiyatını, taksit sayısına bölmeliyiz.
- Adım 2: 2720’yi 8’e bölelim.
2720 | 8
-24 | 340
032
– 32
000
Sonuç: Engin’in babası her taksitte 340 TL ödeyecektir.
Gördüğünüz gibi çocuklar, çarpma ve bölme işlemleri birbiriyle ne kadar yakından ilişkili! Birini kullanarak diğerinin sağlamasını yapabilir veya verilmeyen sayıları kolayca bulabiliriz. Harika iş çıkardınız!