8. Sınıf İnkılap Tarihi Ders Kitabı Cevapları Semih Ofset S.E.K. Yayınları Sayfa 116

Harika bir soru! Hadi gel, bu konuyu birlikte en ince ayrıntısına kadar inceleyelim ve neden bu iki konunun bizim için “kırmızı çizgi” olduğunu anlayalım. Unutma, Lozan Antlaşması, yeni kurulan Türkiye’nin tapu senedidir ve bu tapuyu alırken hangi konulardan asla vazgeçmediğimizi bilmek çok önemli.

İşte görseldeki sorunun analizi ve adım adım çözümü:

Soru: TBMM Hükûmeti neden Ermeni devleti kurulması ve kapitülasyonların kaldırılması konularında taviz verilmemesini istemiştir? Açıklayınız.

Merhaba sevgili öğrencim, bu soru aslında Millî Mücadele’nin temel amaçlarını ne kadar anladığımızı ölçüyor. TBMM Hükûmeti, Lozan’a giderken elinde çok net bir yol haritası ile gitti: Misak-ı Millî ve tam bağımsızlık. Şimdi bu iki konunun bu ilkelerle nasıl ilişkili olduğuna bakalım.

Adım 1: Ermeni Devleti Kurulması Talebi ve Misak-ı Millî

Öncelikle Ermeni devleti meselesini ele alalım. İtilaf Devletleri, Doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurulmasını istiyorlardı. Ancak bu, bizim için asla kabul edilemezdi. Neden mi?

• Misak-ı Millî Sınırları: Hatırlarsan, Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde kabul edilen Misak-ı Millî kararları, yeni Türk vatanının asgari sınırlarını çiziyordu. Bu sınırlar, Mondros Ateşkesi imzalandığında işgal edilmemiş olan ve Türk nüfusunun çoğunlukta olduğu topraklardı. Doğu Anadolu da bu sınırların tam kalbindeydi.
• Vatanın Bütünlüğü: Millî Mücadele, “Vatan bir bütündür, parçalanamaz!” ilkesiyle başlatıldı. Yurdumuzun bir parçasını vererek bir barış antlaşması imzalamak, uğruna savaştığımız her şeyi anlamsız kılardı. Bu, vatanın bütünlüğünden taviz vermek demekti ve TBMM Hükûmeti bunu kesinlikle reddetti.

Kısacası, Doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurulmasına izin vermek, Misak-ı Millî’yi ve vatanın bütünlüğü ilkesini ayaklar altına almak demekti. Bu yüzden bu konuda en ufak bir geri adım bile atılmadı.

Adım 2: Kapitülasyonların Kaldırılması ve Tam Bağımsızlık İlkesi

Şimdi gelelim kapitülasyonlara. Bu kelime sana biraz yabancı gelebilir. En basit haliyle kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti’nin yabancı devletlere verdiği ekonomik, hukuki ve ticari ayrıcalıklardı. Peki, bu ayrıcalıklar neden bizim için bu kadar büyük bir sorundu?

• Ekonomik Bağımsızlığa Engel: Kapitülasyonlar yüzünden yabancı tüccarlar çok düşük vergiler ödüyor, gümrük vergilerinden muaf oluyorlardı. Bu durum, yerli sanayimizin ve esnafımızın yabancılarla rekabet etmesini imkânsız hale getiriyordu. Kısacası, kendi ülkemizde ekonomimizin kontrolü bizim elimizde değildi. Bu, ekonomik bağımsızlığa vurulmuş en büyük darbeydi.
• Hukuki ve Siyasi Bağımsızlığa Engel: Yabancılar, Osmanlı mahkemelerinde yargılanmıyordu. Kendi konsolosluk mahkemelerinde yargılanıyorlardı. Düşünsene, ülkende suç işleyen bir yabancıyı kendi kanunlarınla yargılayamıyorsun! Bu durum, devletin egemenlik haklarını, yani kendi topraklarındaki hâkimiyetini zedeliyordu. Bu da siyasi ve hukuki bağımsızlığa aykırıydı.

İşte bu yüzden kapitülasyonların kaldırılması, “tam bağımsızlık” ilkesinin olmazsa olmazıydı. Kendi evinde kendi kurallarını koyamayan bir devlet, tam bağımsız sayılamazdı. TBMM heyeti, bu prangalardan kurtulmadan masadan kalkmamaya kararlıydı.

Sonuç

Özetle, TBMM Hükûmeti’nin bu iki konuda taviz vermemesinin temelinde Millî Mücadele’nin iki ana ruhu yatar:

1. Misak-ı Millî: Ermeni devleti talebi, vatan topraklarının bütünlüğünü tehdit ediyordu.

2. Tam Bağımsızlık: Kapitülasyonlar ise ekonomik ve siyasi egemenliğimizi yok ediyordu.

Bu iki konudan verilecek en ufak bir taviz, Kurtuluş Savaşı’nın amacından sapmak anlamına gelecekti. Bu yüzden İsmet Paşa ve Türk heyeti, Lozan’da bu konularda sonuna kadar direnmiş ve hedeflerine ulaşmıştır.

Umarım bu açıklama konuyu daha iyi anlamanı sağlamıştır. Başarılar dilerim!