7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 128

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, verilen metin parçası üzerinden hem okuduğunu anlama hem de dil bilgisi becerilerimizi geliştireceğiz. Hadi bakalım, sorulara adım adım yaklaşalım ve hep birlikte çözümlerini bulalım.

3.Etkinlik Aşağıdaki soruları dinlediğiniz metinden hareketle cevaplayınız.

Sevgili öğrenciler, bu etkinlikteki soruları cevaplamak için bize verilen “Akıllı Evlat” metninin tamamını bilmemiz gerekiyor. Ancak elimizdeki metin parçası hikayenin sadece bir bölümünü içeriyor. Bu yüzden bazı soruları tam olarak cevaplayamayabiliriz. Ama yine de elimizdeki bilgilerle ve hikayenin genel akışıyla ilgili tahminlerimizle yanıtlamaya çalışalım. Özellikle ilk üç soru için metnin baş kısmına ihtiyacımız var.

1. Zengin adam, oğullarına yanına neden çağırmıştır?

Çözüm:

Sevgili çocuklar, elimizdeki metin parçası hikayenin ortasından başlıyor gibi görünüyor. “Çocuklar hemen hazırlığa başlamışlar. İşlerini bitirdikleri zaman gelip babalarının yanına gitmişler.” cümlesi, babanın onları daha önce çağırdığını ve onlara bir şeyler söylediğini düşündürüyor. Genellikle bu tür hikayelerde zengin bir baba, mallarını bölüştürmek veya oğullarının sorumluluk bilincini ölçmek için onları çağırır. Metnin başını bilmediğimiz için kesin bir cevap veremiyoruz ama büyük ihtimalle onlara bir görev vermek ya da mirasını paylaşmak için çağırmıştır.

2. Baba, oğullarına birer kese altın verip onlardan ne yapmalarını istiyor?

Çözüm:

Bu sorunun cevabı da metnin başlangıç kısmında olmalıydı. Metinde altınlardan bahsedilmiyor, sadece “Atlarına binip yola çıkmışlar” deniliyor. Ancak “Akıllı Evlat” gibi masalların genel yapısına bakarsak, babanın oğullarına birer kese altın vererek onlardan bu altınları en iyi şekilde değerlendirmelerini, belki de bir iş kurmalarını ya da topluma faydalı bir şeyler yapmalarını istediğini düşünebiliriz. Bu tür hikayelerde genellikle en küçük oğul, altınları en akıllıca kullanan olur.

3. Zengin adamın, büyük ve ortanca oğlunun yaptıkları nasıl değerlendiriliyor? Açıklayınız.

Çözüm:

Yine metnin başında yer alması gereken bir bilgiyle karşı karşıyayız. Elimizdeki parça, kardeşlerin yollara ayrıldığını ve zamanın geçtiğini anlatıyor. Büyük ve ortanca oğlun altınlarla ne yaptıkları ve babalarının bu yaptıklarını nasıl değerlendirdiği metinde geçmiyor. Ancak masalların genel kurgusunda, genellikle büyük kardeşler altınları ya israf eder ya da sadece kendilerine yönelik yatırımlar yaparlar ve babaları da bu durumdan pek hoşnut olmaz.

4. Babanın yerinde olsaydınız sahip olduklarınızı evlatlarınızın arasında paylaştırmak için nasıl bir yöntem bulurdunuz?

Çözüm:

Bu soru, biraz da sizin düşüncelerinizi merak ediyor. Ben babanın yerinde olsaydım, sahip olduklarımı evlatlarım arasında paylaştırmak için sadece maddi bir paylaşım yapmak yerine, onların sorumluluk alma ve bu serveti doğru kullanma becerilerini de ölçmek isterdim. Belki onlara belli bir sermaye verir, bu parayla topluma faydalı bir iş kurmalarını ya da bir sanat öğrenmelerini isterdim. Böylece hem kendi ayakları üzerinde durmayı öğrenirler hem de topluma katkı sağlarlardı. En başarılı olanı da belki daha büyük bir sorumlulukla ödüllendirirdim.

5. Sizce küçük oğlanın yapmak istedikleri, yaşadığı toplumun geleceğini hangi yönlerden etkileyebilir?

Çözüm:

Küçük oğlanın hikayenin devamında ne yaptığını tam olarak bilmiyoruz ama genellikle bu tür masallarda küçük oğul altınları en akıllıca, en cömertçe ve en faydalı şekilde kullanır. Eğer küçük oğlan altınları bilgiye yatırım yapar, yeni bir buluş geliştirir, halkın refahı için bir proje başlatır veya fakirlere yardım ederse, bu durum toplumun geleceğini olumlu yönde etkilerdi. Örneğin:

• Ekonomik Gelişme: Yeni bir iş kurarsa veya bir buluş yaparsa, yeni iş imkanları yaratır, ticaret canlanır.
• Sosyal Refah: Fakirlere yardım eder veya bir okul, hastane gibi kurumlar açarsa, toplumdaki eşitsizlik azalır, insanların yaşam kalitesi artar.
• Bilimsel ve Kültürel İlerleme: Bilgiye yatırım yapar, sanatçıları desteklerse, toplumun kültürel ve bilimsel seviyesi yükselir.

Kısacası, küçük oğul bencilce davranmak yerine toplumu düşünürse, gelecekte daha adil, daha zengin ve daha mutlu bir toplum oluşmasına katkı sağlardı.

6. Zengin adamın çocuklarından birisi olsaydınız bir kese altınla neler yapardınız?

Çözüm:

Bu da sizin hayal gücünüzü ve sorumluluk duygunuzu ölçen bir soru. Ben zengin adamın çocuklarından biri olsaydım ve bir kese altınım olsaydı, öncelikle bu altınların bir kısmını eğitimime harcardım. Belki yeni bir dil öğrenir ya da bir zanaat, bir meslek edinirdim. Kalan kısmıyla da küçük ama faydalı bir iş kurmaya çalışırdım. Mesela, köyümdeki çiftçilere yeni tohumlar almalarında yardımcı olur veya küçük bir kütüphane kurarak çocukların kitaplara ulaşmasını sağlardım. Böylece hem kendime hem de yaşadığım topluma faydalı olurdum. Altınları sadece kendi zevklerim için harcamak yerine, kalıcı bir değer yaratmaya çalışırdım.

—

4.Etkinlik Dinlediğiniz metinde anlatılan olayların tutarlılığını (mantık kurallarına uyması, duygusal ve düşünsel çelişkiler taşımaması, konudan sapılmaması) sorgulayarak düşüncelerinizi yazınız.

Çözüm:

Sevgili öğrenciler, bir metnin tutarlı olması demek, içinde anlatılan olayların birbirine uygun olması, mantıksız durumların olmaması, karakterlerin davranışlarının kendi içlerinde çelişmemesi ve yazarın konudan uzaklaşmaması demektir. Bir hikaye dinlerken veya okurken şunlara dikkat etmeliyiz:

• Mantık Kurallarına Uygunluk: Olaylar gerçek hayatta olmasa bile, hikayenin kendi iç dünyasında bir mantığı olmalı. Örneğin, bir karakterin aniden uçmaya başlaması, eğer bu bir fantastik hikaye değilse, tutarsızlık olur.
• Duygusal ve Düşünsel Çelişkiler: Bir karakterin bir bölümde çok cömertken, diğer bölümde birden çok cimri davranması gibi durumlar, karakterin tutarsız olduğunu gösterir.
• Konudan Sapmama: Hikaye bir konuyu anlatırken aniden bambaşka bir konuya geçmemeli, ana fikirden uzaklaşmamalıdır.

Eğer dinlediğimiz “Akıllı Evlat” metni, olayları birbiriyle bağlantılı, karakterlerin davranışlarını anlaşılır bir şekilde sunuyorsa, o zaman tutarlı bir metindir. Bu tür masallarda genellikle olaylar sebep-sonuç ilişkisi içinde ilerler ve karakterlerin eylemleri, onların kişilik özellikleriyle uyumlu olur. Tutarlı bir metin, okuyucunun hikayeyi daha iyi anlamasını ve ona inanmasını sağlar. Eğer metinde bir tutarsızlık olsaydı, mesela babanın altın verip sonra hiç ilgilenmemesi gibi, o zaman bu durum okuyucunun kafasını karıştırır ve hikayenin inandırıcılığını azaltırdı.

—

5.Etkinlik Öğretmeninizin yönlendirmesiyle gruplar oluşturunuz. Grup arkadaşlarınızla derlemiş olduğunuz tekerlemelerden hareketle “Tekerleme Atışması” yapınız.

Çözüm:

Sevgili öğrenciler, bu etkinlik sınıf içinde, öğretmeninizin rehberliğinde yapacağınız eğlenceli bir grup etkinliğidir. Tekerlemeler, dilimizi geliştiren, kelime dağarcığımızı zenginleştiren ve telaffuzumuzu güçlendiren önemli sözlü edebiyat ürünleridir. Bu etkinliği, sınıfta arkadaşlarınızla bol bol tekerleme söyleyerek ve eğlenerek yapabilirsiniz. Ne kadar çok tekerleme bilirseniz, atışmada o kadar başarılı olursunuz!

—

6.Etkinlik Aşağıda “Akıllı Evlat” metninden bir bölüm verilmiştir. Bu bölümde yer alan basit, türemiş ve birleşik fiilleri bularak uygun kutulara yazınız.

Metin parçası: “(…) Çocuklar hemen hazırlığa başlamışlar. İşlerini bitirdikleri zaman gelip babalarının yanına gitmişler. Atlarına binip yola çıkmışlar. Üçü birlikte bir zaman gittikten sonra önlerine üç yol çıkmış. Büyük kardeş sağ-daki, ortanca kardeş ortadaki, küçük kardeş de soldaki yola yürümüş, uzaklaşmışlar. Günler günlerle birleşiverip aylar olmuş. Aylar aylarla birleşiverip yıl olmuş da kimse farkına varamamış. Derken efendim baharlar yazları, yazlar da kışları kovalamış. Yel esmiş, sel gelmiş, üç yıl gelip çatmış. (…)”

Çözüm:

Haydi bakalım, metindeki fiilleri bulalım ve türlerine göre ayıralım. Unutmayın:

• Basit Fiil: Hiçbir yapım eki almamış, sadece çekim eki almış fiillerdir. Kök halindedirler.
• Türemiş Fiil: Fiil kök veya gövdesine yapım eki getirilerek ya da isim kök veya gövdesine fiil yapım eki getirilerek oluşturulmuş fiillerdir.
• Birleşik Fiil: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek tek bir fiil anlamı oluşturmasıdır. Kurallı birleşik fiiller (-i-vermek, -e-bilmek gibi) ve yardımcı fiille kurulanlar (etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak) gibi çeşitleri vardır.

Şimdi metindeki fiilleri inceleyelim:

• başlamışlar (başlamak) → Başlamak, baş (isim) kelimesinden -la yapım eki alarak türemiştir. Bu durumda “başlamak” türemiş fiildir. Ancak genellikle dil bilgisinde “başla-” kök olarak kabul edilir. Ortaokul seviyesinde genellikle temel fiil köklerine bakılır. “Başla-” fiil kökü olarak kabul edildiğinde basit fiil gibi durur. Ancak türemiş fiil olarak da ele alınabilir. Bu durumda “uzaklaşmak” daha net bir türemiş fiil örneğidir. Ben “başlamak” fiilini kök olarak kabul edip basit fiil olarak değerlendireceğim çünkü “baş” isminden türemiş olsa da, fiil kökü olarak çok sık kullanılır.
• bitirdikleri (bitirmek) → Bitmek fiilinden “-ir” yapım eki alarak türemiştir. Bu kesinlikle türemiş fiildir.
• gelip (gelmek) → Basit fiil. “-ip” zarf-fiil ekidir, fiilin yapısını değiştirmez.
• gitmişler (gitmek) → Basit fiil.
• binip (binmek) → Basit fiil.
• çıkmışlar (çıkmak) → Basit fiil.
• çıkmış (çıkmak) → Basit fiil.
• yürümüş (yürümek) → Basit fiil.
• uzaklaşmışlar (uzaklaşmak) → Uzak (isim) + -laş (fiil yapım eki) = uzaklaşmak. Kesinlikle türemiş fiil.
• birleşiverip (birleşivermek) → Birleşmek + -i-vermek (tezlik birleşik fiili). Kesinlikle birleşik fiil.
• olmuş (olmak) → Basit fiil.
• varamamış (varamamak) → Varmak + -a- (yeterlilik fiili) + -ma- (olumsuzluk eki). Yeterlilik fiili (-e-bilmek) birleşik fiildir. “Vara-ma-mak” da “varabilmek” fiilinin olumsuzudur, dolayısıyla birleşik fiildir.
• kovalamış (kovalamak) → Koval (isim kökü) + -a (yapım eki) = kovalamak. Türemiş fiil.
• esmiş (esmek) → Basit fiil.
• gelmiş (gelmek) → Basit fiil.
• çatmış (çatmak) → Basit fiil.

Şimdi bu fiilleri kutulara yerleştirelim:

• Basit Fiiller
  • gitmişler
  • çıkmışlar
  • yürümüş
  • olmuş
  • esmiş
  • gelmiş
  • çatmış
  • (gelip)
  • (binip)
• Türemiş Fiiller
  • bitirdikleri
  • uzaklaşmışlar
  • kovalamış
  • başlamışlar (baş isminden türediği için)
• Birleşik Fiiller
  • birleşiverip
  • varamamış

Şimdi bu fiilleri aşağıdaki şablona uygun şekilde yazalım:

Basit Fiiller

gitmişler

çıkmışlar

yürümüş

olmuş

esmiş

gelmiş

çatmış

Türemiş Fiiller

başlamışlar

bitirdikleri

uzaklaşmışlar

kovalamış

Birleşik Fiiller

birleşiverip

varamamış

Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi, dikkatli okuyarak ve dil bilgisi kurallarını hatırlayarak her türlü sorunun üstesinden gelebiliriz. Başarılar dilerim!