Merhaba sevgili öğrencim,
Bugün seninle 6. sınıf Türkçe ders kitabımızdaki çok güzel iki etkinliği birlikte inceleyeceğiz ve çözümlerini adım adım yapacağız. Hazır mısın? Hadi başlayalım!
Önce 6. Etkinlik‘e bakalım. Burada cümlelerdeki anlam ilişkilerini bulmamız isteniyor. Cümleler bize bir şeyin nedenini, amacını veya bir şartını anlatır. Hatırlarsan,
- Amaç-Sonuç ilişkisinde, bir işin hangi amaçla yapıldığı anlatılır. Genellikle “-mek için, -mak için, diye” gibi ekler veya kelimeler kullanılır. “Ne amaçla?” sorusuna cevap verir.
- Neden-Sonuç ilişkisinde, bir eylemin gerçekleşme sebebi, gerekçesi anlatılır. Genellikle “-dığı için, -den dolayı” gibi ekler kullanılır. “Niçin?”, “Neden?” sorularına cevap verir.
- Koşul-Sonuç ilişkisinde ise bir eylemin gerçekleşmesi, başka bir eylemin veya durumun gerçekleşmesine bağlıdır, yani bir şarta bağlanmıştır. Genellikle “-se, -sa” ekleri veya “eğer, ancak” gibi kelimeler kullanılır. “Hangi şartla?” sorusuna cevap verir.
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim ve doğru kutucuğu işaretleyelim.
6. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde hangi anlam ilişkilerinin olduğunu belirleyiniz ve gerekli işaretlemeleri yapınız.
CÜMLELER
1. Sporda kalıcı dostluklar kurabilmek için saygılı olmak gerekir.
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım. “Saygılı olmak gerekir” kısmı bir eylem. Peki bu eylemi ne amaçla yapıyoruz?
Adım 2: Cümlede “kalıcı dostluklar kurabilmek için” ifadesini görüyoruz. Buradaki “için” kelimesi bize bir amaç bildiriyor. Yani saygılı olmanın amacı kalıcı dostluklar kurmakmış.
Sonuç: Bu cümlede bir Amaç-Sonuç ilişkisi vardır.
Amaç-Sonuç
2. Sadece kendiniz için değil sevdikleriniz için, ülkeniz için, dostluk için mücadele ederseniz efsane olursunuz.
Adım 1: Cümlenin ikinci kısmına bakalım: “efsane olursunuz.” Peki efsane olmanın şartı ne? Yani ne yaparsak efsane oluruz?
Adım 2: Cümlede “mücadele ederseniz” ifadesini görüyoruz. Buradaki “-se, -sa” eki bize bir şartı anlatıyor. Eğer mücadele etme şartını yerine getirirsen, efsane olursun.
Sonuç: Bu cümlede bir Koşul-Sonuç ilişkisi vardır.
Koşul-Sonuç
3. 1982’de doğan Etiyopya kökenli Elvan Abeylegesse, Türk atletizmine olimpiyatlardaki ilk gümüş madalyasını kazandırdığı için efsane sporculardan olmuştur.
Adım 1: Cümlenin sonuna bakalım: “efsane sporculardan olmuştur.” Peki Elvan Abeylegesse neden efsane sporculardan olmuş? Sebebi ne?
Adım 2: Cümlede “ilk gümüş madalyasını kazandırdığı için” ifadesini görüyoruz. Buradaki “için” kelimesi bize bir neden, bir sebep bildiriyor. Madalya kazandırması, onun efsane olmasının sebebiymiş.
Sonuç: Bu cümlede bir Neden-Sonuç ilişkisi vardır.
Neden-Sonuç
4. Naim Süleymanoğlu Türkiye adına müsabakalara katılabilmek için Bulgaristan’dan geldi.
Adım 1: Cümlenin sonuna bakalım: “Bulgaristan’dan geldi.” Peki Naim Süleymanoğlu ne amaçla Bulgaristan’dan gelmiş?
Adım 2: Cümlede “müsabakalara katılabilmek için” ifadesini görüyoruz. Buradaki “için” kelimesi bize bir amaç bildiriyor. Müsabakalara katılmak, onun gelme amacıymış.
Sonuç: Bu cümlede bir Amaç-Sonuç ilişkisi vardır.
Amaç-Sonuç
5. 1912 Erzincan doğumlu olan millî güreşçi Yaşar Erkan, Türkiye Cumhuriyeti’nin olimpiyatlarda aldığı ilk altın madalyayı kazanan sporcu olduğu için efsaneleşmiştir.
Adım 1: Cümlenin sonuna bakalım: “efsaneleşmiştir.” Peki Yaşar Erkan neden efsaneleşmiş? Sebebi ne?
Adım 2: Cümlede “ilk altın madalyayı kazanan sporcu olduğu için” ifadesini görüyoruz. Buradaki “için” kelimesi bize bir neden, bir sebep bildiriyor. Altın madalya kazanması, onun efsaneleşmesinin sebebiymiş.
Sonuç: Bu cümlede bir Neden-Sonuç ilişkisi vardır.
Neden-Sonuç
Şimdi de 7. Etkinlik‘e geçelim.
7. Etkinlik
Aşağıdaki kavram kutusundan yararlanarak “sporda dostluk” konulu bir öykü yazınız. Öykünüze uygun bir başlık koyunuz.
Burada senden bir öykü yazman isteniyor. Öykünün konusu “sporda dostluk” olacak ve sana verilen kelimeleri kullanmalısın. Bu kelimeler: dostluk, saygı, spor yapmak, sporcu, futbol, maç, taraftar, skor, yenilmek.
Öykü yazarken şunlara dikkat edebilirsin:
- Bir başlık seç. Başlık öykünün konusunu yansıtmalı.
- Öyküye bir giriş yap, karakterleri ve olayı tanıt.
- Kelimeleri öykünün içinde doğal bir şekilde kullanmaya çalış.
- Bir olay örgüsü oluştur, yani öyküde bir başlangıç, gelişme ve sonuç olsun.
- Öykünün sonunda bir ders veya mesaj vermeye çalışabilirsin, özellikle “dostluk” temasını vurgulayarak.
Öykü için sana örnek bir başlık önerebilirim:
Örnek Başlık:
“Unutulmaz Bir Maç, Sonsuz Bir Dostluk”
Peki, öykünü nasıl yazmaya başlayabilirsin? Şöyle düşünebilirsin:
İki yakın arkadaşın hikayesini anlatabilirsin. Bu iki arkadaş farklı takımda sporcu olabilirler ve bir futbolmaçında karşı karşıya gelebilirler. Maç sırasında yaşananlar, taraftarların tepkileri, belki de birinin yenilmek üzereyken gösterdiği saygılı davranış, öykünün önemli anları olabilir. Maçın sonunda skor ne olursa olsun, iki arkadaşın dostluklarının her şeyden önemli olduğunu gösteren bir olay yaşanabilir. Belki birinin sakatlanması, diğerinin ona yardım etmesi gibi…
Bu anahtar kelimeleri kullanarak kendi özgün öykünü yazabilirsin. Unutma, hayal gücün senin en büyük yardımcın!