Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizinle Türkçe dersimizden çok önemli iki konuyu, yazım ve noktalama kurallarını ve zamirleri tekrar edeceğiz. Hazırsanız kalemleriniz ve defterleriniz hazır olsun, başlıyoruz!
***
4. Etkinlik
Aşağıdaki metinde yapılmış olan yazım yanlışlarını ve noktalama eksikliklerini belirleyiniz. Yazım yanlışlarını düzelterek ve noktalama eksikliklerini gidererek metni yeniden yazınız.
Şimdi bu metni dikkatlice okuyalım ve gözümüze çarpan yanlışları beraber bulalım. Unutmayın, doğru yazım ve noktalama, hem yazdıklarımızın daha iyi anlaşılmasını sağlar hem de bize saygınlık kazandırır.
Adım 1: Metni cümle cümle inceleyelim ve yanlışları düzeltelim.
Orijinal Cümle: Spor da asıl amaç illede kazanmak değil spor yapmaktır ()
Hatalar ve Düzeltmeler:
illedekelimesi yanlış yazılmış. Doğrusu “ille de” olmalıydı. “İlle de” bir bağlaçtır ve ayrı yazılır, “mutlaka” anlamına gelir.Cümlenin sonunda parantez var
(). Oysa cümle bitmiş, bu yüzden buraya nokta (.) gelmeli.“Kazanmak değil spor yapmaktır” derken, iki farklı yargıyı “değil” kelimesiyle ayırıyoruz. Bu durumda “değil”den sonra bir virgül (,) koymak cümlenin daha net anlaşılmasını sağlar.
Doğrusu: Spor da asıl amaç ille de kazanmak değil, spor yapmaktır.
Orijinal Cümle: Önemli olan spor yapmak mücadele eden taraflardan biri olabilmektir ()
Hatalar ve Düzeltmeler:
“Spor yapmak” ve “mücadele eden taraflardan biri olabilmek” birbiriyle ilişkili iki farklı yargı. Bu iki yargıyı ayırmak için “spor yapmak”tan sonra virgül (,) kullanmalıyız.
Cümle bitmiş, o yüzden
()yerine yine nokta (.) koyuyoruz.
Doğrusu: Önemli olan spor yapmak, mücadele eden taraflardan biri olabilmektir.
Orijinal Cümle: Karşılaşma sonucunda elde edilen kupalar () madalyalar seneler akıp geçtikçe unutulur () anlamını () değerini yitirir.
Hatalar ve Düzeltmeler:
kupalar () madalyalarderken, eş görevli sözcükleri (kupalar ve madalyalar) ayırmak için aralarına virgül (,) gelmeli.“Unutulur” bir yüklem, “anlamını yitirir” ve “değerini yitirir” de başka birbiriyle ilişkili yüklemler. Bu durumda “unutulur”dan sonra noktalı virgül (;) kullanmak, cümledeki farklı yargı gruplarını ayırmak için daha uygun olur.
“Anlamını” ve “değerini” de eş görevli sözcük grupları olduğu için aralarına virgül (,) gelmeli.
Doğrusu: Karşılaşma sonucunda elde edilen kupalar, madalyalar seneler akıp geçtikçe unutulur; anlamını, değerini yitirir.
Orijinal Cümle: Bu müsabakalarda edinilen dostluklar ise ömür boyu devam eder ()
Hatalar ve Düzeltmeler:
Cümle bitmiş, o yüzden
()yerine nokta (.) koyuyoruz.
Doğrusu: Bu müsabakalarda edinilen dostluklar ise ömür boyu devam eder.
Orijinal Cümle: Sağlık ise ömür boyu sizinle olursa dünyada en şanslı insanısınızdır ()
Hatalar ve Düzeltmeler:
Cümle bitmiş, o yüzden
()yerine nokta (.) koyuyoruz.
Doğrusu: Sağlık ise ömür boyu sizinle olursa dünyada en şanslı insanısınızdır.
Orijinal Cümle: Ayrıca kaybetmekde kazanmakda dünyanın sonu değildir ()
Hatalar ve Düzeltmeler:
kaybetmekdekelimesi yanlış yazılmış. “Kaybetmek” kelimesi fıstıkçı şahap harfleriyle (ç, f, h, k, p, s, ş, t) bitiyor. Bu yüzden “-de” hal eki “-te”ye dönüşmeliydi (ünsüz benzeşmesi kuralı). Doğrusu “kaybetmekte” olmalı.Aynı kural
kazanmakdakelimesi için de geçerli. Doğrusu “kazanmakta” olmalı.“Kaybetmekte” ve “kazanmakta” eş görevli sözcükler olduğu için aralarına virgül (,) koymak daha doğru olur.
Cümle bitmiş, o yüzden
()yerine nokta (.) koyuyoruz.
Doğrusu: Ayrıca kaybetmekte, kazanmakta dünyanın sonu değildir.
Orijinal Cümle: Bugün kaybetmişsiniz ama bir gün bir bakmışsınız kazanmışsınız ()
Hatalar ve Düzeltmeler:
Cümle bitmiş, o yüzden
()yerine nokta (.) koyuyoruz.
Doğrusu: Bugün kaybetmişsiniz ama bir gün bir bakmışsınız kazanmışsınız.
Orijinal Cümle: Bu yüzden tarafların birbirlerini hor görmeleri yanlış bir tutumdur ()
Hatalar ve Düzeltmeler:
Cümle bitmiş, o yüzden
()yerine nokta (.) koyuyoruz.
Doğrusu: Bu yüzden tarafların birbirlerini hor görmeleri yanlış bir tutumdur.
Orijinal Cümle: Ne ekerseniz onu biçersiniz () Dostluksa tarlanıza ektiğiniz, biçtiğinizde dostluk olur.
Hatalar ve Düzeltmeler:
“Ne ekerseniz onu biçersiniz” bir atasözü. Arkasından gelen cümle bu atasözüyle ilgili bir açıklama. Birbirinden bağımsız ama anlamca ilişkili cümleleri ayırmak için noktalı virgül (;) kullanmak daha uygun olurdu.
biçtiğinizdekelimesindeki “-de” eki burada bağlaç görevi görüyor, yani “biçtiğiniz zaman da” anlamında. Bağlaç olan “de” her zaman ayrı yazılır. Bu yüzden “biçtiğiniz de” olmalıydı.
Doğrusu: Ne ekerseniz onu biçersiniz; Dostluksa tarlanıza ektiğiniz, biçtiğiniz de dostluk olur.
Adım 2: Metnin düzeltilmiş halini tekrar yazalım.
ÖNEMLİ OLAN MÜCADELE EDİP DOST KALABİLMEK
Spor da asıl amaç ille de kazanmak değil, spor yapmaktır. Önemli olan spor yapmak, mücadele eden taraflardan biri olabilmektir. Karşılaşma sonucunda elde edilen kupalar, madalyalar seneler akıp geçtikçe unutulur; anlamını, değerini yitirir. Bu müsabakalarda edinilen dostluklar ise ömür boyu devam eder. Sağlık ise ömür boyu sizinle olursa dünyada en şanslı insanısınızdır. Ayrıca kaybetmekte, kazanmakta dünyanın sonu değildir. Bugün kaybetmişsiniz ama bir gün bir bakmışsınız kazanmışsınız. Bu yüzden tarafların birbirlerini hor görmeleri yanlış bir tutumdur. Ne ekerseniz onu biçersiniz; Dostluksa tarlanıza ektiğiniz, biçtiğiniz de dostluk olur.
***
5. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde bulunan ek hâlindeki zamirlerin bulunduğu kelimeleri belirleyip yazınız.
Sevgili öğrencilerim, önce kısaca zamirleri hatırlayalım mı? Zamirler, isimlerin yerine geçen sözcüklerdir. Mesela “Ali geldi” yerine “O geldi” deriz, buradaki “o” bir zamirdir. “Ek hâlindeki zamirler” ise ismin yerini tutan ve bir ek şeklinde karşımıza çıkan zamirlerdir.
En çok karşılaştığımız ek hâlindeki zamirler şunlardır:
İlgi Zamiri (-ki): Bir ismin yerini tutan “-ki” ekidir. Mesela “Benim kalemim güzel, seninki daha güzel.” cümlesindeki “seninki” aslında “senin kalemin” demektir. Burada “kalemin” isminin yerine geçmiştir.
İyelik Ekleri: Aslında iyelik ekleri, eklendiği ismin kime ait olduğunu gösterir. “Kitab-ım” (benim kitabım), “ev-in” (senin evin) gibi. Bu ekler, isimlere gelerek onları bir nevi “benim”, “senin” gibi zamirlerle ilişkilendirir. Bu yüzden bazı durumlarda “ek hâlindeki zamir” olarak kabul edilirler.
Şahıs zamirlerinin hal ekleri almış halleri de (bana, seni, ona, bizde, sizden gibi) zamirdir ve ek almıştır.
Adım 1: Cümleleri tek tek inceleyelim ve ek hâlindeki zamirleri bulalım.
Cümle: Evin önündeki, henüz yeni çiçek açmış.
Çözüm: Bu cümlede “önündeki” kelimesindeki “-ki” eki, sıfat yapan “-ki” ekidir. Yani “evin önündeki (çiçek)” gibi bir ismin yerini tutsa da, dil bilgisi kurallarına göre bu bir adlaşmış sıfattır, zamir değildir. Bu cümlede ek hâlinde bir zamir bulunmamaktadır.
Cümle: Sağlığım, her geçen gün daha iyiye gidiyor.
Çözüm: Bu cümlede “sağlığım” kelimesi dikkatimizi çekiyor. “Sağlık” kelimesine gelen “-ım” eki, “benim sağlığım” anlamı katıyor. Yani bu, 1. tekil şahıs iyelik ekidir. İyelik ekleri, eklendiği ismin kime ait olduğunu gösterdiği için “ek hâlindeki zamir” olarak kabul edilir.
Kelime: Sağlığım
Cümle: Korfbol, kadın erkek birlikte oynanabilen tek spor dalıdır.
Çözüm: Bu cümlede “ek hâlindeki zamir” olarak kabul edebileceğimiz herhangi bir kelime bulunmamaktadır.
Cümle: Spor yaparken ruhumu dinlendiriyorum.
Çözüm: Bu cümlede “ruhmu” kelimesi var. “Ruh” kelimesine gelen “-um” eki, “benim ruhum” anlamı katıyor. Tıpkı “sağlığım” kelimesindeki gibi, bu da 1. tekil şahıs iyelik ekidir ve ek hâlindeki zamir olarak kabul edilir.
Kelime: ruhumu
Adım 2: Bulduğumuz kelimeleri tabloya yazalım.
Aşağıdaki gibi bir tablo oluşturabiliriz:
| Evin önündeki, henüz yeni çiçek açmış. | – |
| Sağlığım, her geçen gün daha iyiye gidiyor. | Sağlığım |
| Korfbol, kadın erkek birlikte oynanabilen tek spor dalıdır. | – |
| Spor yaparken ruhumu dinlendiriyorum. | ruhmu |
Aferin size! Gördüğünüz gibi, dikkatli okursak ve kuralları iyi bilirsek, hiçbir soru bize zor gelmez. Başarılar dilerim!