Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersimizin bu bölümünde sanat temalı sorulara birlikte bakacağız. Sakın gözün korkmasın, adım adım hepsini anlayarak çözeceğiz. Hazır mısın? Başlayalım!
6. “Ülkemizde sanata ve sanatçıya değer verilmemektedir.” sözü bana her zaman yanlış gelmiştir. Çünkü halk, gerçek sanatçıyı diğer sanatçılardan ayrı bir yere koyar. Ona hak ettiği saygıyı geçmişte de göstermiştir bugün de göstermektedir. Bence bir sanatçı için önemli olan budur.
Bu parçada neden söz edilmektedir?
a) Halkın, gerçek sanatçıları diğerlerinden ayırt edememesinden
b) Sanatçıların toplumun kültürünü ilerlettiklerinden
c) Sanatçıların hak ettikleri değeri görememesinden
d) Halkın, gerçek sanatçılara her zaman değer verdiklerinden
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden parçanın ana fikrini, yani yazarın bize ne anlatmak istediğini bulmamız isteniyor. Hadi paragrafı birlikte inceleyelim:
Adım 1: Yazar, “Ülkemizde sanata ve sanatçıya değer verilmemektedir.” cümlesine katılmıyor, yani bu sözün yanlış olduğunu düşünüyor.
Adım 2: Neden yanlış olduğunu açıklıyor: “Çünkü halk, gerçek sanatçıyı diğer sanatçılardan ayrı bir yere koyar.” Burada önemli bir ayrım yapıyor, halkın sanatçılar arasında bir seçim yaptığını söylüyor.
Adım 3: Devamında, halkın gerçek sanatçıya “hak ettiği saygıyı” gösterdiğini, hem geçmişte hem de şimdi bu saygının verildiğini belirtiyor. Ve “Bence bir sanatçı için önemli olan budur.” diyerek kendi fikrini pekiştiriyor.
Adım 4: Seçeneklere bakalım:
- a) “Halkın, gerçek sanatçıları diğerlerinden ayırt edememesinden” diyor. Oysa yazar tam tersini söylüyor, halkın ayırt ettiğini belirtiyor. Bu yüzden bu seçenek yanlış.
- b) “Sanatçıların toplumun kültürünü ilerlettiklerinden” diyor. Parçada sanatçıların topluma katkısından değil, halkın sanatçıya bakış açısından bahsediliyor. Bu da parçanın ana fikri değil.
- c) “Sanatçıların hak ettikleri değeri görememesinden” diyor. Yazar tam tersine, gerçek sanatçıların hak ettikleri değeri ve saygıyı gördüğünü söylüyor. Bu da yanlış bir seçenek.
- d) “Halkın, gerçek sanatçılara her zaman değer verdiklerinden” diyor. Yazarın tüm anlattıkları, halkın “gerçek sanatçıyı” ayırıp ona değer verdiğini ve saygı gösterdiğini vurguluyor. Yazarın ilk cümledeki olumsuz düşünceye karşı çıkışının nedeni de tam olarak bu.
Sonuç: Bu parçada halkın gerçek sanatçılara verdiği değerden söz edilmektedir.
Doğru cevap: d) Halkın, gerçek sanatçılara her zaman değer verdiklerinden
7. Aşağıdaki terimlerin ilgili olduğu sanat dallarını yazınız.
Flüt-nota-es : ……………………………………….
Uyak-dize-dörtlük : ……………………………………….
Tuval-fırça-yağlı boya : ……………………………………….
Sahne-dekor-replik : ……………………………………….
Çözüm:
Bu soruda bazı terimler verilmiş ve bizden bu terimlerin hangi sanat dalına ait olduğunu bulmamız isteniyor. Hadi teker teker bakalım:
Adım 1: Flüt-nota-es: Flüt bir müzik aleti, nota müzikte sesleri yazmaya yarayan işaretler, es ise müziğin duraklama yerlerini gösteren bir işarettir. Bütün bunlar doğrudan
Müzik
ile ilgilidir.
Adım 2: Uyak-dize-dörtlük: Uyak (kafiye) şiirde ses benzerliği, dize (mısra) şiirdeki her bir satır, dörtlük ise dört dizeden oluşan bölümdür. Bunlar da
Şiir
sanatına ait terimlerdir.
Adım 3: Tuval-fırça-yağlı boya: Tuval, resim yapılan bez zemin; fırça boyayı sürmek için kullanılan araç; yağlı boya ise bir boya çeşididir. Bu terimler de bize
Resim
sanatını hatırlatır.
Adım 4: Sahne-dekor-replik: Sahne, oyunun oynandığı yer; dekor, sahneyi süsleyen, oyuna uygun hale getiren eşyalar; replik ise oyuncuların karşılıklı konuştukları sözlerdir. Bunlar da
Tiyatro
sanatının temel öğeleridir.
Sonuç:
Flüt-nota-es : Müzik
Uyak-dize-dörtlük : Şiir
Tuval-fırça-yağlı boya : Resim
Sahne-dekor-replik : Tiyatro
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tüm kelimeler basit yapılıdır?
a) Tuzlu yemekler sağlığa zararlıdır.
b) Yazın birçok insan güneyde tatil yapmayı seçiyor.
c) Sessizlik insana her zaman huzur vermez.
d) Müzik, her zaman ruhuma iyi gelir.
Çözüm:
Bu soruda “basit yapılı kelime” ne demek, onu hatırlamamız gerekiyor. Basit yapılı kelime, hiç yapım eki almamış ve başka bir kelimeyle birleşmemiş (birleşik kelime olmamış) kelimedir. Yani sadece kök halinde veya sadece çekim eki almış kelimeler basit yapılıdır. Hadi her seçeneği tek tek inceleyelim:
Adım 1: a) Tuzlu yemekler sağlığa zararlıdır.
- Tuzlu: “Tuz” kelimesine “-lu” yapım eki gelmiş. (Tuzdan tuzlu olmuş.) Bu kelime türemiş.
- Yemekler: “Yemek” kelimesine “-ler” çoğul eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir, kelimenin anlamını değiştirmez. Bu kelime basit.
- Sağlığa: “Sağlık” kelimesine “-a” yönelme eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir. Bu kelime basit.
- Zararlıdır: “Zarar” kelimesine “-lı” yapım eki gelmiş. (Zarardan zararlı olmuş.) Bu kelime türemiş.
- Bu seçenekte türemiş kelimeler olduğu için tüm kelimeler basit yapılı değildir.
Adım 2: b) Yazın birçok insan güneyde tatil yapmayı seçiyor.
- Yazın: “Yaz” kelimesine “-ın” zaman eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir. Bu kelime basit.
- Birçok: “Bir” ve “çok” kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş. Bu kelime birleşik.
- İnsan: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Güneyde: “Güney” kelimesine “-de” bulunma eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir. Bu kelime basit.
- Tatil: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Yapmayı: “Yap-” fiiline “-ma” isim fiil eki ve “-yı” belirtme eki gelmiş. İsim fiil eki bir yapım ekidir. Bu kelime türemiş.
- Seçiyor: “Seç-” fiiline “-iyor” şimdiki zaman eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir. Bu kelime basit.
- Bu seçenekte de birleşik ve türemiş kelimeler var.
Adım 3: c) Sessizlik insana her zaman huzur vermez.
- Sessizlik: “Ses” kelimesine “-siz” yapım eki, sonra da “-lik” yapım eki gelmiş. Bu kelime türemiş.
- İnsana: “İnsan” kelimesine “-a” yönelme eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir. Bu kelime basit.
- Her: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Zaman: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Huzur: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Vermez: “Ver-” fiiline “-mez” geniş zaman olumsuzluk eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir. Bu kelime basit.
- Bu seçenekte de türemiş kelime var.
Adım 4: d) Müzik, her zaman ruhuma iyi gelir.
- Müzik: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Her: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Zaman: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Ruhuma: “Ruh” kelimesine “-um” iyelik eki ve “-a” yönelme eki gelmiş. Bunlar çekim ekidir. Bu kelime basit.
- İyi: Yapım eki almamış, birleşik değil. Bu kelime basit.
- Gelir: “Gel-” fiiline “-ir” geniş zaman eki gelmiş. Bu bir çekim ekidir. Bu kelime basit.
- Bu seçenekteki tüm kelimeler sadece çekim eki almış veya kök halinde olduğu için hepsi basit yapılıdır.
Sonuç: Tüm kelimelerin basit yapılı olduğu cümle d) Müzik, her zaman ruhuma iyi gelir.
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç kullanılmamıştır?
a) Sinema ve tiyatro arasında bir seçim yapmak zorunda kaldım.
b) Annemle ablam oraya üç yıl önce gitti.
c) Adamın bağırmasıyla herkes bir yana kaçıştı.
d) Çok uykusuzum çünkü gece uyuyamadım.
Çözüm:
Bağlaçlar, kelimeleri, kelime gruplarını veya cümleleri birbirine bağlayan sözcüklerdir (örneğin: ve, veya, ama, fakat, çünkü, ki, de, ile). Bazen “ile” kelimesi hem bağlaç hem de edat (ilgeç) olabilir. Eğer “ile” yerine “ve” getirebiliyorsak bağlaç, getiremiyorsak edattır. Hadi seçenekleri inceleyelim:
Adım 1: a) Sinema ve tiyatro arasında bir seçim yapmak zorunda kaldım.
- Burada “ve” kelimesi, “sinema” ile “tiyatro” kelimelerini birbirine bağlamıştır. “Ve” açıkça bir bağlaçtır.
Adım 2: b) Annemle ablam oraya üç yıl önce gitti.
- Buradaki “-le” ekinin yerine “ve” getirebiliyor muyuz bakalım: “Annem ve ablam oraya üç yıl önce gitti.” Evet, getirebiliyoruz ve anlam bozulmuyor. Bu durumda “-le” eki burada bağlaç görevindedir.
Adım 3: c) Adamın bağırmasıyla herkes bir yana kaçıştı.
- Buradaki “-yla” ekine dikkat edelim. Yerine “ve” getirebiliyor muyuz: “Adamın bağırması ve herkes bir yana kaçıştı.” Anlamsız oluyor, değil mi? Burada “-yla” eki “bağırması yüzünden, bağırması sayesinde” gibi bir anlam katıyor. Bu durumda “-yla” eki bir bağlaç değil,
edat (ilgeç)
görevindedir. Yani bu cümlede bağlaç kullanılmamıştır.
Adım 4: d) Çok uykusuzum çünkü gece uyuyamadım.
- Burada “çünkü” kelimesi, iki cümleyi (çok uykusuzum + gece uyuyamadım) birbirine bağlamıştır ve bir neden-sonuç ilişkisi kurmuştur. “Çünkü” açıkça bir bağlaçtır.
Sonuç: Bağlaç kullanılmayan cümle c) Adamın bağırmasıyla herkes bir yana kaçıştı.
10. Aşağıdaki doğru-yanlış tablosunu dolduralım.
Çözüm:
Şimdi de verilen ifadelerin doğru mu yanlış mı olduğunu belirleyelim. Her bir cümleyi dikkatlice okuyalım:
Adım 1: Sanatsal ürünler, toplumu bilgilendirebileceği gibi bu amaçtan uzak olup sadece sanatsal kaygı da taşıyabilir.
- Sanat eserleri hem insanlara bilgi verebilir, düşündürebilir hem de sadece estetik bir güzellik sunmak, sanat için sanat yapmak amacıyla da oluşturulabilir. Bu ifade Doğru.
Adım 2: Toplum ve sanat sürekli etkileşim içindedir.
- Sanat, toplumu etkilerken, toplum da sanatı besler ve şekillendirir. Bu ikisi birbirinden ayrı düşünülemez. Bu ifade Doğru.
Adım 3: Sanatçının en önemli özelliklerinden biri, yaratıcı olmasıdır.
- Bir sanatçının en temel özelliği, özgün ve yeni fikirler üreterek eserler ortaya koyabilmesidir. Yaratıcılık, sanatın olmazsa olmazıdır. Bu ifade Doğru.
Adım 4: Toplumsal olaylar sanata yansımaz.
- Tam tersi! Tarih boyunca birçok savaş, göç, devrim gibi toplumsal olaylar resimlere, heykellere, romanlara, tiyatro oyunlarına konu olmuştur. Sanat, toplumun bir aynasıdır. Bu ifade Yanlış.
Adım 5: Sanatta “güzellik” önemli bir kavramdır.
- Sanatın en temel amaçlarından biri güzelliği ortaya koymaktır. Her ne kadar güzellik anlayışı kişiden kişiye değişse de, sanat tarihinde her zaman önemli bir yer tutmuştur. Bu ifade Doğru.
Adım 6: Her sanat dalının kendine özgü malzemesi vardır.
- Resmin tuvali, boyası; heykelin kil, mermeri; müziğin notası, enstrümanı; edebiyatın kelimeleri… Her sanat dalının kendi araçları ve malzemeleri farklıdır. Bu ifade Doğru.
Adım 7: Şiir dili günlük konuşma diliyle aynı özelliklere sahiptir.
- Şiir dili, günlük konuşma dilinden farklı olarak daha süslü, imgelerle dolu, mecazlı, ritmik ve özel bir kullanıma sahiptir. Günlük dilde bu kadar yoğun bir anlatım yoktur. Bu ifade Yanlış.
Adım 8: Tiyatrada sahne, dekor ve kostüm önemli kavramlardır.
- Tiyatroda oyunun geçtiği yeri belirleyen sahne, ortamı canlandıran dekorlar ve karakterlerin giysileri olan kostümler, oyunun seyirciye aktarılmasında çok büyük rol oynar. Bunlar tiyatronun vazgeçilmez öğeleridir. Bu ifade Doğru.
Sonuç:
| Sanatsal ürünler, toplumu bilgilendirebileceği gibi bu amaçtan uzak olup sadece sanatsal kaygı da taşıyabilir. | Doğru | |
| Toplum ve sanat sürekli etkileşim içindedir. | Doğru | |
| Sanatçının en önemli özelliklerinden biri, yaratıcı olmasıdır. | Doğru | |
| Toplumsal olaylar sanata yansımaz. | Yanlış | |
| Sanatta “güzellik” önemli bir kavramdır. | Doğru | |
| Her sanat dalının kendine özgü malzemesi vardır. | Doğru | |
| Şiir dili günlük konuşma diliyle aynı özelliklere sahiptir. | Yanlış | |
| Tiyatrada sahne, dekor ve kostüm önemli kavramlardır. | Doğru |
Umarım tüm bu açıklamalar sana yardımcı olmuştur. Türkçe dersinde başarılar dilerim!