Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Bugün seninle çok güzel iki soruyu birlikte çözeceğiz. Hem bir türküyü anlayacağız hem de cümlelerdeki boşlukları doğru kelimelerle doldurmayı öğreneceğiz. Hazırsan başlayalım mı?
1. Balkan yöresine ait olan yukarıdaki türküyü okuyunuz. Konusunu ve ana duygusunu yazınız.
Öncelikle türkümüzü dikkatlice okuyalım ve ne anlatmak istediğini anlamaya çalışalım.
DERYALAR (TÜRKÜ)
Aman bre deryalar kanlıca deryalar! Dalgalar artacak,
Biz nişanlıyız deryalar, Demedim mi ben sana Yusuf’um
Biz nişanlıyız. Kayığımız batacak.
İkimiz de bir boydayız, Kırcaali’yle Arda boylarında,
Biz delikanlıyız. Kimler gidecek
Kırcaali’yle Arda arası saat sekiz sırası. Garip de Yusuf’umun annesine
Ardalılar ağlıyor Yusuf’um Kim haber verecek?
Yoktur ah çaresi! Zavallı Feride’nin annesine
Çıkar aba poturunu Yusuf’um Kim haber verecek?
Çözüm:
Bu türkü, Balkan yöresine ait, yürek burkan bir hikâye anlatıyor. Okurken hüzünlendiğini hissetmişsindir belki de. Şimdi adım adım türkünün konusunu ve ana duygusunu bulalım:
Adım 1: Türküyü Anlamak
- Türküde “deryalar” yani denizler, dalgalar ve batan bir kayık geçiyor. Bu, denizin tehlikesini veya bir yolculuğun zorluğunu anlatıyor olabilir.
- “Biz nişanlıyız” denilmesi, bir aşk hikayesi olduğunu gösteriyor.
- “Yusuf’um” ve “Feride” isimleri geçiyor. Anlaşılan, Yusuf ve Feride nişanlılar.
- Yusuf için “kayığımız batacak” deniyor, sonra “Ardalılar ağlıyor Yusuf’um” ve “Yoktur ah çaresi!” ifadeleri var. Bu, Yusuf’un başına kötü bir şey geldiğini, belki de denizde kaybolduğunu veya bir şekilde ayrılığın yaşandığını düşündürüyor.
- “Garip de Yusuf’umun annesine kim haber verecek?”, “Zavallı Feride’nin annesine kim haber verecek?” soruları, yaşanan olayın çok üzücü olduğunu ve ailelerin bu duruma nasıl dayanacağını düşündüğünü gösteriyor.
- “Kırcaali’yle Arda boyları” gibi yer isimleri, türkünün geçtiği coğrafyayı, yani Balkanları işaret ediyor.
Adım 2: Konuyu Belirlemek
Bu türküde genellikle neyden bahsediliyor? Gördüğümüz gibi, nişanlı iki gencin, Yusuf ile Feride’nin yaşadığı bir ayrılık veya Yusuf’un başına gelen trajik bir olaydan dolayı duyulan büyük üzüntü anlatılıyor. Özellikle denizin tehlikeleri veya başka bir zorlu durum yüzünden yaşanan bir kayıp ve bu kaybın aileler üzerindeki etkisi vurgulanıyor.
Sonuç:
Bu türkünün konusu; Balkanlarda yaşayan nişanlı iki gençten Yusuf’un, denizin veya başka bir talihsizliğin kurbanı olması sonucu yaşanan acı ve ayrılık ile bunun aileler üzerindeki derin üzüntüsüdür.
Adım 3: Ana Duyguyu Belirlemek
Türküyü okuduğunda içinde hangi duyguların uyandığını düşün? “Kayığımız batacak”, “Ardalılar ağlıyor”, “Yoktur ah çaresi”, “Kim haber verecek?” gibi ifadeler sana ne hissettiriyor?
Sonuç:
Bu türkünün ana duygusu; derin bir hüzün, çaresizlik, acı, kayıp ve kederdir.
—
2. Her cümleyi aşağıda verilen kelimelerden uygun olanıyla tamamlayınız.
Bu soruda bize verilen kelimeler: ancak, oysa, fakat, yoksa, ya da, yalnız, ama. Bu kelimeler, cümleleri birbirine bağlayan, aralarında anlam ilişkisi kuran bağlaçlar veya edatlardır. Her birinin farklı bir görevi var. Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim ve en uygun olanı bulalım.
Çözüm:
1. Hafta sonu Aydın’a gidecektik …………………… yağmur yağdı.
Burada bir beklenti var (Aydın’a gitmek) ama bir engel çıkmış (yağmur yağması). Bu durumda “ama” veya “fakat” gibi zıtlık bildiren bir kelime kullanmalıyız.
Hafta sonu Aydın’a gidecektik fakat yağmur yağdı.
2. İdil’e çok ısrar ettik …………………… şarkı söyletemedik.
Yine bir çaba var (ısrar etmek) ama sonuç olumsuz (şarkı söyletememek). Burada da zıtlık söz konusu.
İdil’e çok ısrar ettik ama şarkı söyletemedik.
3. Biz de gideriz …………………… davet edilirsek.
Bu cümlede gitmenin bir şartı var: davet edilmek. “Ancak” kelimesi burada “sadece”, “koşuluyla” anlamında kullanılır ve bu şarta uygun düşer.
Biz de gideriz ancak davet edilirsek.
4. Doruk çok yorulmuştu …………………… yine de elinden geleni yaptı.
Doruk yorgun olmasına rağmen bir şeyi başarmış. Burada “yalnız” kelimesi “fakat”, “ama” gibi bir zıtlık bildirerek, yorgunluğa rağmen yapılanı vurgular.
Doruk çok yorulmuştu yalnız yine de elinden geleni yaptı.
5. Bu gün okula gelmedi …………………… hastalandı mı?
Okula gelmemesiyle ilgili bir ihtimal veya soru soruluyor. “Yoksa” kelimesi, bir durumun alternatifini veya sebebini sorarken kullanılır.
Bu gün okula gelmedi yoksa hastalandı mı?
6. Yemek masasına oturdu, ekmeği böldü …………………… yiyemedi.
Yemek için hazırlık yapılmış ama yemek yiyememiş. Bu da bir zıtlık veya beklenmedik bir durumu ifade eder.
Yemek masasına oturdu, ekmeği böldü fakat yiyemedi.
7. Kakava Şenliği’ne gidecektik …………………… Tekirdağ Kiraz Festivali’ne.
Burada iki seçenek arasında bir tercih veya alternatif sunuluyor. “Ya da” kelimesi, seçenekleri bağlamak için kullanılır.
Kakava Şenliği’ne gidecektik ya da Tekirdağ Kiraz Festivali’ne.
8. Gökyüzünde hiç bulut yoktu …………………… hava durmadan gürlüyordu.
Bulut yok ama hava gürlüyor. Bu, tamamen zıt ve beklenmedik bir durum. “Oysa” kelimesi, beklenenin aksine bir durumun olduğunu anlatmak için çok uygun bir kelimedir.
Gökyüzünde hiç bulut yoktu oysa hava durmadan gürlüyordu.