Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde bugün çok güzel bir etkinlikle karşı karşıyayız. Bu etkinlikte, cümlelerde koyu yazılmış kelimelerin yerine, cümlenin anlamını bozmadan gelebilecek yeni kelimeler bulacağız. Tıpkı bir bulmaca gibi düşünebiliriz. Hazırsan ilk örneğe bakarak başlayalım, sonra da diğerlerini hep birlikte çözelim!
Örnekte verilmiş:
Ötekini alırsan soğuk havalarda üşümezsin. → Ötekini = Paltoyu
Açıklama: Burada “ötekini” derken, soğukta bizi koruyacak bir giysiden bahsediliyor. “Palto” kelimesi de tam olarak bu anlama geldiği için yerine çok güzel uymuş.
Şimdi sıra bizde, hadi başlayalım!
Annem bunu resimlerimi yapayım diye almış.
Adım 1: Sevgili öğrencim, burada “bunu” kelimesi, annenin resim yapmak için aldığı bir şeyi işaret ediyor. Şimdi düşünelim, resim yapmak için ne gibi malzemeler kullanırız?
Adım 2: Resim yaparken boya, fırça, defter gibi şeyler kullanırız değil mi? Cümlede “bunu” yerine bu malzemelerden birini koyabiliriz. “Boya” kelimesi hem tekil hem de genel bir ifade olduğu için çok uygun.
Sonuç: Bunu = Boyayı
Oraya en son sekiz yaşımdan beri gitmiştik.
Adım 1: Bu cümlede “oraya” kelimesi, daha önce gidilmiş bir yeri belirtiyor. Sekiz yaşından beri gidilmemiş bir yer hayal edelim.
Adım 2: Bir yer ismi bulmalıyız. Bu bir şehir, bir köy, bir tatil yeri olabilir. “Köye” kelimesi, hem bir yer ismini ifade eder hem de “oraya” kelimesinin yerine rahatlıkla geçebilir.
Sonuç: Oraya = Köye
Bu, çok besleyici bir çorbadır.
Adım 1: Burada “bu” kelimesi, bahsedilen bir çorbayı işaret ediyor. Hem de nasıl bir çorba? “Çok besleyici” bir çorba.
Adım 2: Besleyici denilince aklımıza ilk gelen çorbalardan biri ne olur? Evet, doğru bildin! Mercimek çorbası hem çok sevilen hem de çok besleyici bir çorbadır. “Bu” yerine “Mercimek çorbası” kelime grubunu kullanabiliriz.
Sonuç: Bu = Mercimek çorbası
Şunu kesebileceğim bir makasın var mı?
Adım 1: Cümlede “şunu” kelimesi, kesilmesi gereken bir şeyi belirtiyor. Makasla ne gibi şeyler keseriz?
Adım 2: Makasla ip, kağıt, kumaş gibi şeyler kesilebilir. Bu kelimelerden herhangi birini “şunu” yerine koyabiliriz. “İp” kelimesi hem kısa hem de günlük hayatta sıkça kesilen bir materyal olduğu için uygun.
Sonuç: Şunu = İpi
En büyük solistler burada yetişmiştir.
Adım 1: “Burada” kelimesi, solistlerin yani şarkıcıların yetiştiği bir yeri gösteriyor. Solistlerin eğitim aldığı özel yerler vardır.
Adım 2: Sanatçıların, özellikle de müzisyenlerin eğitim gördüğü okullara “konservatuvar” denir. “Burada” yerine “konservatuvarda” kelimesini kullanırsak, cümlenin anlamı tam oturur.
Sonuç: Burada = Konservatuvarda
Eskiden şuralarda çocuklar maç yapardı.
Adım 1: “Şuralarda” kelimesi, geçmişte çocukların maç yaptığı birden fazla yeri işaret ediyor. Genellikle çocuklar nerede top oynar, maç yapar?
Adım 2: Eskiden boş arazilerde, arsaların üzerinde çocuklar sıkça maç yapardı. “Boş arsalarda” ifadesi, “şuralarda” yerine tam da uyacak bir yer belirtiyor.
Sonuç: Şuralarda = Boş arsalarda
O dünden beri ipte asılı duruyor.
Adım 1: Bu cümlede “ipte” kelimesi, bir şeyin asılı olduğu bir ipi belirtiyor. Genellikle evlerde neyi ipe asarız?
Adım 2: Çamaşırlarımızı kurutmak için çamaşır ipine asarız değil mi? “İpte” kelimesini daha özel bir hale getirmek için “çamaşır ipinde” diyebiliriz. Böylece hangi ipte asılı olduğu daha net anlaşılır.
Sonuç: İpte = Çamaşır ipinde
Şunları nereye kaldıralım?
Adım 1: “Şunları” kelimesi, kaldırılması gereken birden fazla eşyayı işaret ediyor. Evde veya odamızda ne gibi eşyaları kaldırırız?
Adım 2: Odanda dağınık duran oyuncakları, kitapları veya giysileri kaldırabilirsin. “Oyuncakları” kelimesi, “şunları” yerine gelebilecek en güzel örneklerden biri.
Sonuç: Şunları = Oyuncakları
Bunları söyleyeni bir bulsam!
Adım 1: Burada “bunları” kelimesi, söylenen bazı şeyleri işaret ediyor. İnsanlar bazen hoş olmayan, doğru olmayan şeyler söylerler.
Adım 2: Birinin söylediği yalanlar, dedikodular veya hoş olmayan sözler için “bunları” ifadesi kullanılabilir. “Yalanları” kelimesi, bu durum için oldukça uygun bir seçenek.
Sonuç: Bunları = Yalanları
Ötekini bana ver.
Adım 1: Bu cümledeki “ötekini” kelimesi, bir nesneyi işaret ediyor. Karşımızdaki kişiden bize vermesini istediğimiz bir eşya düşünelim.
Adım 2: Masanın üzerinde duran bir kalem, bir silgi, bir kitap gibi eşyaları işaret edebiliriz. “Kalemi” kelimesi, “ötekini” yerine gelebilecek basit ve anlaşılır bir nesne ismi.
Sonuç: Ötekini = Kalemi
Oralar buralardan daha sıcak.
Adım 1: “Oralar buralardan” kelime grubu, iki farklı yeri karşılaştırıyor ve bir yerin diğerinden daha sıcak olduğunu söylüyor. Türkiye’de veya dünyada daha sıcak olan yerler düşünelim.
Adım 2: Ülkemizde Akdeniz Bölgesi, Karadeniz Bölgesi’ne göre daha sıcaktır. Ya da daha genel olarak, Afrika kıtası Avrupa kıtasından daha sıcaktır. “Afrika Avrupa’dan” ifadesi, bu karşılaştırmayı çok güzel özetliyor.
Sonuç: Oralar buralardan = Afrika Avrupa’dan
Burası şehrin merkezine epey uzakta.
Adım 1: “Burası” kelimesi, şehrin merkezine uzak olan bir yeri işaret ediyor. Şehrin dışında kalan yerler neler olabilir?
Adım 2: Şehir merkezinden uzak olan yerlere genellikle “köy” veya “uzak bir mahalle” diyebiliriz. “Köyümüz” kelimesi, hem bir yer belirtir hem de merkeze uzaklık anlamını taşır.
Sonuç: Burası = Köyümüz
Şurası dinlenmek için daha uygun.
Adım 1: “Şurası” kelimesi, dinlenmek için uygun olan yakın bir yeri işaret ediyor. Neresi dinlenmek için uygun olabilir?
Adım 2: Bir park, bir bahçe, evdeki rahat bir köşe ya da bir koltuk dinlenmek için uygun yerler olabilir. “Köşe” kelimesi, “şurası” yerine gelebilecek, dinlenilebilecek rahat bir alanı ifade eder.
Sonuç: Şurası = Köşe
Orası çok uzak.
Adım 1: Son cümlemizde “orası” kelimesi, çok uzak bir yeri işaret ediyor. Dünya üzerinde veya uzayda çok uzak yerler düşünebiliriz.
Adım 2: Başka bir ülke, başka bir kıta hatta başka bir gezegen “çok uzak” olabilir. Örneğin, Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerden “Mars” çok uzaktadır. “Orası” yerine “Mars” kelimesini koyabiliriz.
Sonuç: Orası = Mars
Aferin sana! Gördün mü, kelimelerin yerine başka kelimeler koymak ne kadar eğlenceli ve öğretici oldu? Bu tür alıştırmalar, kelime dağarcığımızı geliştirir ve cümleleri daha iyi anlamamızı sağlar. Bir sonraki derste görüşmek üzere!