Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersine hoş geldin! Bugün beraber çok güzel üç tane soruyu adım adım çözeceğiz. Hiç merak etme, ben sana her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hazırsan başlayalım!
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem sıfat hem de isim tamlaması bir arada kullanılmıştır?
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden hem bir sıfat tamlaması hem de bir isim tamlaması olan cümleyi bulmamız isteniyor. Haydi, şıklara tek tek bakalım ve ne var ne yok inceleyelim:
Adım 1: Sıfat ve İsim Tamlamalarını Hatırlayalım
- Sıfat tamlaması: Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten sözcük grubudur. İsme sorduğumuz “nasıl?”, “hangi?”, “kaç?” gibi sorulara cevap verir. Mesela, “kırmızı kalem” (nasıl kalem? kırmızı kalem), “üç elma” (kaç elma? üç elma).
- İsim tamlaması: En az iki ismin bir araya gelerek oluşturduğu, anlamca birbirine bağlı sözcük grubudur. Genellikle “-ın, -in, -un, -ün” ve “-ı, -i, -u, -ü” eklerini alırlar (belirtili isim tamlaması) veya bu ekleri almadan da kurulabilirler (belirtisiz isim tamlaması). Mesela, “kapının kolu” (belirtili), “okul çantası” (belirtisiz).
Adım 2: Şıkları İnceleyelim
A) Padişah sık sık halkının dertlerini dinliyordu.
- Burada “halkının dertleri” bir isim tamlamasıdır (kimin dertleri? halkının dertleri). Ama bu cümlede bir sıfat tamlaması göremiyoruz.
B) Herkes için mutlu bir yaşam diliyordu.
- Burada “mutlu bir yaşam” bir sıfat tamlamasıdır (nasıl yaşam? mutlu yaşam). Ama bu cümlede bir isim tamlaması yok.
C) İnsan hakları bir kişi için değil herkes için geçerlidir.
- Şimdi bu şıkka dikkatlice bakalım:
- “İnsan hakları”: “Ne hakları?” diye sorduğumuzda “insan hakları” cevabını alıyoruz. İşte bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- “bir kişi”: “Kaç kişi?” diye sorduğumuzda “bir kişi” cevabını alıyoruz. “Bir” kelimesi burada “kişi” ismini belirtiyor, yani bu da bir sıfat tamlamasıdır.
- Evet, bu cümlede hem isim tamlaması (insan hakları) hem de sıfat tamlaması (bir kişi) bir arada kullanılmış.
D) Çevremizdekilerin bize nasıl davranmalarını istiyorsak biz de onlara öyle davranmalıyız.
- Bu cümlede ne bir isim tamlaması ne de bir sıfat tamlaması var. Daha çok zarflar ve fiiller ağırlıkta.
Sonuç:
Doğru cevap C seçeneğidir.
3. Aşağıdaki cümlelerle anlamlı bir bütün oluşturulduğunda cümleler hangi sırayla dizilir, aşağıdaki boşluğa yazınız.
Sevgili öğrencim, şimdi de karışık verilmiş cümleleri doğru bir sıraya koyarak anlamlı bir paragraf oluşturacağız. Tıpkı bir yapboz gibi, parçaları yerli yerine oturtacağız. Bunun için cümleleri dikkatlice okuyup, birbirleriyle olan bağlantılarını bulmamız gerekiyor.
- I. Adetler ve kültür bozulursa adalet, yanlış yola sapar.
- II. Konfüçyüs’e sordular: “Bir ülkeyi yönetmeye çağırsaydınız yapacağınız ilk iş ne olurdu?”
- III. Büyük filozof şöyle cevap verdi: “Hiç şüphesiz, dili gözden geçirmekle işe başlardım.”
- IV. Dinleyicilerin hayret dolu bakışları karşısında sözlerini sürdürdü: “Dil düzensiz olursa sözler düşünceyi iyi anlatamaz. Düşünce iyi anlatılamazsa yapılması gereken şeyler doğru yapılamaz.”
- V. Görevler gereği gibi yapılmazsa adetler ve kültür bozulur.
Adım 1: Başlangıç Cümlesini Bulmak
Genellikle bir hikaye veya diyalog başlangıcı olan cümleler, paragrafın ilk cümlesi olur. Burada II. cümle bir soru sorarak başlıyor ve bir olayı anlatmaya zemin hazırlıyor: “Konfüçyüs’e sordular: ‘Bir ülkeyi yönetmeye çağırsaydınız yapacağınız ilk iş ne olurdu?’” Bu, paragrafımızın başlangıcı için harika bir cümle.
Adım 2: Sorunun Cevabını Bulmak
Konfüçyüs’e bir soru sorulduğuna göre, hemen ardından onun cevabını bekleriz. III. cümle tam da bunu yapıyor: “Büyük filozof şöyle cevap verdi: ‘Hiç şüphesiz, dili gözden geçirmekle işe başlardım.’” Demek ki II‘den sonra III gelecek.
Adım 3: Cevabın Açıklamasını Bulmak
Filozof dilin öneminden bahsetti. Şimdi bunun neden önemli olduğunu açıklamasını bekleriz. IV. cümle bu açıklamayı yapıyor ve dinleyicilerin şaşkınlığı karşısında sözlerini sürdürüyor: “Dinleyicilerin hayret dolu bakışları karşısında sözlerini sürdürdü: ‘Dil düzensiz olursa sözler düşünceyi iyi anlatamaz. Düşünce iyi anlatılamazsa yapılması gereken şeyler doğru yapılamaz.’” Yani III‘ten sonra IV gelmeli.
Adım 4: Sonuç ve Bağlantıları Kurmak
IV. cümle bize diyor ki, düşünce iyi anlatılamazsa yapılması gereken şeyler doğru yapılamaz. Peki, bu neye yol açar? V. cümle hemen bu sonuca bağlı: “Görevler gereği gibi yapılmazsa adetler ve kültür bozulur.” Yani doğru yapılamayan işler, görevlerin aksamasına ve kültürün bozulmasına neden olur. Demek ki IV‘ten sonra V gelecek.
V. cümle adetlerin ve kültürün bozulduğunu söylüyor. Peki, adetler ve kültür bozulursa ne olur? I. cümle bu zincirin son halkasını tamamlıyor: “Adetler ve kültür bozulursa adalet, yanlış yola sapar.” İşte bu da paragrafımızın son cümlesi olur. Yani V‘ten sonra I gelecek.
Sonuç:
Doğru sıralama şu şekildedir:
II – III – IV – V – I
4. Yukarıdaki parçada abaküs ile ilgili olarak aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir?
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden abaküs hakkındaki metinde hangi bilginin *geçmediğini* bulmamız isteniyor. Bunun için metni dikkatlice okuyup verilen bilgileri not alalım, sonra da şıklardaki bilgilerle karşılaştıralım.
Adım 1: Metni Okuyup Abaküs Hakkındaki Bilgileri Çıkarmak
Abaküs, sayı boncuğu veya çörkü, MÖ basit toplama ve çarpma işlemleri için kullanılan bir alettir. Boncukların sayılması şeklinde çalışır. MÖ 2400’lü yıllarda Çin’de geliştirilen abaküs, denizaşırı ticaret yapan tüccarlar sayesinde Girit ve Miken bölgelerinden Avrupa ve Amerika’ya yayılmıştır. Abaküs, hareketli parçalara sahip olduğu bilinen ilk hesap makinesidir. Arap sayılarının ve sıfır kavramının abaküs yardımıyla geliştirilmesi, tarih öncelerine gitmekle beraber, hâlen dünyanın değişik bölgelerinde özellikle okul öncesi çağdaki çocukların matematiksel zekâsını geliştirmek amacıyla kullanılmaktadır.
Metinde geçen bilgiler:
- Ne olduğu: Sayı boncuğu veya çörkü, basit toplama ve çarpma işlemleri için kullanılan bir alet, hareketli parçalara sahip ilk hesap makinesi.
- Kullanım amacı: Basit toplama ve çarpma işlemleri yapmak, okul öncesi çağdaki çocukların matematiksel zekâsını geliştirmek.
- Nerede ve ne zaman geliştirildiği: MÖ 2400’lü yıllarda Çin’de geliştirildi.
- Nasıl yayıldığı: Denizaşırı ticaret yapan tüccarlar sayesinde Girit ve Miken bölgelerinden Avrupa ve Amerika’ya yayılmıştır.
- Matematiksel gelişime katkısı: Arap sayılarının ve sıfır kavramının geliştirilmesine yardımcı oldu.
Adım 2: Şıkları Tek Tek İncelemek
A) Kullanım amacına
- Metinde “basit toplama ve çarpma işlemleri için kullanılan bir alettir” ve “çocukların matematiksel zekâsını geliştirmek amacıyla kullanılmaktadır” ifadeleriyle abaküsün kullanım amacı açıkça belirtilmiştir.
- Bu bilgiden söz edilmiştir.
B) Ne olduğuna
- Metinde “sayı boncuğu veya çörkü”, “basit toplama ve çarpma işlemleri için kullanılan bir alettir” ve “ilk hesap makinesidir” ifadeleriyle abaküsün ne olduğu açıklanmıştır.
- Bu bilgiden söz edilmiştir.
C) Değişik kıtalara nasıl yayıldığına
- Metinde “denizaşırı ticaret yapan tüccarlar sayesinde Girit ve Miken bölgelerinden Avrupa ve Amerika’ya yayılmıştır” ifadesiyle abaküsün farklı kıtalara nasıl yayıldığı anlatılmıştır.
- Bu bilgiden söz edilmiştir.
D) Ne tür icatlar için ilham kaynağı olduğuna
- Metinde abaküsün “ilk hesap makinesi” olduğu veya “Arap sayılarının ve sıfır kavramının abaküs yardımıyla geliştirilmesi” gibi bilgilere yer verilmiştir. Ancak bu bilgiler, abaküsün doğrudan başka hangi icatlara ilham kaynağı olduğuna dair bir açıklama içermez. Yani, abaküsün kendisinin bir icat olduğu ve bazı matematiksel kavramların gelişimine katkı sağladığı belirtilir, ama onun sayesinde ortaya çıkan başka icatlardan bahsedilmez.
- Bu bilgiden söz edilmemiştir.
Sonuç:
Yukarıdaki parçada abaküsün ne tür icatlar için ilham kaynağı olduğuna dair bir bilgi verilmemiştir.
Doğru cevap D seçeneğidir.