Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencileri! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bugün size gönderdiğim metinle ilgili soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Unutmayın, önemli olan sadece doğru cevabı bulmak değil, aynı zamanda metni anlamak, karakterleri tanımak ve olayları çözümlemektir. Hazırsanız, ilk etkinlikle başlayalım!
1. Etkinlik
Aşağıdaki sorulardan hareketle okuduğunuz metni oluş sırasına göre defterinize özetleyiniz.
Sevgili öğrenciler, metni özetlemek için öncelikle soruların cevaplarını bulalım. Sonra bu cevapları kullanarak metni kısaca kendi cümlelerimizle anlatalım. Şimdi sorulara geçelim:
1. Metinde geçen şahıslar kimlerdir ve varlıklar nelerdir?
Çözüm:
Bu soruda bizden hikayede kimlerin rol aldığını ve hikayede bahsi geçen diğer canlıların neler olduğunu bulmamız isteniyor. Metni dikkatlice okuduğumuzda şunları görüyoruz:
- Şahıslar: İbiş, Memiş (iki kardeş), Babaları (yaşlı adam), Anneleri, Çoban.
- Varlıklar: Koyunlar (davar), hayvanlar (genel olarak).
2. Olay nerede ve ne zaman geçmektedir?
Çözüm:
Bir hikayenin nerede geçtiği yerini, ne zaman geçtiği ise zamanını belirtir. Metinden bu bilgileri bulalım:
- Yer: Hikaye, bir köyde ve koyunların otlatıldığı dağlarda/tarlalarda geçmektedir.
- Zaman: Hikaye, “Evvel zaman içinde”, “Vakti zamanında” gibi masalsı ifadelerle başlar. Bu da olayın belirli bir tarihte değil, belirsiz, eski bir zamanda geçtiğini gösterir. Ayrıca hikayenin bir bölümünde “Sonbahar gelmiş” ifadesiyle mevsimden de bahsedilir.
3. Metnin serim bölümünde ne anlatılmaktadır?
Çözüm:
Serim bölümü, hikayenin başında karakterlerin, yerin ve başlangıç durumunun tanıtıldığı kısımdır. Bu bölümde olaylar henüz karmaşıklaşmaz. Metnimizin serim bölümünde şunlar anlatılıyor:
- İbiş ve Memiş adlı iki kardeşin olduğu, babalarının çok yaşlı olduğu ve anneleriyle birlikte yaşadıkları anlatılıyor.
- Babalarının artık çok yaşlandığı, kendilerine bakmakta zorlandığı ve evin sorumluluğunun kardeşlere geçtiği belirtiliyor.
- Babaları, ölmeden önce onlara tarlaları sürüp ekmeleri, hayvanlara bakmaları ve kardeş kardeş geçinerek baba ocağını yaşatmaları gerektiğini vasiyet ediyor.
4. Metnin düğüm bölümünde ne anlatılmaktadır?
Çözüm:
Düğüm bölümü, hikayedeki ana sorunun veya çatışmanın ortaya çıktığı, olayların karmaşıklaştığı kısımdır. Metnimize baktığımızda düğüm bölümünde şunlar anlatılıyor:
- Babalarının ölümünden sonra sonbahar geldiğinde, tarlaları süren kardeşlerden küçük olan Memiş, ağabeyi İbiş’e tarlaları onun ekmesini, kendisinin ise davar güdeceğini söyler. İbiş de bu teklifi kabul eder.
- Memiş, koyunları alıp dağlara çıkar ve orada civar köylerden bir çobanla arkadaş olur.
- Çoban, Memiş’i etkileyerek hayvanları satıp buralardan gitmeleri gerektiğini söyler. Memiş de babasının vasiyetini ve kardeşlik sorumluluğunu unutarak koyunları satmayı, parayı harcamayı ve ağabeyini düşünmemeyi planlar. Bu durum, kardeşler arasındaki uyumu bozacak bir çatışmanın başlangıcıdır.
5. Olay nasıl çözülmüştür?
Çözüm:
Çözüm bölümü, hikayenin sonunda sorunların giderildiği, olayların bir sonuca bağlandığı kısımdır. Ancak bize verilen metnin sonuna baktığımızda:
- “Birkaç gün sonra, çoban ile Memiş ortadan kaybolmuşlar. İbiş ağabey civardaki bütün köylere haber yollamış ise de hiçbir yerde kardeşi Memiş’in izini bulamamış. İbiş ile annesi, ellerinden davarları gittiği için geçim hususunda büyük bir zorluk çekmeye başlamışlar. (…)” cümlesiyle metin bitiyor.
- Bu bölüm, olayın çözüldüğünü değil, aksine daha da karmaşıklaştığını ve yeni sorunlar ortaya çıktığını gösteriyor. Memiş’in kaybolması ve İbiş ile annesinin geçim sıkıntısı çekmesi, hikayenin henüz çözüme ulaşmadığını, hatta daha da kötü bir duruma geldiğini anlatıyor. Bu nedenle, bize verilen metinde olayın nasıl çözüldüğü anlatılmamıştır.
Şimdi bu cevapları kullanarak metni kendi cümlelerimizle özetleyelim:
Metnin Özeti:
Evvel zaman içinde, İbiş ve Memiş adında iki kardeş, yaşlı babaları ve anneleriyle bir köyde yaşarmış. Babaları çok yaşlandığında, ölmeden önce oğullarına tarlaları ekip biçmelerini, hayvanlara iyi bakmalarını ve kardeş kardeş geçinerek aile ocağını ayakta tutmalarını vasiyet etmiş. Babaları vefat ettikten sonra sonbahar gelmiş. Kardeşler tarlaları sürmüşler. Küçük kardeş Memiş, ağabeyi İbiş’e tarlaları onun ekmesini, kendisinin ise koyunları otlatacağını söylemiş. İbiş de bunu kabul etmiş. Memiş, koyunları dağlarda otlatırken bir çobanla arkadaş olmuş. Bu çoban, Memiş’i etkileyerek koyunları satıp buralardan gitmeyi teklif etmiş. Memiş de babasının vasiyetini ve ağabeyine karşı sorumluluğunu unutup, koyunları satıp parayı yemeyi ve kendi başına yaşamayı düşünmüş. Birkaç gün sonra Memiş ve çoban ortadan kaybolmuş, yanlarında da koyunları götürmüşler. İbiş ve annesi, ellerindeki tek geçim kaynakları olan koyunları kaybedince büyük bir geçim sıkıntısı yaşamaya başlamışlar.
2. Etkinlik
Okuduğunuz masalda kullanılan, anlamını bilmediğiniz kelimeleri ve bu kelimelerin anlamlarını, yeni oluşturacağınız sözlük defterinize yazınız. Kelimeleri masaldaki anlamları ile cümle içinde kullanınız.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bir metni daha iyi anlamak için bilmediğimiz kelimelerin anlamlarını öğrenmek çok önemlidir. Şimdi metinden birkaç kelime seçelim ve hem anlamlarını öğrenip hem de cümle içinde kullanalım:
- 1. Kelime: İhtiyar
- Anlamı: Yaşlı, koca.
- Cümle içinde kullanımı: “Dedem artık çok ihtiyar olduğu için merdivenleri çıkmakta zorlanıyor.”
- 2. Kelime: Çırak
- Anlamı: Bir zanaat veya sanatı öğrenmek için bir ustanın yanında çalışan kimse, öğrenci.
- Cümle içinde kullanımı: “Ali, marangoz atölyesinde çırak olarak çalışmaya başladı.”
- 3. Kelime: Davar
- Anlamı: Koyun, keçi gibi küçükbaş hayvanların genel adı.
- Cümle içinde kullanımı: “Çoban, sabah erkenden davarını otlatmak için dağa çıktı.”
- 4. Kelime: Hususunda
- Anlamı: Hakkında, konusunda, ile ilgili.
- Cümle içinde kullanımı: “Öğretmenimiz sınav sonuçları hususunda bizimle konuştu.”
3. Etkinlik
Aşağıdaki bölümleri metne uygun olarak doldurunuz.
Çözüm:
Bu etkinliği yapmak için metni çok iyi anlamış olmamız gerekiyor. Hadi boşlukları birlikte dolduralım:
1. Metnin serim paragrafında bulunan kalıplaşmış sözlere tekerleme denir.
2. Metindeki kişiler: İbiş, Memiş, Baba, Anne, Çoban.
3. Olayın geçtiği yer: Bir köy ve dağlar/tarlalar.
4. Olayın yaşandığı zaman: Vakti zamanında / Evvel zaman içinde (belirsiz eski bir zaman), Sonbahar.
5. Metinde yaşanan gerçek dışı olaylar:
- Metnin başında anlatılan “ben annemin beşiğinde tıngır mıngır sallanırken çat diye kapı çalındı. Kapıyı açtık. Sopalı bir nine sopayı bize bir vurmaz mı? Kendimizi ta bitpazarında bulduk. Elimize bir eski tüfek geçti. Orada bir aşçıya çırak olduk. (…) Yedik, yedik. Karnımız şişti, şişti. Oradan geçen bir vapura atladık.” kısmı, masallara özgü, gerçek hayatta yaşanması mümkün olmayan olaylardır. Bu kısım, asıl hikayeye geçmeden önce okuyucuyu masal dünyasına sokmak için kullanılan bir giriştir.
Aferin size çocuklar! Tüm soruları başarıyla tamamladık. Bu tür etkinlikler, okuduğumuzu anlama ve yorumlama becerimizi geliştirir. Unutmayın, bol bol kitap okumak, kelime dağarcığınızı zenginleştirir ve olaylara farklı açılardan bakmanızı sağlar. Bir sonraki derste görüşmek üzere!