Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle “Hak ve Özgürlükler” temamız altında harika bir metin okuduk ve şimdi de o metindeki bazı kelimelerin anlamlarını hep birlikte keşfedeceğiz. Hazır mısınız? Haydi başlayalım!
Öncelikle, metnimizden beş tane önemli kelime seçelim. Bu kelimeler, metni daha iyi anlamamıza yardımcı olacak ve konumuzu pekiştirecek kelimeler olsun.
Benim seçtiğim kelimeler şunlar:
- 1. kelime: Adalet
- 2. kelime: Hür
- 3. kelime: Tutukluluk
- 4. kelime: Şikâyetçi
- 5. kelime: Hâkim
Şimdi bu kelimelerin anlamlarını tahmin etme zamanı. Metinde bu kelimeler hangi cümlelerde geçti, olayın akışında ne anlama geliyordu, bir düşünelim. Sanki bir dedektif gibi ipuçlarını birleştirelim ve kelimelerin ne demek istediğini bulmaya çalışalım.
Bu kelimelerin anlamlarını tahmin ediniz. Tahminlerinizi aşağıya yazınız.
Adım 1: Kelimelerin anlamlarını metinden yola çıkarak tahmin edelim.
- 1. kelime:Adalet
- 2. kelime:Hür
- 3. kelime:Tutukluluk
- 4. kelime:Şikâyetçi
- 5. kelime:Hâkim
Tahminim: Metinde Fatih Sultan Mehmet’in Bizanslı adamın haksız yere hapsedilmesine çok önem vermesi, hâkimin herkese eşit davranması gibi kısımlar vardı. Buradan yola çıkarak adalet, “herkese eşit davranmak, doğru olanı yapmak, haklıya hakkını vermek” gibi bir anlama geliyor olabilir.
Tahminim: Metnin başlığının “Hak ve Özgürlükler” olması ve Bizanslı adamın “hür yaşamak” istemesi bize ipucu veriyor. Hür kelimesi, “özgür olmak, kimseye bağlı olmamak, istediğini yapabilmek” anlamına geliyor olabilir.
Tahminim: Bizanslı adamın hapsedilmesi ve özgürlüğünün kısıtlanması durumundan bahsediliyordu. Bu yüzden tutukluluk, “birinin hapse atılması, özgürlüğünün elinden alınması veya kısıtlanması” durumu olabilir.
Tahminim: Köylü, Hâkim Bey’den şikâyetçi olmuştu çünkü Hâkim Bey onun arazisini almıştı. Yani şikâyetçi, “bir konuda haksızlığa uğradığını düşünen ve bunu dile getiren, hakkını arayan kişi” anlamına gelebilir.
Tahminim: Metinde Hâkim Bey, davalara bakıp karar veren kişiydi. Hatta Fatih Sultan Mehmet’e bile ders vermişti. O zaman hâkim, “mahkemede davalara bakıp karar veren kişi, yargıç” anlamına geliyor olmalı.
Şimdi de tahminlerimizi kontrol edelim. Bakalım sözlük bize ne diyecek? Sözlükler, kelimelerin doğru anlamlarını öğrenmek için en iyi dostlarımızdır.
Bu kelimelerin anlamlarını sözlükten bulup aşağıya yazınız.
Adım 2: Kelimelerin sözlük anlamlarını yazalım.
- 1. kelime:Adalet
- 2. kelime:Hür
- 3. kelime:Tutukluluk
- 4. kelime:Şikâyetçi
- 5. kelime:Hâkim
Sözlük Anlamı: Hak ve hukuka uygunluk, haklılık. Herkese hakkını verme, doğruluk.
Sözlük Anlamı: Özgür, bağımsız, hiçbir kısıtlamaya bağlı olmayan.
Sözlük Anlamı: Bir suçtan dolayı özgürlüğü geçici olarak kısıtlanmış olma durumu.
Sözlük Anlamı: Bir haksızlığa uğradığını düşünen veya bir şeyden hoşnutsuzluk duyan ve bunu dile getiren kişi.
Sözlük Anlamı: Mahkemelerde davalara bakıp karar veren, yargı yetkisini kullanan görevli.
Şimdi geldik en eğlenceli kısma! Tahminlerimizle sözlük anlamları ne kadar örtüşüyor, yani ne kadar benziyor, ne kadar doğru tahmin etmişiz, bunu göreceğiz. Eğer tahminimiz kelimenin ana fikrini yakalamışsa “Örtüşüyor” diyeceğiz, eğer çok farklı bir şey tahmin etmişsek “Örtüşmüyor” diyeceğiz.
Kelimelerin tahmin ettiğiniz anlamlarıyla sözlük anlamlarının örtüşüp örtüşmediğini belirten aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
Adım 3: Tahminlerimizle sözlük anlamlarını karşılaştıralım ve tabloyu dolduralım.
| Örtüşüyor | Örtüşmüyor | |
|---|---|---|
| 1. kelime: Adalet | X | |
| 2. kelime: Hür | X | |
| 3. kelime: Tutukluluk | X | |
| 4. kelime: Şikâyetçi | X | |
| 5. kelime: Hâkim | X |
Sonuç ve Açıklama:
Sevgili öğrencilerim, gördüğünüz gibi metni dikkatli bir şekilde okuduğumuzda ve kelimelerin geçtiği yerlere odaklandığımızda, kelimelerin anlamlarını tahmin etmek o kadar da zor değilmiş. Yaptığımız tahminler, kelimelerin sözlük anlamlarıyla oldukça uyumlu çıktı, yani hepsi örtüşüyor. Bu da bize gösteriyor ki, bir metni anladığımızda, içinde geçen bilmediğimiz kelimelerin anlamlarını da çoğu zaman doğru tahmin edebiliriz. Ama yine de emin olmak için her zaman sözlüğe bakmayı unutmayın. Harikasınız!