Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle çok güzel bir Türkçe etkinliği yapacağız. Zamirleri, yani ismin yerini tutan o sihirli kelimeleri hatırlayacağız ve onları cümlelerde bulup yerlerine yerleştireceğiz. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
Aşağıda “Esmeralda’nın Şarkısı” metninden alınan cümleler bulunmaktadır. Farklı yazı karakteri ile belirginleştirilmiş olan kelimelerin cümlede hangi isimlerin yerine kullanıldıklarını işaretleyiniz.
Bu bölümde, cümlelerde kalın yazılmış kelimelerin hangi tür zamir olduğunu bulacağız. Zamirler, isimlerin yerine geçen kelimelerdir. Hatırlarsan, kişi zamirleri kişilerin, işaret zamirleri varlıkların yerini işaret ederek, belirsizlik zamirleri varlıkların yerini belli belirsiz bir şekilde, ilgi zamiri (-ki) ise bir ismin yerini eklenerek tutuyordu. Şimdi her cümleyi tek tek inceleyelim:
1. En sevdiğim öğrenciler, başlangıç seviyesindekiler oldu.
Çözüm:
Burada kalın yazılan kelime “kiler”. Bu “ki” eki, “başlangıç seviyesinde olan öğrenciler” demek istiyor aslında. Yani “öğrenciler” isminin yerini tutuyor ve bir kelimeye eklenerek bu işi yapıyor. Bu tür zamirlere ilgi zamiri diyoruz.
- Kişi isminin yerini tutar.
- İşaret yoluyla varlıkların yerini tutar.
- Belirsiz olarak varlıkların yerini tutar.
- X Kelimelere eklenerek varlığın yerini tutar.
2. Yine de onu sınıfa kabul ettim.
Çözüm:
“Onu” kelimesi, bir kişiyi, mesela “Ali’yi” ya da “Ayşe’yi” kastediyor. Yani bir ismin, bir kişinin isminin yerini tutuyor. Bu tür zamirlere kişi zamiri deriz.
- X Kişi isminin yerini tutar.
- İşaret yoluyla varlıkların yerini tutar.
- Belirsiz olarak varlıkların yerini tutar.
- Kelimelere eklenerek varlığın yerini tutar.
3. Darwin’in denge kurmadaki ya da görsel unsurları algılamadaki yetersizliği beni şüpheye düşürüyordu.
Çözüm:
“Beni” kelimesi, cümleyi söyleyen kişinin kendisini, yani bir şahsı ifade ediyor. “Ben” kişi zamirinin “-i” halidir. Dolayısıyla bu da bir kişi zamiridir.
- X Kişi isminin yerini tutar.
- İşaret yoluyla varlıkların yerini tutar.
- Belirsiz olarak varlıkların yerini tutar.
- Kelimelere eklenerek varlığın yerini tutar.
4. Bunu başardığı an Darwin’in yüzündeki mutluluk ve şaşkınlık ifadesini dün gibi hatırlıyorum.
Çözüm:
“Bunu” kelimesi, bir şeyi, bir olayı ya da bir durumu işaret ederek onun yerini tutuyor. Mesela “bu başarıyı” demek yerine “bunu” denmiş. Bu tür zamirlere işaret zamiri deriz.
- Kişi isminin yerini tutar.
- X İşaret yoluyla varlıkların yerini tutar.
- Belirsiz olarak varlıkların yerini tutar.
- Kelimelere eklenerek varlığın yerini tutar.
5. Daha birçok öğrencimi de hatırlıyorum ki birisi artık Broadway’de ünlü bir oyuncu.
Çözüm:
“Birisi” kelimesi, hangi öğrenci olduğunu tam olarak belirtmiyor, yani belli belirsiz bir kişiden bahsediyor. Bu tür zamirlere belirsizlik zamiri deriz.
- Kişi isminin yerini tutar.
- İşaret yoluyla varlıkların yerini tutar.
- X Belirsiz olarak varlıkların yerini tutar.
- Kelimelere eklenerek varlığın yerini tutar.
6. Kendini hantal bir insan olarak görüyor.
Çözüm:
“Kendini” kelimesi, cümlenin öznesi olan “o” kişinin kendisini ifade ediyor. “Kendi” dönüşlülük zamiridir ve aslında bir kişinin isminin yerini tutar, yani kişi zamirleri grubuna girer diyebiliriz.
- X Kişi isminin yerini tutar.
- İşaret yoluyla varlıkların yerini tutar.
- Belirsiz olarak varlıkların yerini tutar.
- Kelimelere eklenerek varlığın yerini tutar.
7. Onları bir araya toplar ve bir dizi hareket gösterirdim.
Çözüm:
“Onları” kelimesi, önceki cümlelerde geçen “öğrenciler” gibi birden fazla kişiyi kastediyor olabilir. Eğer kişileri kastediyorsa kişi zamiridir. Eğer nesneleri kastediyorsa işaret zamiri de olabilir. Ancak 6. sınıf seviyesinde “onlar” genellikle kişileri ifade etmek için kullanılır ve kişi zamiri olarak kabul edilir. Buradaki bağlamda, “bir araya toplamak” ve “hareket göstermek” eylemleri daha çok insanlarla ilgili olduğu için kişi zamiri olduğunu düşünebiliriz.
- X Kişi isminin yerini tutar.
- İşaret yoluyla varlıkların yerini tutar.
- Belirsiz olarak varlıkların yerini tutar.
- Kelimelere eklenerek varlığın yerini tutar.
Şimdi de gelelim ikinci kısma: Zamirleri kullanarak cümleler kurmaya! Haydi, zamirleri kullanarak kendi cümlelerimizi oluşturalım. Farklı türlerde zamirler kullanmaya çalışalım ki konuyu daha iyi pekiştirelim.
Bu zamirleri kullanarak birer cümle kurunuz.
Çözüm:
1.
Ben yarınki sınav için çok çalıştım.
(Burada “Ben” kişi zamiridir.)
2.
Bu defter çok güzel, ama şunu daha çok beğendim.
(Burada “şunu” işaret zamiridir.)
3.
Sınıftaki öğrencilerden bazıları ödevlerini henüz bitirmedi.
(Burada “bazıları” belirsizlik zamiridir.)
4.
Bu hediyeyi sana kim verdi?
(Burada “kim” soru zamiridir.)
5.
Ayşe, odasını kendi başına topladı.
(Burada “kendi” dönüşlülük zamiridir.)
6.
Benim çantam eskidi, seninki daha yeni duruyor.
(Burada “seninki” ilgi zamiridir.)
7.
Bütün soruları çözdüm, hiçbiri beni zorlamadı.
(Burada “hiçbiri” belirsizlik zamiridir.)
Harikasın! Gördüğün gibi, zamirler konuşmalarımızda ve yazılarımızda isimlerin tekrarını önleyerek dilimizi daha akıcı ve güzel hale getiriyorlar. Bu etkinlikle zamirleri çok daha iyi anladığına eminim.