Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bugün size gönderilen görseldeki soruları birlikte adım adım, güzelce anlayarak çözeceğiz. Hiç merak etmeyin, her şeyi en basit haliyle anlatacağım ki aklınızda hiçbir soru işareti kalmasın. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
Öncelikle 6. Etkinlik ile başlıyoruz. Bu etkinlikte bizden “sevgi” temalı bir şiir yazmamız isteniyor. Şiir yazarken bazı kurallara uymamız gerekiyor. Hadi bakalım, bu kuralları uygulayarak örnek bir şiir yazalım.
6. Etkinlik
Aşağıdaki yönergeleri uygulayarak “sevgi” temalı bir şiir yazınız.
Çözüm:
Şiir yazmak çok keyifli bir iştir çocuklar. Duygularımızı, düşüncelerimizi kelimelerle ifade etmenin en güzel yollarından biridir. Şimdi “sevgi” üzerine bir şiir yazalım:
Adım 1: Şiirimize kısa ve etkili bir başlık bulalım.
Başlık: Sımsıcak Bir Duygu: Sevgi
Adım 2: “Sevgi” ile ilgili olumlu üç mısra yazalım.
Sevgi, içimi ısıtan bir güneş gibidir,
Her kalpte yeşeren en güzel çiçektir.
Bizi bir araya getiren güçlü bir köprüdür.
Adım 3: “Sevgi” ile ilgili gerçekleşmesini istediğimiz bir hayalimizi “Keşke” ile başlayarak yazalım.
Keşke tüm insanlar birbirini sevse,
Dünya huzur dolsa, hiç savaş olmasa.
Herkes birbirine gülümsese, el uzatsa.
Şiirimiz hazır! Gördünüz mü, ne kadar kolay ve güzel oldu. Siz de kendi şiirlerinizi yazarken bu adımları takip edebilirsiniz.
Şimdi de 7. Etkinlik‘e geçelim. Bu etkinlikte kelimelere uygun ekleri getirmemiz isteniyor. Bu ekler sayesinde cümlelerimizin anlamı tamamlanacak ve kulağa daha doğru gelecek.
7. Etkinlik
a) Aşağıdaki eksik bırakılmış kelimelere, cümlenin anlatımını göz önüne alarak uygun olan ekleri getiriniz.
Çözüm:
Bu kısımda bize bazı ekler verilmiş ve cümlelerdeki boşlukları bu eklerle tamamlamamız isteniyor. Ekleri seçerken kelimeye ve cümlenin anlamına dikkat etmeliyiz. Ayrıca Türkçe’deki ses uyumlarını da unutmamalıyız, yani kalın seslilerden sonra kalın, ince seslilerden sonra ince ekler gelir. Ünsüz benzeşmesi gibi kurallara da dikkat edeceğiz.
1. Hayat…. para…. alamadığı en değerli şey; sen…… derd……… kendi derd.. gibi gören dost….
- Birinci boşluğa “Hayat” kelimesine gelecek eki bulalım. Cümlenin anlamı, “Hayatın alamadığı…” şeklinde. Bu, bir sahiplik eki, yani “-ın/-in/-un/-ün” eklerinden biri olmalı. Hayat kelimesi a ile bittiği için “-ın” eki gelir. Yani Hayatın.
- İkinci boşluğa “para” kelimesine gelecek eki bulalım. “Paranın alamadığı…” anlamı var. Yine sahiplik eki, yani “-ın/-in/-un/-ün”. Para kelimesi a ile bittiği için “-nın” eki gelir. Yani paranın.
- Üçüncü boşluğa “sen” kelimesine gelecek eki bulalım. “Senin derdin…” anlamı var. Yine sahiplik eki, yani “-ın/-in/-un/-ün”. Sen kelimesi e ile bittiği için “-in” eki gelir. Yani senin.
- Dördüncü boşluğa “derd” kelimesine gelecek eki bulalım. “Senin derdini kendi derdi gibi gören dost…” anlamı var. Burada “derdini” kelimesi, nesne durumunda olduğu için “-ı/-i/-u/-ü” eklerinden uygun olanı gelir. “Dert” kelimesi “derdi” şeklinde yumuşar ve “i” eki alır. Yani derdini.
- Beşinci boşluğa “derd” kelimesine gelecek eki bulalım. “Kendi derdi gibi gören dost…” anlamı var. Buradaki “derdi” kelimesi, “kendi” kelimesine ait olduğu için yine “-ı/-i/-u/-ü” eklerinden uygun olanı gelir. “Dert” kelimesi “derdi” şeklinde yumuşar ve “i” eki alır. Yani derdi.
Sonuç:
1. Hayatın paranın alamadığı en değerli şey; senin derdini kendi derdi gibi gören dosttur. (Buradaki “dosttur” kelimesindeki “-tur” eki “dir/-dır/-dur/-dür/-tır/-tir/-tur/-tür” eklerinden gelmektedir. Cümlenin bitiminde bir yargı bildirdiği için bu ek kullanılır.)
2. Dost, acı söyleyen değil…; acı… tatlı söyleyebilen…..
- Birinci boşluğa “değil” kelimesinden sonra gelecek eki bulalım. Cümle, “Dost, acı söyleyen değil, acıyı tatlı söyleyebilendir.” şeklinde tamamlanmalı. Burada “değil” kelimesinden sonra bir yargı bildirildiği için “-dir” eki gelir. Yani değildir.
- İkinci boşluğa “acı” kelimesine gelecek eki bulalım. “Acıyı tatlı söyleyebilen…” anlamı var. Burada “acı” kelimesi nesne durumunda olduğu için “-ı/-i/-u/-ü” eklerinden uygun olanı gelir. Yani acıyı.
- Üçüncü boşluğa “söyleyebilen” kelimesinden sonra gelecek eki bulalım. Cümle, “Dost, acı söyleyen değildir; acıyı tatlı söyleyebilendir.” şeklinde tamamlanmalı. Burada “söyleyebilen” kelimesinden sonra bir yargı bildirildiği için “-dir” eki gelir. Yani söyleyebilendir.
Sonuç:
2. Dost, acı söyleyen değildir; acıyı tatlı söyleyebilendir.
b) Aşağıdaki şiirde eksik bırakılmış kelimelere uygun ekler getirerek şiirdeki anlam eksikliklerini gideriniz. Şiirin size hissettirdiklerini sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm:
Şimdi de Ahmet Kutsi Tecer’in bu güzel şiirindeki boşlukları, bize verilen ekleri kullanarak dolduracağız. Şiirin akıcılığına ve anlamına dikkat ederek doğru ekleri seçelim.
Allah…., ne güzel şey bu dost yüz..!
- Burada “Allah” kelimesine “Allah’ım” şeklinde bir seslenme eki gelmeli. “-ım/-im/-um/-üm” eklerinden uygun olanı, yani “-ım” eki gelir. Yani Allah’ım.
İnsan… kalbi.. dolan bu bakış!
- “İnsan” kelimesine gelecek ek, “insanın kalbini” anlamını verecek. “-ın/-in/-un/-ün” eklerinden “-ın” gelir. Yani İnsanın.
- “Kalbi” kelimesine gelecek ek, “kalbini dolan” şeklinde nesne durumunda olmalı. “-ı/-i/-u/-ü” eklerinden “-i” gelir. Yani kalbini.
Ey çorak ruh…. veren bu süsü,
- “Ruh” kelimesine gelecek ek, “ruha” şeklinde yönelme anlamı katmalı. “-e/-a” eklerinden “-a” gelir. Yani ruha.
Ey gönül, sana alkış, alkış, alkış!
Gel dost…., yan…. otur, diz…..
- “Dost” kelimesine gelecek ek, “dosta” şeklinde yönelme anlamı katmalı. “-e/-a” eklerinden “-a” gelir. Yani dosta.
- “Yan” kelimesine gelecek ek, “yana” şeklinde yönelme anlamı katmalı. “-e/-a” eklerinden “-a” gelir. Yani yana.
- “Diz” kelimesine gelecek ek, “dize” şeklinde yönelme anlamı katmalı. “-e/-a” eklerinden “-e” gelir. Yani dize.
Koy sıcak baş…. Konuşma…….
- “Baş” kelimesine gelecek ek, “başına” şeklinde yönelme anlamı katmalı. “-e/-a” eklerinden “-a” gelir. Yani başına.
- “Konuşma” kelimesine gelecek ek, “konuşması” şeklinde sahiplik anlamı katmalı. “-ı/-i/-u/-ü” eklerinden “-ı” gelir. Yani Konuşması.
Bakış……. yalnız. Ama sen yine
- “Bakış” kelimesine gelecek ek, “bakışı” şeklinde sahiplik anlamı katmalı. “-ı/-i/-u/-ü” eklerinden “-ı” gelir. Yani Bakışı.
Cevap ver: Sev……. mi beni bakalım?
- “Sev” kelimesine gelecek ek, bir bitmiş eylem yani geçmiş zaman eki olmalı. “-dı/-di/-du/-dü/-tı/-ti/-tu/-tü” eklerinden “-di” gelir. Yani Sevdi.
Şiirin tamamlanmış hali:
Allah’ım, ne güzel şey bu dost yüz..!
İnsanın kalbini dolan bu bakış!
Ey çorak ruha veren bu süsü,
Ey gönül, sana alkış, alkış, alkış!
Gel dosta, yana otur, dize…..
Koy sıcak başına. Konuşması…….
Bakışı……. yalnız. Ama sen yine
Cevap ver: Sevdi mi beni bakalım?
Ahmet Kutsi TECER
Bu şiir, dostluğun ve sevginin ne kadar değerli olduğunu, bir insanın başka bir insana duyduğu sevgiyi ve bu sevginin verdiği huzuru çok güzel anlatıyor değil mi çocuklar? Şiirde dostluğun ve sevginin insanı nasıl değiştirdiğini, içini nasıl ısıttığını görüyoruz. İnsan, sevdiği birinin yanında kendini güvende ve mutlu hisseder.
Umarım bu açıklamalar sizin için faydalı olmuştur. Gördüğünüz gibi, dikkatli okuyup anlamaya çalışınca, soruları çözmek hiç de zor değilmiş!