Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim!
Bugün seninle birlikte Türkçe ders kitabımızdaki çok güzel bir etkinliği çözeceğiz. Hazır mısın? Hadi bakalım, dikkatlice okuyalım ve adım adım ilerleyelim.
3. Etkinlik
a. Aşağıdaki metni okuyunuz.
Dünyada yalnız yaşamıyoruz. Hayvanlar da bu dünyanın bir parçasıdır. Onları görmezden gelemeyiz. Onlar, bizim küçük dostlarımızdır. Onları sevmeli ve korumalıyız. Doğal ortamlarına zarar verecek her türlü davranıştan uzak olmalı, varlıklarını sağlıklı bir biçimde sürdürülebilecekleri bir çevre yaratmalıyız. Onların varlığı bizler için hayatî önem taşımaktadır çünkü dünyada var olan her canlı, birbirine görünmez zincirlerle bağlıdır. Bir türün yok olması, diğer türlerin yaşamından bir şeyler eksiltir. Bu eksikliklerin artması, birkaç yüzyıl içerisinde doğanın dengesini iyice bozacak ve dengesi bozulan doğa insan yaşamını tehdit edecek noktaya ulaşacaktır.
Sevgili öğrencim, metni dikkatlice okudun mu? Şimdi sıra metindeki renkli kelimeleri incelemeye geldi. Bakalım, bu kelimelerin türlerini doğru tahmin edebilecek miyiz?
b. Metni okuduktan sonra renklendirilmiş kelimelerle ilgili yargılardan doğru olanların sonuna “D”, yanlış olanların sonuna “Y” yazınız.
Şimdi her bir maddeyi tek tek inceleyelim ve doğru mu yanlış mı karar verelim:
Maviyle yazılan kelimeler, adların yerini tutan kelimelerdir.
Adım 1: Hatırlayalım, adların (isimlerin) yerini tutan kelimelere zamir deriz. Yani bir ismi söylemek yerine onun yerine geçen kelimelerdir.
Adım 2: Metindeki mavi renkteki kelimelere bakalım:
- Onları: “Hayvanlar” isminin yerine kullanılmış.
- Onlar: Yine “hayvanlar” isminin yerine kullanılmış.
- Onları: Tekrar “hayvanlar” isminin yerine kullanılmış.
- Onların: “Hayvanların” isminin yerine kullanılmış.
- bizler: “İnsanlar” isminin yerine kullanılmış.
Adım 3: Gördüğün gibi, maviyle yazılan tüm kelimeler birer ismin yerini tutuyor. Bu da onların zamir olduğunu gösterir.
Sonuç:
Maviyle yazılan kelimeler, adların yerini tutan kelimelerdir. (D)
Kırmızıyla yazılan kelimeler, basit yapılıdır.
Adım 1: Bir kelimenin basit yapılı olması demek, o kelimenin herhangi bir yapım eki almamış olması demektir. Yani kök halinde veya sadece çekim eki almış olabilir.
Adım 2: Metindeki kırmızı renkteki kelimelere bakalım:
- Onlar: “O” kökünden türemiş, “-lar” çoğul eki almış. Bu bir çekim ekidir, kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez.
- bizler: “Biz” kökünden türemiş, “-ler” çoğul eki almış. Bu da bir çekim ekidir.
Adım 3: İki kelime de yapım eki almadığı için basit yapılıdır.
Sonuç:
Kırmızıyla yazılan kelimeler, basit yapılıdır. (D)
Yeşille yazılan kelimeler, adların önüne gelerek o adların niteliklerini bildirmiştir.
Adım 1: Adların (isimlerin) önüne gelerek onların özelliklerini, durumlarını, sayılarını belirten kelimelere sıfat deriz.
Adım 2: Metindeki yeşil renkteki kelimelere bakalım:
- sürdürülebilecekleri: Bu kelime “çevre” isminin önüne gelmiş ve “nasıl bir çevre?” sorusuna cevap veriyor gibi duruyor (“sürdürülebilecekleri bir çevre”). Bu kelime, fiilden türemiş bir sıfat fiildir ve sıfat görevi üstleniyor.
- çünkü: Bu kelime bir bağlaçtır. İki cümleyi veya cümledeki sözcükleri birbirine bağlar. Bir ismin önüne gelip onu nitelemez.
- ve: Bu kelime de bir bağlaçtır. İki kelimeyi veya cümleyi birbirine bağlar. Bir ismin niteliğini bildirmez.
Adım 3: Gördüğün gibi, “çünkü” ve “ve” kelimeleri sıfat değildir. Sadece “sürdürülebilecekleri” kelimesi sıfat görevi görüyor. Bu yüzden bu ifade genel olarak doğru değildir.
Sonuç:
Yeşille yazılan kelimeler, adların önüne gelerek o adların niteliklerini bildirmiştir. (Y)
Morla yazılan kelimeler, bağlaçtır.
Adım 1: Bağlaçlar, cümleleri veya kelimeleri birbirine bağlayan, tek başlarına anlamları olmayan kelimelerdir (ama, veya, çünkü, ve gibi).
Adım 2: Metindeki mor renkteki kelimelere bakalım:
- küçük: “küçük dostlarımız” derken “dostlarımız” ismini niteliyor. Bu bir sıfattır.
- birkaç: “birkaç yüzyıl” derken “yüzyıl” ismini niteliyor. Bu da bir sıfattır (belgisiz sıfat).
Adım 3: Her iki kelime de bağlaç değil, sıfattır.
Sonuç:
Morla yazılan kelimeler, bağlaçtır. (Y)
Turuncuyla yazılan kelimelerden biri basit, diğeri birleşik yapılıdır.
Adım 1: Hatırlayalım:
- Basit kelime: Yapım eki almamış kelimedir (kök halinde veya sadece çekim eki almış).
- Türemiş kelime: Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmış kelimedir.
- Birleşik kelime: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan kelimedir (ev+kuşu = evkuşu gibi).
Adım 2: Metindeki turuncu renkteki kelimelere bakalım:
- hayatî: “hayat” ismine “-î” yapım eki gelerek türemiş bir kelimedir. (Türemiş)
- görünmez: “gör-” fiil köküne “-ün-” ve “-mez” ekleri gelerek türemiş bir kelimedir. (Türemiş)
- eksikliklerin: “eksik” köküne “-lik” ve “-ler”, “-in” ekleri gelerek türemiş bir kelimedir. (Türemiş)
- yaşamını: “yaşa-” fiil köküne “-m” ve “-ı”, “-nı” ekleri gelerek türemiş bir kelimedir. (Türemiş)
Adım 3: Gördüğün gibi, turuncuyla yazılan kelimelerin hepsi türemiş yapılıdır. Hiçbiri basit veya birleşik yapılı değildir. Bu yüzden verilen ifade yanlıştır.
Sonuç:
Turuncuyla yazılan kelimelerden biri basit, diğeri birleşik yapılıdır. (Y)
***
4. Etkinlik
Aşağıdaki yönergeyi dikkate alarak bir masal yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden bir masal yazmamız isteniyor. Masal yazmak hem çok keyifli hem de hayal gücümüzü geliştiren bir iştir. Ama masal yazarken dikkat etmemiz gereken bazı önemli noktalar var. Gelin, bu yönergeleri adım adım inceleyelim ve sen masalını yazarken nelere dikkat etmen gerektiğini öğrenelim:
Masalınıza uygun bir başlık bulunuz.
Masalının konusunu, ana fikrini ve karakterlerini yansıtacak, okuyucunun merakını uyandıracak güzel bir başlık seçmelisin. Mesela, “Ormandaki Konuşan Ağaç ve Minik Kuş”, “Kafesten Kurtulan Serçe” gibi başlıklar düşünebilirsin.
Masalınızda aşağıdaki kavramları kullanınız.
Görselde gördüğümüz kuş, ağaç, insan ve kafes gibi öğelerden ilham alarak bir hikaye oluşturabilirsin. Bu kavramları masalının ana kahramanları veya önemli olayların geçtiği yerler olarak kullanabilirsin. Örneğin, kafeste yaşayan bir kuşun özgürlük hayali, ağacın dostluğu gibi temaları işleyebilirsin. Doğa sevgisi, hayvanlara yardım etme, özgürlük gibi konular masalına çok yakışır.
Serim, düğüm, çözüm bölümlerini dikkatlice oluşturunuz.
Her masalın bir başlangıcı, gelişmesi ve sonu vardır. Bu bölümleri güzelce kurgulamak, masalını daha ilgi çekici yapar:
- Serim (Giriş): Bu bölümde masalının kahramanlarını, olayların geçtiği yeri ve zamanı tanıtırsın. Okuyucuyu masalına hazırlarsın.
- Düğüm (Gelişme): Masalın en heyecanlı yeridir burası. Kahramanların karşılaştığı sorunlar, engeller, çözülmesi gereken olaylar bu bölümde anlatılır. Okuyucunun merakı iyice artar.
- Çözüm (Sonuç): Masaldaki bütün düğümlerin çözüldüğü, sorunların ortadan kalktığı bölümdür. Genellikle mutlu sonla biter ve masalın vermek istediği ders (ana fikir) de bu bölümde belli olur.
Yazım ve noktalama kurallarına uyunuz.
Masalını yazarken Türkçe’nin yazım kurallarına (büyük harf kullanımı, kelimelerin doğru yazılışı gibi) ve noktalama işaretlerini (nokta, virgül, soru işareti, ünlem işareti gibi) doğru yerlerde kullanmaya özen göster. Bu, masalının daha anlaşılır ve güzel olmasını sağlar.
Masalınız bittikten sonra, gerekli kontrolleri yapınız. Düzenlemeniz gereken yerler varsa düzenleyiniz.
Masalını bitirdikten sonra hemen bırakma! Baştan sona bir kez daha oku. Anlatımında eksik veya yanlış bulduğun yerleri düzelt. Cümlelerin daha akıcı olması için değişiklikler yapabilirsin. Bu, masalının kalitesini artırır.
Masalınızı, arkadaşlarınıza okuyunuz.
Yazdığın masalı arkadaşlarınla ve ailenle paylaşmak çok güzel bir deneyimdir. Onların masalın hakkındaki düşüncelerini almak, sana yeni fikirler verebilir ve bir dahaki sefere daha iyi yazmana yardımcı olabilir.
Unutma, hayal gücünü özgür bırak ve içinden gelenleri kağıda dök. Eminim çok güzel bir masal yazacaksın!