Merhaba canım öğrencim,
Bugün seninle çok önemli iki becerimizi, konuşma ve dinleme/izleme becerilerimizi daha iyi anlamak için bir öz değerlendirme ölçeğini inceleyeceğiz. Bu ölçekler, kendimizi tanımamıza, neleri iyi yaptığımızı ve neleri geliştirmemiz gerektiğini görmemize yardımcı olacak. Unutma, bu bir sınav değil, sadece kendini daha iyi tanıman için bir rehber. Bu sayfadaki soruları kendi durumuna göre dürüstçe cevaplamalısın ki, neleri daha iyi yapabileceğini göresin.
Şimdi hazırsan, ilk ölçeğimizle başlayalım:
KONUŞMA BECERİSİ ÖZ DEĞERLENDİRME ÖLÇEĞİ
Bu bölüm, senin konuşurken nelere dikkat ettiğini, neleri ne kadar iyi yaptığını düşünmen için hazırlanmış. Her bir maddeyi okuduğunda, kendini düşünerek “Evet”, “Kısmen” veya “Hayır” seçeneklerinden birini işaretleyeceksin.
Şimdi her bir ölçütü tek tek inceleyelim ve ne anlama geldiğini konuşalım:
Ölçüt 1: Konuşmamdan önce zihinsel ön hazırlık yaptım.
Çözüm: Bu madde, bir konuşma yapmadan önce aklında ne söyleyeceğini, hangi sırayla söyleyeceğini, önemli noktaların neler olduğunu düşünüp düşünmediğini soruyor. Tıpkı bir sınava girmeden önce ders çalışmak gibi, konuşmadan önce de ne anlatacağını kafanda bir taslak yapmak, konuşmanın daha düzenli ve akıcı olmasını sağlar. Eğer bunu hep yapıyorsan Evet, bazen yapıyorsan Kısmen, hiç düşünmeden konuşmaya başlıyorsan Hayır işaretleyebilirsin.
Ölçüt 2: Konuşmamda sesimi duygularımı yansıtacak şekilde kullandım.
Çözüm: Bu, sadece kelimeleri söylemek değil, aynı zamanda ses tonunu kullanarak duygularını da dinleyiciye aktarabilmek demek. Mesela, neşeli bir olay anlatırken sesin de neşeli ve canlı olmalı, üzücü bir şeyden bahsederken sesin biraz daha alçak ve hüzünlü olabilir. Yani sesinle de hikayenin içine dinleyiciyi çekebilmek. Bunu yapabiliyorsan Evet, bazen yapıyorsan Kısmen, hep aynı ses tonuyla konuşuyorsan Hayır diyebilirsin.
Ölçüt 3: Konuşmamla beden dilimin uyumlu olmasına dikkat ettim.
Çözüm: Beden dili, konuşurken yaptığın el hareketleri, yüz ifadeleri, duruşun demektir. Konuşmanla beden dilinin uyumlu olması, söylediklerini daha etkili kılar. Örneğin, “çok büyük bir balık gördüm” derken ellerini kocaman açmak gibi. Bu, dinleyicinin seni daha iyi anlamasına ve söylediklerine inanmasına yardımcı olur. Eğer dikkat ediyorsan Evet, ara sıra aklına geliyorsa Kısmen, hiç dikkat etmiyorsan Hayır işaretleyebilirsin.
Ölçüt 4: Gereksiz sesler (şey, ııı, eee vb.) çıkarmaktan kaçındım.
Çözüm: Bazen konuşurken ne diyeceğimizi düşünürken farkında olmadan “şey”, “ııı”, “eee” gibi sesler çıkarırız. Bu sesler, konuşmanın akıcılığını bozar ve dinleyicinin dikkatini dağıtabilir. Bu sesleri mümkün olduğunca az çıkarmaya çalışmak, daha pürüzsüz bir konuşma sağlar. Eğer bu sesleri çıkarmamaya özen gösteriyorsan Evet, bazen kaçırıyorsan Kısmen, çok sık yapıyorsan Hayır diyebilirsin.
Ölçüt 5: Sesimi herkesin duyabileceği şekilde kullandım.
Çözüm: Konuşurken sesinin ne çok alçak ne de çok yüksek olması gerekir. Ortamdaki herkesin seni rahatça duyabileceği, anlaşılır bir ses tonu kullanmak önemlidir. Çok fısıltıyla konuşursan kimse anlamaz, çok bağırırsan rahatsız edici olabilir. Eğer sesini ortama göre ayarlayabiliyorsan Evet, bazen zorlanıyorsan Kısmen, ya çok kısık ya da çok yüksek sesle konuşuyorsan Hayır işaretleyebilirsin.
Ölçüt 6: Konuşmamda yararlanacağım deneyimlerimi hayal gücümden hareketle zenginleştirdim.
Çözüm: Bu, kendi yaşadığın olayları, tecrübelerini konuşmana katmak, bunları anlatırken bazen hayal gücünü kullanarak konuyu daha ilgi çekici hale getirmek demektir. Mesela, bir olayı anlatırken “Sanki bir film sahnesi gibiydi!” diye betimlemeler yapmak gibi. Bu, konuşmanı daha renkli ve akılda kalıcı yapar. Eğer bunu yapabiliyorsan Evet, arada sırada aklına geliyorsa Kısmen, hiç kullanmıyorsan Hayır diyebilirsin.
Ölçüt 7: Ön bilgilerimden yararlandım.
Çözüm: Konuştuğun konu hakkında daha önce öğrendiğin, bildiğin şeyleri konuşmana ekleyebilmek demektir. Mesela, öğretmeninin verdiği bir konu hakkında konuşurken o konuyla ilgili daha önce okuduğun bir kitaptan veya izlediğin bir belgeselden bahsetmek gibi. Bu, konuşmanın daha dolu dolu ve bilgili olmasını sağlar. Eğer bildiklerini kullanıyorsan Evet, bazen aklına gelmiyorsa Kısmen, hiç kullanmıyorsan Hayır işaretleyebilirsin.
Ölçüt 8: Kendime has bir konuşma biçimi geliştirdim.
Çözüm: Bu, başkalarını taklit etmeden, kendi tarzınla, kendine özgü kelimelerinle ve anlatımınla konuşmak demektir. Herkesin bir konuşma tarzı vardır, önemli olan senin kendi özgün tarzını bulabilmen ve bunu geliştirebilmen. Eğer kendi tarzınla konuşuyorsan Evet, bazen başkalarına benzemeye çalışıyorsan Kısmen, tamamen başkalarını taklit ediyorsan Hayır diyebilirsin.
Şimdi sıra geldi, bu değerlendirmeler sonucunda “Ben bunları geliştirmek istiyorum!” dediğin becerileri yazmaya.
Geliştirmek istediğim becerilerim:
Canım öğrencim, bu kısma, yukarıdaki maddelerden “Kısmen” ya da “Hayır” işaretlediğin maddelerden seçerek, kendini geliştirmek istediğin alanları yazabilirsin. İşte sana birkaç örnek:
- Konuşurken gereksiz sesler (ııı, eee, şey gibi) çıkarmamaya daha çok dikkat etmek.
- Sesimi, anlattığım konunun ve duygularımın gerektirdiği şekilde kullanmaya çalışmak.
- Bir konuşma yapmadan önce zihnimde ne anlatacağımı ve nasıl anlatacağımı planlamak.
—
Şimdi de DİNLEME/İZLEME BECERİSİ ÖZ DEĞERLENDİRME ÖLÇEĞİ bölümüne geçelim.
Bu bölüm de tıpkı konuşma becerisi gibi, dinlerken veya bir şeyi izlerken nelere dikkat ettiğini, ne kadar iyi yaptığını düşünmen için hazırlanmış. Yine her maddeyi okuyup kendini değerlendirerek “Evet”, “Kısmen” veya “Hayır” seçeneklerinden birini işaretleyeceksin.
Haydi, buradaki ölçütleri de birlikte inceleyelim:
Ölçüt 1: Dinlemede materyal seçimini uyguladım.
Çözüm: Bu, dinleyeceğin şeyin (bir hikaye, bir ders, bir şarkı, bir video) sana uygun olup olmadığını, ilgini çekip çekmediğini değerlendirmek demektir. Bazen de dinlemeyi daha kolay ve verimli hale getirecek araçları (mesela gürültülü bir ortamdaysan kulaklık kullanmak gibi) seçip seçmediğini ifade eder. Eğer dinleyeceğin şeye dikkat ediyorsan ve uygun araçları kullanıyorsan Evet, bazen yapıyorsan Kısmen, hiç düşünmeden her şeyi dinliyorsan Hayır diyebilirsin.
Ölçüt 2: Dikkat dağıtıcı davranışlardan kaçındım.
Çözüm: Dinlerken veya izlerken sadece o şeye odaklanmak, başka şeylerle uğraşmamak demektir. Mesela, öğretmenini dinlerken telefonla oynamamak, arkadaşınla konuşmamak, etrafa bakıp hayallere dalmamak gibi. Bu, dinlediğini daha iyi anlamanı sağlar. Eğer dinlerken dikkatini dağıtan şeylerden uzak duruyorsan Evet, bazen dikkatin dağılıyorsa Kısmen, çok sık başka şeylerle ilgileniyorsan Hayır işaretleyebilirsin.
Ölçüt 3: Metnin adından ve görselinden hareketle içeriğini tahmin ettim.
Çözüm: Bu, sana dinletilecek bir metin ya da izletilecek bir videonun başlığına ve varsa resimlerine bakarak “Acaba bu ne hakkında olacak? Ne anlatacak?” diye önceden fikir yürütmek demektir. Bu, konuyu daha iyi kavramana yardımcı olur ve merakını artırır. Eğer böyle tahminler yapıyorsan Evet, bazen yapıyorsan Kısmen, hiç tahmin yürütmüyorsan Hayır diyebilirsin.
Ölçüt 4: Tahminlerimin doğruluğunu kontrol ettim.
Çözüm: Bir önceki maddede yaptığın tahminlerin, dinleme veya izleme bittikten sonra ne kadar doğru çıktığını kontrol etmek demektir. “Tahmin ettiğim gibi miymiş, yoksa farklı bir şey mi öğrendim?” diye kendine sormak. Bu, hem tahmin yeteneğini geliştirir hem de konuyu daha iyi anlamana yardımcı olur. Eğer tahminlerini kontrol ediyorsan Evet, bazen aklına geliyorsa Kısmen, hiç kontrol etmiyorsan Hayır işaretleyebilirsin.
Şimdi de bu değerlendirmelerin sonucunda “Dinleme ve izleme becerilerimde şunları geliştirmek istiyorum!” dediğin maddeleri yazalım.
Geliştirmek istediğim becerilerim:
Buraya da “Kısmen” ya da “Hayır” işaretlediğin maddelerden yola çıkarak geliştirmek istediğin alanları yazabilirsin. İşte sana birkaç örnek:
- Dinlerken veya izlerken dikkatimi dağıtan şeylerden tamamen uzak durmaya çalışmak.
- Dinleyeceğim veya izleyeceğim bir şeyin konusu hakkında başlığından ve görsellerinden yola çıkarak daha fazla tahmin yürütmek.
- Yaptığım tahminlerin dinleme/izleme sonunda ne kadar doğru çıktığını kontrol etmeyi alışkanlık haline getirmek.
Unutma, bu değerlendirmeler senin için bir yol gösterici. Kendi eksiklerini görmek ve onları geliştirmek için çabalamak seni daha başarılı bir öğrenci yapar. Kendine güven ve her zaman daha iyi olmak için çalış!
Sevgilerimle,
Türkçe Öğretmenin