Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, “Öğretmenin Sevinci” adlı güzel metnimizi okuyup, bu metinle ilgili birbirinden eğlenceli soruları çözeceğiz. Hazır mısınız? Haydi o zaman, ilk sorumuzla başlayalım!
1. ETKİNLİK
a. Aşağıda metinde geçen bazı kelimeler ve bu kelimelerin metinde kullanılan anlamını örnekteki gibi işaretleyiniz.
Bu bölümde, bize bazı kelimeler ve ikişer anlamı verilmiş. Bizden istenen, bu kelimelerin “Öğretmenin Sevinci” metninde hangi anlamıyla kullanıldığını bulup işaretlemek. Bazı kelimeler metinde doğrudan geçmese de, metnin konusu (uçurtmalar, gökyüzü) ile çok ilgili oldukları için, o konuya uygun anlamlarını seçeceğiz.
Çözüm:
Adım 1: Kelimeleri ve Anlamlarını İnceleyelim
- süzülmek:
a) Kuş kanatları gerili olarak görünür bir hareket yapmadan havada ilerlemek.
b) Sessizce ve görünür bir hareket yapmadan havada ilerlemek.
Açıklama: Bu kelime metinde doğrudan geçmiyor ama metin uçurtmalarla ilgili olduğu için, uçurtmaların havada yavaşça ve sessizce ilerlemesi, yani süzülmesi çok uygun bir harekettir. İki anlam da birbirine yakın olsa da, b seçeneği genel olarak bu tür bir hareketi daha iyi tanımlar. Soruda örnek olarak işaretli olan da budur.
- haykırmak:
a) Telaş, şikâyet vb. sebeplerle yüksek sesle bağırmak.
b) Çağırmak, seslenmek.
Açıklama: Bu kelime de metinde doğrudan geçmiyor. Ancak “haykırmak” kelimesi genellikle güçlü bir duyguyla, yüksek sesle bağırmak anlamına gelir. “Telaş, şikâyet vb. sebeplerle yüksek sesle bağırmak” ifadesi bu güçlü duyguyu daha iyi yansıtırken, “çağırmak, seslenmek” daha sakin bir eylemi ifade edebilir. Bu yüzden a seçeneğini işaretliyoruz.
- gök:
a) Uzay.
b) Mavi ile yeşil arası olan renk.
Açıklama: Metinde “gökkuşağı” kelimesi geçiyor. “Gök” kelimesi burada gökyüzünü, yani Dünya’nın üzerinde bulunan, uzayın bir bölümünü ifade eder. “Mavi ile yeşil arası olan renk” ise “gök mavisi” gibi renk isimlerinde kullanılan bir anlamdır, ama tek başına “gök” kelimesi daha çok uzayı veya gökyüzünü çağrıştırır. Bu nedenle a seçeneği daha uygun.
- kanat:
a) Kuşlarda ve böceklerde uçmayı sağlayan organ.
b) Kapı, pencere, dolap gibi dikine açılıp kapanan şeylerin kapağı.
Açıklama: Bu kelime de metinde doğrudan geçmiyor ama uçurtmaların kanatları olur, değil mi? Uçurtmanın kanatları, kuşların veya böceklerin kanatları gibi uçmasını sağlar. İlk tanım bir organı ifade etse de, işlevsel olarak uçmayı sağlaması yönüyle uçurtmanın kanatlarına daha yakındır. İkinci tanım ise tamamen farklı bir kullanım alanını anlatır. Bu yüzden a seçeneğini işaretliyoruz.
- saymak:
a) Bir şeyin kaç tane olduğunu anlamak için bunları birer birer elden veya gözden geçirmek, sayısını bulmak.
b) (İkinci seçenek boş bırakılmış)
Açıklama: Bu kelime metinde aynen şöyle geçiyor: “…uçurtmalarımı parmağımı uzatarak, tek tek saydım.” Metindeki bu kullanımıyla, bir şeyin miktarını belirlemek için teker teker incelemek anlamına gelir. Verilen a seçeneği de tam olarak bu anlamı ifade ediyor. Bu yüzden a seçeneğini işaretliyoruz.
- ısmarlamak:
a) Parasını kendi ödeyerek başkaları için yiyecek veya içecek getirilmesini söylemek.
b) Kendi için bir şey alınmasını başkasına söylemek.
Açıklama: Bu kelime de metinde doğrudan geçmiyor. “Ismarlamak” kelimesinin en yaygın kullanımı, bir başkası için bir şeyin (genellikle yiyecek veya içecek) satın alınmasını veya getirilmesini istemektir. Bu durumda, a seçeneği kelimenin doğru ve yaygın anlamını ifade eder. Bu yüzden a seçeneğini işaretliyoruz.
b. Okuduğunuz metnin içeriğini yansıtan kelimeleri belirleyip aşağıya yazınız.
Şimdi de “Öğretmenin Sevinci” metnini düşüneceğiz ve metindeki ana konuları, karakterleri veya duyguları anlatan kelimeler seçeceğiz.
Çözüm:
Metin, yaşlı bir adamın (öğretmenin) uçurtma yapma ve çocuklarla bu sevinci paylaşma hikayesini anlatıyor. Bu yüzden metnin içeriğini en iyi yansıtan kelimeler şunlar olabilir:
1. Uçurtma
2. Sevinç
3. Çocuk
4. Öğretmen
c. Belirlediğiniz kelimelerin varsa eş anlamlılarını söyleyiniz.
Şimdi de az önce belirlediğimiz kelimelerin eş anlamlılarını bulalım. Eş anlamlı kelimeler, yazılışları farklı ama anlamları aynı olan kelimelerdir.
Çözüm:
Belirlediğimiz kelimelerin eş anlamlıları şunlar olabilir:
1. Sevinç kelimesinin eş anlamlısı: Mutluluk, Neşe
2. Öğretmen kelimesinin eş anlamlısı: Muallim, Hoca
3. Çocuk kelimesinin eş anlamlısı: Evlat, Yavru (Burada “evlat” daha uygun olabilir.)
4. Metinde geçen “yaşlı bedenim” ifadesindeki Yaşlı kelimesinin eş anlamlısı: İhtiyar
Harika bir iş çıkardınız çocuklar! Metni dikkatlice okuyarak ve kelimelerin anlamlarını düşünerek tüm soruları doğru bir şekilde çözdük. Bu etkinlik sayesinde hem kelime bilgimizi geliştirdik hem de okuduğumuzu daha iyi anladık. Tebrikler!