Sevgili öğrencilerim, merhaba!
Bugünkü Türkçe dersimizde, uzun cümleleri kısaltmanın, yani onları daha anlaşılır ve akıcı hale getirmenin ne kadar önemli olduğunu göreceğiz. Tıpkı bir yemeği küçük lokmalara ayırıp daha kolay yememiz gibi, uzun cümleleri de küçük parçalara ayırdığımızda anlaması ve anlatması çok daha kolay olur. Bu, hem okurken daha rahat anlamamızı sağlar hem de yazarken kendimizi daha iyi ifade etmemize yardımcı olur.
Kitabımızdaki örnekte gördüğümüz gibi, bir cümlede birden fazla bilgi varsa, bu bilgileri ayrı ayrı cümleler halinde yazabiliriz. Şimdi sıra sizdeydi! Aşağıdaki cümleleri dikkatlice okuyup hangi noktalardan ayırırsak daha kısa ve net cümleler elde ederiz, birlikte bulalım.
b. Aşağıdaki cümleleri uygun yerlerinden bölerek kısa cümlelere dönüştürünüz.
Adım 1: Birinci cümleyi inceleyelim.
Soru metni: “Yapılan bir anketle okulumuzdaki öğrencilerin sokak oyunlarından saklambaç, körebe, birdirbir ve seksekği çok severken zekâ oyunlarından mangala, dokuztaş ve amiralbattıyı tercih ettikleri belirlendi.”
Şimdi bu cümleyi parçalara ayıralım. Bu cümlede bize iki farklı oyun grubundan ve öğrencilerin bunlar hakkındaki tercihlerinden bahsediliyor. Sanki iki farklı bilgi tek bir cümlede toplanmış gibi, değil mi?
- Birinci bilgi, öğrencilerin sokak oyunlarını çok sevdiği.
- İkinci bilgi ise zekâ oyunlarını tercih ettikleri.
Bu iki bilgiyi birbirinden ayırarak iki ayrı cümle oluşturabiliriz. Böylece cümlelerimiz daha net ve anlaşılır olacak.
Çözüm:
- Yapılan bir anketle okulumuzdaki öğrencilerin sokak oyunlarından saklambaç, körebe, birdirbir ve seksekği çok sevdikleri belirlendi.
- Aynı ankette zekâ oyunlarından mangala, dokuztaş ve amiralbattıyı da tercih ettikleri ortaya çıktı.
Gördünüz mü? Şimdi iki ayrı ve anlaşılır cümlemiz oldu. İlk cümlede sokak oyunlarını seven öğrencilerden bahsettik, ikinci cümlede ise zekâ oyunlarını tercih eden öğrencilerden. Böylece karmaşık bir cümle yerine, iki tane kolay anlaşılır cümle elde ettik.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Soru metni: “Dün izlediğim bir belgeselde bundan çok da uzak olmayan bir dönemde çocukların bez bebek, tornet, misket ve topaç gibi oyuncaklarının olduğunu; okul bahçelerinde yakar top, istop, mendil kapmaca ve uzuneşek gibi oyunları sıkça oynadığını öğrenince çok şaşırdım.”
Bu cümlede de birçok bilgi var ve sonunda bir şaşkınlık ifadesiyle bitiyor. Cümleyi okurken sanki nefesimiz kesilecek gibi oldu, değil mi? Hadi gelin, bu uzun cümleyi de parçalara ayıralım. Burada da sanki üç ana bilgi var gibi:
- Belgeselde geçmişteki oyuncaklar hakkında bilgi.
- Belgeselde geçmişteki oyunlar hakkında bilgi.
- Bu bilgileri öğrenince hissedilen şaşkınlık.
Bu bilgileri birbirinden ayırarak daha kısa ve anlaşılır cümleler kurabiliriz.
Çözüm:
- Dün izlediğim bir belgeselde, geçmişte çocukların bez bebek, tornet, misket ve topaç gibi oyuncaklarının olduğunu öğrendim.
- Aynı belgeselde, okul bahçelerinde yakar top, istop, mendil kapmaca ve uzuneşek gibi oyunları sıkça oynadıklarını da gördüm.
- Bu bilgileri öğrenince çok şaşırdım.
Şimdi bu bilgileri tek tek, daha rahat anlayabiliyoruz. Bir belgeselde neler öğrendiğimizi ve buna nasıl bir tepki verdiğimizi üç ayrı cümleyle çok daha iyi anlatmış olduk.
c. Yazdıklarınızı arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, şimdi sıra sizde! Yukarıda yaptığımız gibi cümleleri kısalttıktan sonra, kendi cümlelerinizi arkadaşlarınızla paylaşın. Bakalım onlar da sizin gibi mi düşünmüş, yoksa farklı yerlerden mi bölmüşler? Birbirinizin yazdıklarını okumak, farklı bakış açıları kazanmanızı sağlar ve cümleleri daha iyi anlamanıza yardımcı olur. Belki de bir arkadaşınızın ayırdığı yer, sizin aklınıza gelmeyen ama çok doğru bir yerdir!
ç. Öğretmeninizin geri bildirimleriyle güçlü ve gelişmeye açık yönlerinizi belirleyiniz. Bu yönlerinizi sonraki etkinliklerde geliştirmeye çalışınız.
Çözüm:
Bu kısım da çok önemli! Yaptığınız çalışmaları bana gösterdiğinizde, ben de size geri bildirimler vereceğim. Hangi konularda çok başarılı olduğunuzu, hangi konularda biraz daha çalışmanız gerektiğini konuşacağız. Unutmayın, her geri bildirim sizin için bir öğrenme fırsatıdır. Gelişmeye açık yönlerimizi belirleyip üzerinde çalıştığımızda, çok daha iyi yerlere gelebiliriz. Hadi bakalım, hepinizin harika işler çıkaracağına eminim!