Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle noktalama işaretleri konusunu pekiştireceğimiz çok güzel bir etkinliğe başlıyoruz. Görseldeki metni dikkatlice okuyup, noktalama işaretlerinin metinde ne işe yaradığını, yani hangi amaçla kullanıldığını hep birlikte bulacağız. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
9. ETKİNLİK
a. Aşağıdaki metinde “iki nokta, uzun çizgi ve üç nokta”nın hangi amaçla kullanıldıklarını belirleyiniz.
Şimdi metni okurken gözlerimizi dört açalım ve bu üç noktalama işaretini gördüğümüz yerde bir duralım, ne işe yaradığını düşünelim.
Metindeki Kullanımları ve Amaçları:
- İki Nokta (:)
Metinde iki yerde “iki nokta” kullanılmış:
1. “Gökçe merakla sordu:
— Neden bu kadar heyecanlıydın ki?”2. “Gönül’ün yüzünde büyük bir gülümseme vardı:
— Sergideki eserleri göreceğimi düşündükçe…”Gördüğünüz gibi, her iki kullanımda da iki noktadan sonra bir konuşma veya bir açıklama başlıyor. Yani iki nokta, birinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek cümlelerin sonuna konmuş.
- Uzun Çizgi (—)
Metinde uzun çizgi çokça kullanılmış:
— Bugün ne kadar güzel bir gün, değil mi, diye sordu Gönül.
— Evet, Gönül! Güneş parlıyor, kuşlar cıvıldıyor. Her şey harika görünüyor.
— Dün gece çok heyecanlıydım. Uyuyamadım bile, dedi Gönül.
— Neden bu kadar heyecanlıydın ki?
— Sergideki eserleri göreceğimi düşündükçe… Uzun zamandır böyle bir gün bekliyordum.
— Biliyor musun, Gönül, seninle vakit geçirmek her zaman çok eğlenceli, dedi Gökçe.
— Teşekkür ederim, Gökçe. Seninle vakit geçirmek de… Bugün birlikte harika anılar biriktireceğiz.
Fark ettiniz mi? Uzun çizginin olduğu her yerde bir karakter konuşmaya başlıyor. Demek ki uzun çizgi, yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılmış.
- Üç Nokta (…)
Metinde üç nokta da birkaç yerde karşımıza çıkıyor:
1. “Sergideki eserleri göreceğimi düşündükçe…”
2. “Seninle vakit geçirmek de…”
3. “bütün güzelliklere öylece…”
4. “Çeşit çeşit tabloların büyüsü içinde…”
Bu örneklerde üç nokta, cümlenin sanki devamı varmış gibi ama yazarın bize bırakmak istediği, ya da bitirmek istemediği bir düşünceyi anlatıyor. Yani üç nokta, bitmemiş cümlelerin, eksik bırakılan düşüncelerin sonuna konmuş.
Şimdi gelelim ikinci kısma:
b. Metinde kullanıldığı yerlerden hareketle aşağıda verilen noktalama işaretlerinin kullanım kurallarını oluşturunuz.
Az önce metinden yola çıkarak bulduğumuz amaçları ve kuralları şimdi güzelce yerlerine yazalım.
- İki nokta
Amacı: Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek cümlenin bitiminde kullanılır.
Kuralı: Konuşmalardan veya açıklamalardan önce kullanılır.
- Uzun çizgi
Amacı: Yazıda birinin sözünü belirtmek, konuşmaları göstermek.
Kuralı: Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır.
- Üç nokta
Amacı: Bitmemiş cümleleri, eksik bırakılan düşünceleri, sözün devamını okuyucuya bırakmak.
Kuralı: Bitmemiş cümlelerin veya eksiltili cümlelerin sonuna konur.
Ve son olarak, öğrendiklerimizi kendi cümlelerimizle pekiştirelim:
c. Oluşturduğunuz her bir kural için birer örnek cümle yazınız.
Hadi bakalım, şimdi de bu kuralları anladığımızı göstermek için kendi örneklerimizi yazalım:
İki nokta için örnek:
Öğretmenimiz bize önemli bir duyuru yaptı: “Yarın okul gezisine gidiyoruz!”
Uzun çizgi için örnek:
— En sevdiğin renk hangisi?
— Mavi!
Üç nokta için örnek:
Bahçede o kadar çok çiçek vardı ki, papatyalar, güller, laleler…
Aferin çocuklar! Noktalama işaretlerinin ne kadar önemli olduğunu ve metinleri okurken bize nasıl yardımcı olduğunu bir kez daha görmüş olduk. Bu işaretler sayesinde yazılanları daha iyi anlar, duyguları ve düşünceleri daha doğru ifade ederiz. Bir sonraki derste görüşmek üzere!