5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1 Sayfa 94

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle çok güzel bir Türkçe etkinliği yapacağız. Metinde geçen bazı kelimelerin isim mi yoksa fiil mi olduğunu bulup, neden böyle düşündüğümüzü konuşacağız. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!

10. ETKİNLİK

a. Okuduğunuz metinden alınan aşağıdaki paragrafı inceleyiniz. Altı çizili kelimeleri isim ya da fiil olarak sınıflandırıp ilgili kutulara yazınız.

Şimdi paragraftaki altı çizili kelimeleri tek tek inceleyelim ve isim mi fiil mi olduklarına karar verelim:

Adım 1: Kelimeleri belirleyelim.

• ağabeyimin
• anam
• ağladın
• Kadınlar
• çocuklar
• kalmasın
• bilirsin
• sürmedi
• gelmedin
• uşak
• gözlerin
• dolar

Adım 2: Kelimeleri isim ve fiil olarak ayıralım.

Unutmayın çocuklar, isimler varlıkların, kavramların, duyguların adlarıdır. Onlara “-mek, -mak” ekini getiremeyiz. Fiiller ise bir iş, oluş veya durumu anlatır. Onlara “-mek, -mak” ekini getirebiliriz ve zaman ekleri alabilirler.

İsimler

• ağabeyimin: “Ağabey” bir kişiyi anlatan bir varlık adıdır. “Ağabeymek” diyemeyiz.
• anam: “Ana” da bir kişiyi, bir varlığı anlatan bir addır. “Anamak” diyemeyiz.
• Kadınlar: “Kadın” bir varlık adıdır. “Kadınmak” diyemeyiz.
• çocuklar: “Çocuk” da bir varlık adıdır. “Çocukmak” diyemeyiz.
• uşak: Burada “dört küçük uşak” derken çocukları, kişileri kastediyor. Bir varlık adıdır. “Uşakmak” diyemeyiz.
• gözlerin: “Göz” bir organımızın adıdır. Bir varlık adıdır. “Gözmek” diyemeyiz.

Fiiller

• ağladın: “Ağlamak” bir eylemdir. “Ağlamak” diyebiliriz.
• kalmasın: “Kalmak” bir durum bildiren eylemdir. “Kalmak” diyebiliriz.
• bilirsin: “Bilmek” bir işi, oluşu anlatan eylemdir. “Bilmek” diyebiliriz.
• sürmedi: “Sürmek” (devam etmek anlamında) bir eylemdir. “Sürmek” diyebiliriz.
• gelmedin: “Gelmek” bir eylemdir. “Gelmek” diyebiliriz.
• dolar: “Dolmak” bir oluşu, durumu anlatan eylemdir (gözlerin dolması gibi). “Dolmak” diyebiliriz.

Sonuç:

İsimler:

• ağabeyimin
• anam
• Kadınlar
• çocuklar
• uşak
• gözlerin

Fiiller:

• ağladın
• kalmasın
• bilirsin
• sürmedi
• gelmedin
• dolar

b. Fiiller kutusuna yazdığınız kelimeleri inceleyerek bu kelimelerin ortak özelliklerinin neler olduğunu düşününüz. Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.

Çözüm:

Sevgili çocuklar, şimdi de fiiller kutusuna yazdığımız kelimelerin ortak özelliklerine bir göz atalım. Hep birlikte düşündüğümüzde bakın ne gibi sonuçlara ulaşacağız:

Adım 1: Fiil olarak belirlediğimiz kelimeleri tekrar hatırlayalım.

• ağladın
• kalmasın
• bilirsin
• sürmedi
• gelmedin
• dolar

Adım 2: Bu kelimelerin ortak özelliklerini düşünelim.

Bu kelimelerin hepsi bir iş, bir oluş ya da bir durum bildiriyor, değil mi? Mesela “ağladın” bir eylemi, “bilirsin” bir durumu, “dolar” bir oluşu anlatıyor. İşte fiillerin en temel özelliği budur.

Ayrıca, bu kelimelerin sonuna “-mek, -mak” mastar ekini getirebiliyoruz:

• ağlamak
• kalmak
• bilmek
• sürmek
• gelmek
• dolmak

Bu, bir kelimenin fiil olup olmadığını anlamak için çok pratik bir yöntemdir.

Bir başka ortak özellikleri de, bu fiillerin kim tarafından yapıldığını (şahıs) ve ne zaman yapıldığını (zaman) anlatmasıdır. Örneğin:

• “ağladın” kelimesinde “-dın” eki, bu işi senin yaptığını ve geçmişte olduğunu gösterir.
• “kalmasın” kelimesi, o işi başkasının yapmamasını istediğimizi ve bir istek kipinde olduğunu gösterir.
• “bilirsin” kelimesi, bu işi senin bildiğini ve şimdiki zamanda ya da geniş zamanda olduğunu gösterir.

Yani, fiiller çekimli halleriyle bize hem eylemi yapan kişiyi hem de eylemin yapıldığı zamanı anlatabilirler. İşte bu yüzden fiillere çekimli fiiller de deriz.

Sonuç:

Fiillerin ortak özellikleri şunlardır:

• Bir iş, oluş veya durum bildirirler.
• Sonlarına “-mek, -mak” mastar ekini alabilirler.
• Şahıs (kimin yaptığı) ve zaman (ne zaman yapıldığı) eklerini alarak çekimlenebilirler.

Gördünüz mü çocuklar, Türkçemiz ne kadar zengin ve güzel! Kelimeleri doğru tanımak, cümleleri daha iyi anlamamızı sağlar.

———-

Materyalimi Seçiyorum

Sevgili öğrencilerim, bu kısım bize Atatürk’ün eğitime verdiği önemle ilgili bir araştırma yapmamız için yönergeler veriyor. Bu bir soru değil, bir proje ödevi için yol gösterici adımlar. Bu adımları takip ederek çok güzel bir araştırma ödevi hazırlayabilirsiniz. Unutmayın, araştırma yaparken güvenilir kaynaklar kullanmak ve öğrendiklerinizi kendi cümlelerinizle ifade etmek çok önemlidir.