5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1 Sayfa 14

Merhaba sevgili öğrencim!

Bugün seninle çok güzel bir etkinliğe başlayacağız. Bana gönderdiğin görsellerdeki soruları birlikte çözeceğiz. Bu soruları çözerken, ikinci görseldeki sayfayı (yani metin/bilgi sayfasını) dikkatlice kullanmamız gerekiyor. Hazır mısın? Başlayalım!

Öncelikle sana önemli bir bilgi vermem gerekiyor. İkinci görselde bize gönderilen sayfa, bir metin ya da hikaye sayfası yerine, daha çok bir konuya giriş sayfası veya öğrencilere yapmaları gerekenleri anlatan bir yönerge sayfası gibi görünüyor. Bu yüzden, soruların bazılarını doğrudan bu sayfadaki metinden cevaplamamız mümkün olmayacak. Ama merak etme, elimizdeki bilgilerle en iyi şekilde nasıl cevaplayabileceğimizi, bir öğretmen gibi sana açıklayacağım.

Şimdi soruları adım adım inceleyelim:

2. ETKİNLİK

Dinlediğiniz metinden alınmış aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerde altı çizili kelime gruplarının hangi anlamda kullanıldığını işaretleyerek belirtiniz. İhtiyaç duymanız hâlinde işaretleme yapmadan önce kelime gruplarının anlamlarına yönelik basılı veya çevrim içi kaynaklardan bilgi alabilirsiniz.

Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bize bazı cümleler verilmiş ve bu cümlelerdeki kelime gruplarının anlamlarıyla eşleştirilmesi istenmiş. Aslında oklar zaten eşleştirmeleri yapmış, bizden bu eşleştirmeleri incelememiz ve neden böyle olduğunu açıklamamız bekleniyor. Gördüğün gibi, bu cümleler “Dinlediğiniz metinden” alınmış. Yani, bu cümlelerin geçtiği bir metni daha önce dinlemiş olmamız gerekiyordu. Ancak bizde o metin yok. İkinci görseldeki sayfada da bu cümleler yer almıyor. Bu yüzden, bu kelime gruplarının genel anlamlarını ve bize gösterilen eşleştirmeleri birlikte yorumlayacağız.

Şimdi eşleştirmelere tek tek bakalım:

• Topu topu elli tane deniz kabuğu bulmayı başardılar.

  Okun gösterdiği anlam: kısa sürede

  Açıklama: “Topu topu” kelime grubu, genellikle bir şeyin miktarının “sadece bu kadar”, “en fazla bu kadar” olduğunu anlatır, yani sayının azlığını vurgular. Örneğin, “Topu topu iki kalemim var” dediğimizde, çok az kalemimiz olduğunu ifade ederiz. Buradaki eşleştirme biraz dolaylı bir anlam taşıyor olabilir. Eğer bir görevi tamamlamak için “topu topu elli” şeye ihtiyaç duyuluyorsa, bu görevin “kısa sürede” tamamlanabileceği düşünülmüş olabilir. Yani, “az olduğu için hızlı bitti” gibi bir anlam çıkarılmış olabilir.

• Buz gibi bir ses!

  Okun gösterdiği anlam: çok şaşırmak

  Açıklama: “Buz gibi bir ses” ifadesi, genellikle duygusuz, soğuk, ürkütücü veya sert bir ses tonunu anlatmak için kullanılır. Bir sesin “buz gibi” olması, kişide bir ürperti veya hoş olmayan bir etki yaratabilir. Bu eşleştirme, sesin kendisinden çok, o sesin kişide yarattığı etkiyle ilgili olabilir. Bazen öyle beklenmedik, öyle ürkütücü bir ses duyulur ki insan “çok şaşırır” ve ne yapacağını bilemez duruma gelir. Bu eşleştirme de bu şaşkınlık etkisini vurgulamak için yapılmış olabilir.

• Korkunç bir şey! diye bağırdı

  Okun gösterdiği anlam: çok soğuk bir etki uyandırmak

  Açıklama: “Korkunç bir şey! diye bağırdı” ifadesi, bir kişinin şiddetli bir korku, dehşet veya endişe duyduğunu ve bunu sesli bir şekilde dile getirdiğini anlatır. Yani bu, bir duygu durumunu ve tepkiyi ifade eder. Ancak, okla eşleştirilen “çok soğuk bir etki uyandırmak” ifadesi, bir şeyin çevrede veya kişilerde yarattığı fiziksel bir soğukluk veya duygusal bir mesafeyi anlatır. Bu iki ifade, anlam olarak birbiriyle doğrudan ilişkili değildir. Bir şeyin korkunç olması, soğuk bir etki uyandırmaktan farklı bir durumu ifade eder. Bu eşleştirme, genel dil bilgisi kurallarına ve kelimelerin yaygın kullanımına göre doğru bir eşleştirme gibi görünmüyor sevgili öğrencim. Belki de dinlediğimiz metinde çok özel bir benzetme yapılmış olabilir, ama genel anlamda bu eşleşme biraz kafa karıştırıcı.

• Havvanın kokusu, rüzgârın ve dalgaların sesi bize eşlik ediyor.

  Okun gösterdiği anlam: beraberinde bulunmak

  Açıklama: “Eşlik etmek” kelimesi, birine veya bir şeye “arkadaşlık etmek, birlikte olmak, beraberinde bulunmak” anlamlarına gelir. Bu cümlede havanın kokusu, rüzgarın ve dalgaların sesinin onlarla birlikte olduğunu, onlara katıldığını anlatıyor. Bu eşleştirme, kelimenin anlamıyla tamamen uyumlu ve doğru bir eşleştirmedir. Bravo!

• Havvanın kokusu, rüzgârın ve dalgaların sesi bize eşlik ediyor.

  Okun gösterdiği anlam: mutluluk vermek

  Açıklama: Aynı cümleden ikinci bir anlam çıkarılmış. “Eşlik etmek” kelimesi doğrudan “mutluluk vermek” anlamına gelmez. Ancak, doğanın seslerinin ve kokularının insanlara eşlik etmesi, birçok insan için huzur verici ve “mutluluk veren” bir durumdur. Yani, burada kelimenin doğrudan anlamından ziyade, bu durumun kişide yarattığı bir duygu eşleştirilmiş olabilir. Metnin genel havasına göre, doğanın eşlik etmesinin kahramanlara mutluluk verdiği anlaşılmış olabilir.

• Bir anda taş kesilmişti.

  Okun gösterdiği anlam: çok şaşırıp ne yapacağını bilememek

  Açıklama: “Taş kesilmek” çok sık kullandığımız bir deyimdir. Bu deyim, bir kişinin aniden çok şaşırması, korkması veya dehşete düşmesi sonucu hareket edemez, konuşamaz hale gelmesini anlatır. Tıpkı bir taş gibi donup kalmak demektir. Bu eşleştirme, deyimin anlamıyla tamamen uyumlu ve doğru bir eşleştirmedir. Harika!

• Bir anda taş kesilmişti.

  Okun gösterdiği anlam: olanlardan dolayı mutlu olmak

  Açıklama: Yine aynı cümleden ikinci bir anlam çıkarılmış. “Taş kesilmek” deyimi, yukarıda da açıkladığımız gibi, genellikle şaşkınlık, korku veya dehşet gibi olumsuz durumlar karşısında yaşanan bir donup kalma halini ifade eder. “Olanlardan dolayı mutlu olmak” ise tam tersi, olumlu bir duygu durumudur. Bu iki anlam birbiriyle çelişir ve “taş kesilmek” deyimi kesinlikle mutluluk anlamına gelmez. Bu eşleştirme de doğru bir eşleştirme değildir sevgili öğrencim. Sanırım burada bir karışıklık olmuş.

Gördüğün gibi, bazen kelimelerin birden fazla anlamı olabilir ya da metindeki özel bir kullanımdan dolayı farklı bir anlam kazanabilirler. Ancak bazı durumlarda, eşleştirmeler genel kullanıma uymayabilir. Önemli olan, kelime gruplarının bize ne hissettirdiğini ve metnin tamamına göre ne anlama geldiğini düşünebilmek.

3. ETKİNLİK

a. Sude’nin oyun durduğunda, mektubu aldığında ve görevi tamamladığında yaşadığı duygu durumlarını metinden hareketle belirleyip aşağıya yazınız.

Sevgili öğrencim, bu soru bizden “Sude” adında bir karakterin, belirli olaylar karşısında (oyunun durması, mektup alması ve görevi tamamlaması) neler hissettiğini, yani hangi duygu durumlarını yaşadığını, metinden hareketle bulup yazmamızı istiyor. Ancak, bize verilen ikinci görsele baktığımızda, bu sayfada “Sude” adında bir karakterden, bir oyundan, bir mektuptan veya tamamlanan bir görevden bahsedilmiyor. Bu sayfa, daha çok bir konuya giriş veya öğrencilere okunacak bir metinle ilgili yönergeler içeren bir sayfa gibi. Yani, Sude’nin hikayesi bu sayfada yer almıyor.

Bu durumda, Sude’nin duygu durumlarını, bize verilen bu sayfadaki metne dayanarak belirlememiz mümkün değil. Bu soruya doğru bir cevap verebilmek için, Sude’nin hikayesini anlatan asıl metni okumamız gerekirdi.

b. Sude’nin yukarıdaki üç durumda yaşadığı duyguların benzer ve farklı yönlerini söyleyiniz.

Bu soru da yine Sude’nin duygu durumlarıyla ilgili olduğu için, a şıkkındaki cevabı veremediğimizden, bu şıkkı da yanıtlamamız mümkün değil. Sude’nin yaşadığı duyguları bilmediğimiz için, bu duyguların benzer veya farklı yönlerini karşılaştıramayız.

Umarım bu açıklamalarım sana yardımcı olmuştur. Gördüğün gibi, bazen soruları cevaplamak için elimizdeki tüm parçaların eksiksiz olması gerekir. Ama biz yine de elimizdeki bilgilerle en doğru ve öğretici açıklamaları yapmaya çalıştık. Başka bir etkinlikte görüşmek üzere, kendine iyi bak!