Merhaba sevgili öğrencim! Nasılsın? Bugün seninle Türkçe dersimizden çok önemli bir konu olan noktalama işaretlerinden *nokta* işaretini detaylıca inceleyeceğiz. Hazırsan, görsellerdeki etkinlikleri adım adım çözelim ve noktanın hangi görevlerde kullanıldığını iyice öğrenelim. Hadi başlayalım!
9. ETKİNLİK
a. Aşağıdaki cümlelerde yay ayraç içindeki noktaların hangi işlevlerde kullanıldığını belirleyiniz. Aynı işlevde kullanılan cümleleri cümle numaralarını kullanarak gruplandırınız. Oluşturduğunuz gruplarda noktanın hangi işleviyle kullanıldığını yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bize verilen cümlelerdeki parantez içindeki noktaların ne işe yaradığını bulacağız. Nokta işaretinin farklı farklı görevleri vardır, değil mi? İşte şimdi o görevleri keşfedeceğiz ve aynı görevi yapan cümleleri bir araya getireceğiz. Hadi teker teker inceleyelim:
- 1. İp, top, çomak vb.(.) çocuk oyunlarında sıkça kullanılır.
- 2. Hayalimizde istediğimiz her şeye sahip olabiliriz.(.)
- 3. Oyuncak müzesi için Cumhuriyet Cad.(.) yakınlarında bir bina bulduk.
- 4. Yarışmada 1(.)olan uçurtmanın sahibi mutluluktan havalara uçtu.
- 5. Oyun oynarken özgürdü çünkü(.)
- 6. Basketbol oynamak için bir topa ihtiyacımız yok.(.)
- 7. İlk kez katılmasına rağmen oyunu 2(.)sırada tamamlayarak ödül almayı başardı.
- 8. Bu karakteri Prof.(.)Dr.(.)Muharrem Ergin’in “Dede Korkut Kitabı”ndan tanıyorum.
- 9. Çocuklar 4(.)Levent’teki durakta indikten sonra yürüyerek parka ulaşabilir mi?
Buradaki “vb.” kelimesi “ve benzeri” anlamına gelen bir kısaltmadır. Kısaltmaların sonuna nokta konur.
Bu cümle bitmiş, tamamlanmış bir cümledir. Tamamlanmış cümlelerin sonuna nokta konur.
“Cad.” kelimesi “Caddesi” kelimesinin kısaltmasıdır. Yine bir kısaltma görüyoruz.
“1.” ifadesi “birinci” anlamına gelir. Sayılardan sonra sıra bildirmek için nokta kullanılır.
Bu da bitmiş, tamamlanmış bir cümledir. Cümlenin sonuna nokta gelmesi gerekir.
Yine bitmiş, tamamlanmış bir cümle. Nokta cümlenin bittiğini gösterir.
“2.” ifadesi “ikinci” anlamına gelir. Sayılardan sonra sıra bildirmek için nokta kullanılır.
“Prof.” kelimesi “Profesör”ün, “Dr.” kelimesi ise “Doktor”un kısaltmasıdır. İki tane kısaltma görüyoruz burada.
“4.” ifadesi “dördüncü” anlamına gelir. Sayılardan sonra sıra bildirmek için nokta kullanılır.
Şimdi bu incelemelerimize göre cümleleri gruplara ayıralım:
1. Grup:
İşlevi: Kısaltmaların sonuna konur.
- Cümle Numaraları: 1, 3, 8
2. Grup:
İşlevi: Tamamlanmış (bitmiş) cümlelerin sonuna konur.
- Cümle Numaraları: 2, 5, 6
3. Grup:
İşlevi: Sıra bildiren sayılardan sonra konur.
- Cümle Numaraları: 4, 7, 9
b. Noktanın belirlediğiniz işlevlerinden hareketle her grup için oluşturduğunuz kuralları ve örnek cümleleri defterinize yazınız.
Sevgili öğrencim, şimdi de az önce belirlediğimiz nokta işlevlerini kural haline getirelim ve aklımızda daha iyi yer etsinler:
1. Grubun Kuralı:
Nokta, bazı kelimelerin kısaltılmış hallerinin sonuna konur. Böylece o kelimenin tamamının yerine geçtiğini anlarız.
Örnek Cümle: Av. Mehmet Bey, davayı kazandı.
2. Grubun Kuralı:
Herhangi bir düşünceyi veya durumu anlatan cümle bittiğinde, o cümlenin sonuna nokta konur. Nokta, cümlenin tamamlandığını ve yeni bir cümleye başlanacağını gösterir.
Örnek Cümle: Okula her gün otobüsle gidiyorum.
3. Grubun Kuralı:
Sayıların yanına nokta koyduğumuzda, o sayının sıra bildirdiğini anlarız. Yani “birinci, ikinci, üçüncü” gibi anlamlar katmış oluruz.
Örnek Cümle: Yarışmada 3. oldum.
—
10. ETKİNLİK
Aşağıda verilen cümleleri 10. etkinlikte yazdığınız kurallardan hareketle inceleyiniz. Eksik olan nokta işaretini cümlelerdeki gerekli yerlere ekleyiniz.
Şimdi sıra sende! Az önce öğrendiğimiz kuralları kullanarak bu cümlelerdeki eksik noktaları bulup doğru yerlerine koyalım. Unutma, nokta cümlenin anlamını tamamlamaya ve doğru okumamızı sağlamaya yardımcı olur.
1. Cümle: Kıbrıs şehitlerimizden Av Mehmet Özel’in ismi Karacaoğlan Mah 3715 Sok No 111’de bulunan okulda yaşatılıyor
Çözüm:
Bu cümlede birkaç kısaltma var ve cümlenin sonunda da bir nokta eksik. Hadi düzeltelim:
- “Av” kelimesi “Avukat”ın kısaltmasıdır, bu yüzden sonuna nokta gelir.
- “Mah” kelimesi “Mahallesi”nin kısaltmasıdır, sonuna nokta gelir.
- “Sok” kelimesi “Sokak”ın kısaltmasıdır, sonuna nokta gelir.
- “No” kelimesi “Numara”nın kısaltmasıdır, sonuna nokta gelir.
- Cümle bitmiş, bu yüzden sonuna nokta gelir.
Doğru Hali: Kıbrıs şehitlerimizden Av. Mehmet Özel’in ismi Karacaoğlan Mah. 3715 Sok. No. 111’de bulunan okulda yaşatılıyor.
2. Cümle: Okul evimize yaklaşık 10 dk yürüme mesafesindeydi
Çözüm:
Burada da bir kısaltma ve cümlenin sonunda bir eksik nokta var.
- “dk” kelimesi “dakika”nın kısaltmasıdır, sonuna nokta gelir.
- Cümle bitmiş, bu yüzden sonuna nokta gelir.
Doğru Hali: Okul evimize yaklaşık 10 dk. yürüme mesafesindeydi.
3. Cümle: Sınıfımız da evimiz gibi 1 kattaydı ve ben sınıfta en arka sıranın hemen önünde 6 sırada otururdum
Çözüm:
Bu cümlede sıra bildiren bir sayı ve cümlenin sonunda bir nokta eksik.
- “1 kattaydı” ifadesindeki “1” bir sıra bildirmiyor, sadece kaç kat olduğunu söylüyor. O yüzden buraya nokta gelmez.
- “6 sırada” ifadesindeki “6” ise “altıncı” anlamında sıra bildiriyor, bu yüzden sonuna nokta gelir.
- Cümle bitmiş, bu yüzden sonuna nokta gelir.
Doğru Hali: Sınıfımız da evimiz gibi 1 kattaydı ve ben sınıfta en arka sıranın hemen önünde 6. sırada otururdum.
4. Cümle: En iyi arkadaşım Esma ise 2 sıra önümde Sıla’yla otururdu
Çözüm:
Son cümlemizde de sıra bildiren bir sayı ve cümlenin sonunda bir nokta eksik.
- “2 sıra” ifadesindeki “2” “ikinci” anlamında sıra bildiriyor, bu yüzden sonuna nokta gelir.
- Cümle bitmiş, bu yüzden sonuna nokta gelir.
Doğru Hali: En iyi arkadaşım Esma ise 2. sıra önümde Sıla’yla otururdu.
Aferin sana! Bütün etkinlikleri başarıyla tamamladık. Gördüğün gibi nokta işareti, kısaltmalarda, sıra bildiren sayılarda ve bitmiş cümlelerin sonunda bize çok yardımcı oluyor. Bu kuralları aklında tutarak yazılarını daha doğru ve anlaşılır yazabilirsin. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!