Merhaba sevgili öğrencim! Nasılsın? Bugün seninle Türkçe dersimizdeki çok önemli bir konuyu, öz değerlendirme becerilerini inceleyeceğiz. Bu sayfadaki sorular, senin kendini ne kadar iyi dinlediğini, izlediğini ve konuştuğunu anlamana yardımcı olacak. Yani aslında bir sınav gibi değil, kendini daha iyi tanıma ve geliştirme fırsatı gibi düşünebilirsin. Haydi, soruları adım adım inceleyelim ve her birinin ne anlama geldiğini birlikte öğrenelim.
Öncelikle, sayfanın iki ana bölümden oluştuğunu görüyoruz:
- Birinci bölüm: Dinleme/İzleme Becerisi Öz Değerlendirme Ölçeği (Yani bir şeyi dinlerken veya izlerken kendini nasıl değerlendiriyorsun?)
- İkinci bölüm: Konuşma Becerisi Öz Değerlendirme Ölçeği (Yani bir şeyler anlatırken kendini nasıl değerlendiriyorsun?)
Her iki bölümde de “Ölçütler” diye bir kısım var. Bu ölçütler, senin bir beceriyi yaparken nelere dikkat etmen gerektiğini gösteren maddeler. Yanlarında da “Evet”, “Kısmen” ve “Hayır” seçenekleri var. Sen bu maddeleri okuyup, kendini dürüstçe değerlendirerek uygun kutucuğu işaretleyeceksin. Unutma, burada doğru ya da yanlış cevap yok, sadece senin kendini nasıl gördüğün var!
Şimdi gelelim soruların detaylı açıklamalarına:
Dinleme/İzleme Becerisi Öz Değerlendirme Ölçeği
Bu bölümde, bir şeyi dinlerken (mesela öğretmenini, bir arkadaşını, bir masalı) veya izlerken (mesela bir filmi, bir tiyatro oyununu, bir belgeseli) ne kadar başarılı olduğunu değerlendireceksin. Her maddeyi okuyup kendine sorman gereken şey şu: “Ben bunu yapabiliyor muyum?”
1. Ölçüt: Dikkat dağıtıcı davranışlardan kaçındım.
Çözüm: Bu madde, bir şeyi dinlerken ya da izlerken tüm dikkatini ona verip vermediğini soruyor. Mesela öğretmen ders anlatırken pencereden dışarı bakmak, arkadaşınla fısıldaşmak, kalemle oynamak gibi şeyler dikkat dağıtıcı davranışlardır. Eğer bunları yapmıyorsan ve dinlediğin şeye odaklanıyorsan “Evet”i işaretleyebilirsin. Bazen yapıp bazen yapamıyorsan “Kısmen”, genelde dikkatim dağılıyor diyorsan “Hayır” işaretleyebilirsin.
2. Ölçüt: Anlamını bilmediğim kelime ve kelime gruplarını not aldım.
Çözüm: Bazen kitap okurken, ders dinlerken ya da film izlerken “Aaa, bu kelime ne demek ki?” dediğin oluyor mu? İşte bu madde, o kelimeleri veya kelime gruplarını (yani birden fazla kelimeden oluşan anlamlı ifadeleri) bir kenara yazıp yazmadığını soruyor. Yeni kelimeler öğrenmek için bu çok güzel bir alışkanlıktır. Eğer bu alışkanlığın varsa “Evet”, bazen yapıyorsan “Kısmen”, hiç yapmıyorsan “Hayır” diyebilirsin.
3. Ölçüt: Anlamadığım bölümlerle ilgili not aldım.
Çözüm: Tıpkı kelimeler gibi, bazen dinlediğin veya izlediğin bir konunun bazı kısımlarını da tam olarak anlayamayabilirsin. Bu madde, anlamadığın o yerleri, kısımları not alıp almadığını soruyor. Böylece daha sonra öğretmenine sorabilir, araştırabilir veya tekrar bakabilirsin. Bu da öğrenmeni çok kolaylaştırır.
4. Ölçüt: İzleyeceğim filmin içeriğine yönelik tahminlerde bulundum.
Çözüm: Bir film izlemeden önce fragmanını (kısa tanıtımını) veya afişini gördüğünde, “Acaba bu filmde ne olacak? Kimler oynuyor? Konusu ne olabilir?” diye düşünür müsün? İşte bu, tahmin yürütmek demektir. Bu, beynini çalıştırmanın ve izleyeceğin şeye hazırlanmanın güzel bir yoludur. Eğer bunu yapıyorsan “Evet”i işaretle.
5. Ölçüt: Tiyatrodaki olay, kişi, yer ve zaman ile ilgili çözümlemeler yaptım.
Çözüm: Bu madde biraz daha özel, tiyatro izlerken veya bir hikayeyi dinlerken (izlerken) olayın ne olduğunu, kimlerin bu olayda yer aldığını (kişi), olayın nerede geçtiğini (yer) ve ne zaman geçtiğini (zaman) düşünerek anlamaya çalışmak demektir. Yani sadece izlemekle kalmayıp, aklında birleştirmeye çalışmak, taşları yerine oturtmak gibi düşünebilirsin.
Geliştirmek istediğim becerilerim:
Buraya, yukarıdaki maddelerden hangilerinde “Kısmen” veya “Hayır” cevabını verdiysen, onları yazmalısın. Yani hangi konularda kendini daha iyi yapmak istediğini düşüneceksin. Örneğin:
- Daha dikkatli dinlemek ve izlemek.
- Anlamını bilmediğim kelimeleri not almak.
- Filmler hakkında daha fazla tahmin yürütmek.
Bu liste tamamen sana özel olacak, çünkü herkesin geliştirmek istediği şeyler farklıdır.
Konuşma Becerisi Öz Değerlendirme Ölçeği
Şimdi de sıra geldi konuşma becerine! Bu bölümde, bir konu hakkında konuşurken veya bir sunum yaparken ne kadar başarılı olduğunu değerlendireceksin. Tıpkı dinleme/izleme becerisinde olduğu gibi, her maddeyi okuyup kendine dürüstçe cevap vermelisin.
1. Ölçüt: Uygun selam, hitap ve bitirme ifadelerini kullandım.
Çözüm: Bir konuşmaya başlarken “Merhaba”, “Günaydın” gibi selamlaşma sözleri; konuşurken kime hitap ettiğini belirten “Sevgili arkadaşlar”, “Değerli öğretmenlerim” gibi hitaplar; ve konuşmayı bitirirken “Teşekkür ederim”, “Hoşça kalın” gibi bitirme ifadelerini doğru ve uygun yerlerde kullanıp kullanmadığını soruyor. Resmi bir ortamda farklı, arkadaşlarınla konuşurken farklı ifadeler kullanırız, değil mi?
2. Ölçüt: Konuşma yaptığım mekânın özelliklerine dikkat ettim.
Çözüm: Bu madde, nerede konuştuğuna göre konuşmanı ayarlayıp ayarlamadığını soruyor. Örneğin, sınıfta konuşmakla okulun konferans salonunda konuşmak farklıdır. Sınıfta herkes seni rahatça duyabilirken, salonda daha yüksek sesle ve mikrofon kullanarak konuşman gerekebilir. Konuştuğun yerin özelliklerine göre sesini ve duruşunu ayarlaman önemlidir.
3. Ölçüt: Konuşmamda Atatürk ve Millî Mücadele ile ilgili önceki bilgilerimden yararlandım.
Çözüm: Eğer konuşman Atatürk veya Millî Mücadele gibi belirli bir konu hakkındaysa, bu konuda daha önce öğrendiğin bilgileri, notlarını, okuduğun kitapları konuşmanda kullanıp kullanmadığını soruyor. Yani sadece o an aklına gelenleri değil, araştırmalarını ve bilgilerini de konuşmana katmak.
4. Ölçüt: Sesimi herkesin duyabileceği şekilde ayarladım.
Çözüm: Konuşurken sesin çok kısık olursa kimse seni anlayamaz, çok bağırırsan da rahatsız edici olabilir. Bu madde, sesini ne çok alçak ne de çok yüksek olacak şekilde, herkesin seni rahatça duyabileceği bir seviyede ayarlayıp ayarlamadığını soruyor. Bu, dinleyicilerle iletişim kurmanın en temel yoludur.
5. Ölçüt: Arkadaşlarımın soru sormasına izin verdim.
Çözüm: Konuşman bittiğinde veya konuşmanın uygun bir yerinde, arkadaşlarının merak ettiklerini sormasına fırsat verip vermediğini soruyor. Soru-cevap bölümü, dinleyicilerin konuyu daha iyi anlamasına ve senin de farklı bakış açıları kazanmana yardımcı olur.
6. Ölçüt: Temada öğrendiğim kelime ve kelime gruplarını konuşmamın bağlamına uygun şekilde kullandım.
Çözüm: Türkçe dersinde her temada yeni kelimeler, deyimler öğreniyoruz, değil mi? Bu madde, o temada öğrendiğin yeni kelimeleri ve kelime gruplarını, konuşmanda doğru ve anlamlı bir şekilde kullanıp kullanmadığını soruyor. Kelimeleri sadece kullanmak değil, cümlenin anlamına uygun kullanmak önemlidir.
7. Ölçüt: Baş, el, kol hareketlerimle ve duruşumla konuşmamı destekledim.
Çözüm: Konuşurken sadece ağzımızla değil, vücudumuzla da konuşuruz! Başını sallamak, ellerini kullanmak, kollarını açmak, dik durmak gibi hareketler konuşmanı daha etkili ve canlı hale getirir. Bu madde, bu tür jest ve mimikleri kullanıp kullanmadığını soruyor.
8. Ölçüt: Konuşmam ve yüz ifadelerim (şaşırma, kızgınlık, mutluluk vb.) birbiriyle uyumluydu.
Çözüm: Eğer üzücü bir hikaye anlatıyorsan yüzünün de üzgün olması, komik bir şey anlatıyorsan gülümsemen gerekir. Bu madde, anlattığın konuyla yüzündeki ifadelerin (duyguların) birbirine uyumlu olup olmadığını soruyor. Duygularınla konuşman bir bütün olmalı ki dinleyiciler seni daha iyi anlasın ve hissettiklerini paylaşsın.
Geliştirmek istediğim becerilerim:
Yine aynı şekilde, yukarıdaki maddelerden hangilerinde “Kısmen” veya “Hayır” cevabını verdiysen, onları buraya yazmalısın. Örneğin:
- Konuşmaya başlarken ve bitirirken daha uygun ifadeler kullanmak.
- Sesimi daha iyi ayarlamak ve herkesin duymasını sağlamak.
- Vücut dilimi (jest ve mimiklerimi) daha etkili kullanmak.
Bu bölümü doldurmak, senin bir sonraki konuşmanda nelere dikkat etmen gerektiğini belirlemene yardımcı olacak.
Unutma sevgili öğrencim, bu tür öz değerlendirme ölçekleri senin kendini daha iyi tanıman, güçlü ve zayıf yönlerini görmen içindir. Kendini dürüstçe değerlendirerek, çok daha başarılı bir öğrenci olabilirsin. Harikasın!