Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 5. sınıf Türkçe öğretmenin. Şimdi seninle birlikte önündeki soruları adım adım çözeceğiz. Unutma, her soruyu dikkatlice okuyup, bağlı sayfadaki metni dikkatlice inceleyerek cevaplayacağız. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
4. ETKİNLİK
a. Metnin anahtar kelimelerini belirleyiniz. Bu kelimelerin metinle ilişkisini örnekteki gibi açıklayınız.
Sevgili öğrencim, anahtar kelimeler bir metnin en önemli, en can alıcı kelimeleridir. Tıpkı bir evin kapısını açan anahtar gibi, bu kelimeler de metnin anlam kapısını açar ve bize metnin neyden bahsettiğini hemen anlatır. Metni okuduğumuzda aklımızda kalan, bize metnin konusunu özetleyen kelimelerdir bunlar.
Şimdi seninle birlikte metni tekrar okuyalım ve hangi kelimelerin metinde çok önemli olduğunu düşünelim. Örnekte tarım kelimesi verilmiş. Bakalım başka hangi kelimeler bu metinde kilit rol oynuyor?
tarım: Atatürk’ün tarıma olan ilgisi ve bu alanda yaptığı yenilikler, metnin ana odak noktalarından biridir. Tarımı modernleştirip geliştirme düşüncesi metne hâkimdir.
Atatürk: Metnin ana kahramanı ve üzerinde durulan kişidir. Onun doğa sevgisi, çiftlik kurma amacı ve ileri görüşlülüğü metnin temelini oluşturur. Metinde anlatılan her şey onunla ilgilidir.
çiftlik: Atatürk’ün tarım ve doğa sevgisini somutlaştırdığı yerdir. Ankara’da kurduğu çiftlik, metinde anlatılan olayların ve düşüncelerin merkezidir. Metnin başlığında bile “çiftlik” kelimesi geçiyor, bu da ne kadar önemli olduğunu gösterir.
yeşil: Atatürk’ün doğaya, ağaçlandırmaya ve canlılığa verdiği önemi vurgulayan bir kelimedir. Metinde geçen “Yeşili görmeyen gözler renk zevkinden yoksundur.” sözüyle bu kelimenin metindeki önemi çok net bir şekilde anlaşılır.
gelecek: Atatürk’ün sadece kendi dönemi için değil, yıllar sonrasını, yani geleceği de düşünerek hareket ettiğini gösteren bir kelimedir. Metinde, 1925 yılında çiftlik arazisi için yer araştırmaları emrini verirken bile geleceği ve halkının mutluluğunu düşündüğü belirtiliyor.
halk: Atatürk’ün tüm bu çabalarını, tarımı geliştirmesini ve çiftlik kurmasını kimin için yaptığını anlatan kelimedir. Metnin sonunda, Atatürk’ün halkının mutluluğunu düşündüğü açıkça ifade edilmiştir.
Gördün mü? Bu kelimeler, metnin ne hakkında olduğunu ve bize hangi önemli bilgileri verdiğini çok güzel özetliyor.
b. Belirlediğiniz anahtar kelimelerle dilimizin doğru, güzel ve etkili kullanıldığı cümleler yazınız. Cümleleri gözden geçirip varsa cümlelerinizdeki gereksiz kelimeleri çıkarınız.
Şimdi sıra geldi bu anahtar kelimeleri kullanarak kendi cümlelerimizi kurmaya. Cümlelerimizi kurarken dilimizin kurallarına uygun, anlaşılır ve güzel olmasına dikkat edeceğiz. Bir de yazdığımız cümleleri tekrar okuyup, içinde gereksiz kelime olup olmadığını kontrol edeceğiz. Unutma, kısa ve öz cümleler her zaman daha etkilidir.
İşte benim sana örnek cümlelerim:
tarım: Ülkemizde tarım, ekonominin önemli bir bölümünü oluşturur.
(Burada “tarım faaliyetleri” yerine sadece “tarım” dememiz de yeterli. Çünkü tarım zaten bir faaliyettir.)
Atatürk:Atatürk, yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı’dır.
(Bu cümlede herhangi bir gereksiz kelime bulunmuyor, anlam açık ve net.)
çiftlik: Dedem, köydeki çiftlikte toprağı işleyerek sebze yetiştirir.
(Bu cümle de anlamlı ve gereksiz sözcük içermiyor.)
yeşil: Şehrimizin parkları, yeşil alanlarıyla bizlere huzurlu bir ortam sunar.
(Burada da cümle gayet güzel kurulmuş ve akıcı.)
gelecek: Öğretmenimiz, gelecek için şimdiden planlar yapmamızı öğütledi.
(Cümle hem anlamlı hem de akıcı. “Planlar yapmamızı” yerine “planlamamızı” da diyebilirdik ama bu haliyle de güzel.)
halk: Cumhuriyet Bayramı’nda tüm halk coşkuyla kutlamalara katıldı.
(Anlamı net ve gereksiz kelime içermiyor.)
Gördün mü? Anahtar kelimelerle ne kadar da farklı ve güzel cümleler kurabiliriz. Sen de kendi cümlelerini kurarken bu örneklere bakabilirsin. Önemli olan, kelimeleri doğru yerde ve doğru anlamda kullanmak ve gereksiz sözcüklerden kaçınmak!