Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle çok güzel bir Türkçe etkinliği yapacağız. Kitabımızdaki soruları adım adım inceleyip, birlikte doğru cevapları bulacağız. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
b. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili ifadelerde noktanın hangi amaçla kullanıldığını belirleyiniz. Noktayı aynı amaçla kullandığınız birer cümle yazınız.
Sevgili çocuklar, nokta işaretinin birden fazla görevi olduğunu biliyoruz. Şimdi altı çizili yerlerde noktanın hangi amaçla kullanıldığına bakalım ve biz de benzer örnekler verelim.
10.11.1938‘de millet derin bir üzüntü duydu.
Adım 1: Bu cümlede altı çizili olan “10.11.1938” ifadesine dikkat edelim. Burada nokta, gün, ay ve yıl gibi tarih unsurlarını birbirinden ayırmak için kullanılmış. Yani, noktanın ilk görevi tarihlerde kullanılmasıymış.
Cümlem:
Ben 15.05.2013‘te doğdum.
Her yıl 09.05‘te Gazi Mustafa Kemal’i saygıyla anarız.
Adım 1: Bu cümlede ise “09.05” ifadesi dikkatimizi çekiyor. Burada nokta, saat ve dakikayı birbirinden ayırmak için kullanılmış. Demek ki, noktanın bir diğer görevi de saat ve dakikayı ayırmasıymış.
Cümlem:
Dersimiz her gün 10.30‘da başlıyor.
c. Soru işaretinin aşağıda verilen kullanım alanlarını ve bunlara ait örnekleri inceleyiniz. Bu kullanım alanlarına yönelik siz de defterinize örnek cümleler yazınız.
Şimdi de soru işaretini hatırlayalım. Soru işareti, adı üstünde, soru soran cümlelerin sonunda kullanılır. Ama bazen soru eki olmasa bile bir soru anlamı taşıyan cümlelerde de kullanılabiliyor. Haydi, inceleyelim:
a) Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur.
Örnek: Millî Mücadele’nin en önemli komutanları kimlerdir?
Adım 1: Burada “kimlerdir” kelimesi bir soru sözcüğü, yani bir soru soruyor. Bu yüzden cümlenin sonuna soru işareti konulmuş.
Benim örneğim:
Bugün okula kim geldi?
b) Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Uzun uzun düşünüp birden başını kaldırdı: — Yaşınız?
Adım 1: Bu örnekte “Yaşınız?” kelimesinde “mı, mi” gibi bir soru eki veya “kim, ne, nerede” gibi bir soru sözcüğü yok. Ama “Yaşınız?” kelimesi bize bir soru sorduğunu hissettiriyor, değil mi? İşte böyle durumlarda da soru işareti kullanırız.
Benim örneğim:
Sizinki mi?
8. ETKİNLİK
a. Aşağıda verilen cümlelerdeki altı çizili kelimeleri inceleyiniz. Bunları isim olup olmama açısından gruplandırarak isim olanları işaretleyiniz.
Sevgili çocuklar, kelimelerin türlerini öğreniyoruz. İsimler, canlı ve cansız varlıkları, kavramları karşılayan kelimelerdir. Fiiller (eylemler) ise bir iş, oluş veya hareket bildiren kelimelerdir. Şimdi altı çizili kelimeleri tek tek inceleyelim ve isim olanları işaretleyelim.
Atatürk, Mehmet Akif Bey ile konuşuyor.
Açıklama: “Atatürk” bir özel isimdir, bir kişiyi belirtir. Bu yüzden isimdir.
Meclis binası el birliğiyle onarıldı.
Açıklama: “onarıldı” kelimesi bir işin yapıldığını, bir eylemi bildiriyor. Bu bir fiildir, yani eylemdir.
Emin, sandalyede dikkatle onları dinliyor.
Açıklama: “sandalye” bir eşyanın adıdır, bir varlığı belirtir. Bu yüzden isimdir.
Duvarın boyası solmuş.
Açıklama: “boya” bir rengi veya bir maddeyi belirtir, bir varlığın özelliğidir. Bu yüzden isimdir.
Pek çok şey konulmuş masanın üzerine.
Açıklama: “konulmuş” kelimesi bir eşyanın bir yere bırakılması eylemini anlatıyor. Bu bir fiildir.
Duvardaki harita değişmiş.
Açıklama: “değişmiş” kelimesi bir durumun farklılaştığını, bir oluşu bildiriyor. Bu bir fiildir.
Kapı açıldı ve asker içeri girdi.
Açıklama: “açıldı” kelimesi bir hareketin yapıldığını, bir eylemi anlatıyor. Bu bir fiildir.
Perdeler toplanmış ve bağlanmış.
Açıklama: “perdeler” bir eşyanın adıdır, bir varlığı belirtir. Bu yüzden isimdir.
Ortada ahşap bir sehpa duruyor.
Açıklama: “duruyor” kelimesi bir varlığın sabit bir konumda olduğunu, bir durumu bildiriyor. Bu bir fiildir.
Odanın zemininde eski bir halı vardı.
Açıklama: “halı” bir eşyanın adıdır, bir varlığı belirtir. Bu yüzden isimdir.
b. Gruplandırdığınız kelimeleri aşağıdaki tablolara yazınız. İkinci tabloyu öğretmeninizin yardımıyla adlandırınız.
Şimdi de az önce belirlediğimiz isimleri ve fiilleri uygun tablolara yerleştirelim. İlk tablomuzun adı “İSİM” olarak verilmiş. İkinci tabloya da biz “FİİL” adını verelim.
İSİM
- Atatürk
- sandalyede
- boyası
- Perdeler
- halı
FİİL
- onarıldı
- konulmuş
- değişmiş
- açıldı
- duruyor
c. Yukarıdaki grupları oluştururken nelere dikkat ettiniz? Grupların ayırt edici özelliklerini söyleyiniz.
Bu gruplandırmayı yaparken, kelimelerin bir varlığı mı, bir kavramı mı yoksa bir işi, oluşu, hareketi mi bildirdiğine dikkat ettik sevgili çocuklar.
İsimler (Adlar): İsimler, canlı veya cansız varlıkları, soyut veya somut kavramları karşılayan kelimelerdir. Örneğin, “Atatürk” bir kişi adı, “sandalye” bir eşya adı, “boya” bir madde adı, “perde” bir eşya adı ve “halı” da bir eşya adıdır. Bunlar bir varlığın adıdır.
Fiiller (Eylemler): Fiiller ise bir işi, oluşu veya hareketi bildiren kelimelerdir. Fiillere “-mek, -mak” mastar ekini getirebiliriz. Örneğin, “onarmak”, “konulmak”, “değişmek”, “açmak”, “durmak” gibi. Bu kelimeler bir hareket, bir durum veya bir oluş bildiriyor.
İşte bu özelliklere bakarak kelimelerin isim mi fiil mi olduğunu kolayca ayırt edebiliriz.
ç. Karekodu okutarak “Taka” adlı etkileşimli içeriği dikkatlice uygulayınız.
Bu kısımda ise kitabımız bize bir karekod ile ulaşabileceğimiz “Taka” adlı bir etkileşimli içerik öneriyor. Bu tür etkinlikler dersi daha eğlenceli ve akılda kalıcı hale getirir. Mutlaka karekodu okutup bu etkinliği yapmanızı tavsiye ederim!
Bugünkü dersimiz bu kadardı sevgili öğrencilerim. Umarım kelimelerin dünyasında güzel bir yolculuk yapmışızdır. Bir sonraki derste görüşmek üzere!