Merhaba sevgili öğrencim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bugün seninle, ders kitabındaki çok güzel ve düşündürücü iki etkinliği birlikte inceleyip çözeceğiz. Hazırsan, başlayalım!
7. ETKİNLİK
Bu etkinlikte Cemil ve Serhat adında iki arkadaşın Mete hakkındaki düşüncelerini okuyacak ve kendini Cemil’in yerine koyarak bir tartışmaya katılacaksın. Yani, Cemil gibi düşünecek ve Serhat’ın fikirlerine karşı kendi görüşlerini açıklayacaksın.
Önce Cemil’in ne düşündüğüne bakalım:
“Bence Mete’nin Satürn’de tedavi olmayı istemesi pek mantıklı değil. Oyun oynarken hayal gücünü kullanmak güzel ama gerçek hayatta sorunlarla yüzleşmek ve onları çözmek için daha gerçekçi yollar bulmalıyız. Satürn’e gitmek imkânsız olduğu için böyle bir tercih yapması biraz gerçeklerden kaçmak gibi görünüyor. Bence Mete’nin hayal gücünü kullanarak uygulanabilir bir çözüm bulması daha iyi olurdu. Hayal gücü ve gerçekçilik arasında bir denge kurmak çok önemli.”
Şimdi de Serhat’ın ne düşündüğünü okuyalım:
“Bence Mete’nin Satürn’de tedavi olmayı istemesi çok eğlenceli bir fikir. Oyun oynarken hayal gücümüzü kullanmak bizi sıradanlıktan çıkarıp farklı dünyalara götürüyor. Mete’nin Satürn’ü seçmesi onun ne kadar geniş bir hayal gücüne sahip olduğunu gösteriyor. Ayrıca bu tür hayaller kurmak, problem çözme becerilerimizi ve üretkenliğimizi geliştirir. Gerçek hayatta belki Satürn’e gidemeyiz ama böyle hayaller kurmak sınırlarımızı zorlamamıza ve farklı bakış açıları geliştirmemize yardımcı olur.”
Şimdi de sorulara geçelim ve kendini Cemil’in yerine koyarak cevaplarını hazırlayalım:
Adım 1: Arkadaşlarınızla aynı fikirde olmadığınız anları düşününüz.
Sevgili öğrencim, bu kısım senin kendi hayatından bir örnek düşünmeni istiyor. Mesela, arkadaşınla bir oyun oynamak istiyorsunuz ama o farklı bir oyun oynamayı tercih ediyor. Ya da bir konuda farklı bir fikre sahip olduğunuzu düşün. Önemli olan, herkesin aynı fikirde olmak zorunda olmadığını anlamak. Benim aklıma şöyle bir an geldi:
Bazen arkadaşlarım televizyonda sadece çizgi film izlemek isterken ben daha öğretici belgeseller izlemek isteyebiliyorum. İşte o zaman farklı fikirlerde oluyoruz.
Adım 2: Serhat’ın fikirlerine karşı neler söyleyebileceğinizi düşününüz. Katıldığınız ya da katılmadığınız fikirleri belirleyiniz.
Şimdi Cemil olarak Serhat’ın söylediklerini dikkatlice okudum. Serhat, hayal gücünün bizi geliştirdiğini ve farklı dünyalara götürdüğünü söylüyor. Bu fikrine kısmen katılıyorum. Gerçekten de hayal kurmak çok güzel ve insanı geliştirir. Ama Serhat’ın gerçeklerden biraz uzaklaştığımız zaman bile bunun faydalı olduğunu söyleyen kısmına katılmıyorum. Çünkü bence hayal kurarken bile bir yandan gerçekleri göz ardı etmemeliyiz.
Adım 3: Serhat’ın katılmadığınız fikirlerini neden uygun bulmadığınızı açıklayınız. Kendi fikirlerinizi ifade ediniz. Konuşmanızda nezaket kurallarına uygun, anlaşılır bir dil kullanmaya özen gösteriniz.
Sevgili Serhat,
Mete’nin Satürn’de tedavi olma hayali kurmasının eğlenceli ve hayal gücünü geliştirici olduğunu söylüyorsun. Bu konuda sana katılıyorum, hayal kurmak gerçekten de çok önemli ve bizi farklı dünyalara götürür. Ama bence hayal gücümüzü kullanırken bile gerçek hayattan kopmamaya dikkat etmeliyiz.
Şöyle düşün: Mete’nin bir sorunu var ve tedavi olması gerekiyor. Satürn’e gitmek, biliyoruz ki imkânsız bir şey. Eğer Mete sadece imkânsız hayaller kurarak sorununu çözmeye çalışırsa, gerçek hayattaki çözüm yollarını gözden kaçırabilir. Hayal gücümüzü, gerçek hayatta karşımıza çıkan problemleri çözebilecek, uygulanabilir ve yaratıcı fikirler bulmak için kullanmalıyız. Mesela, Mete’nin hastalığı için farklı bir tedavi yöntemi düşünmek, doktorlara yeni bir ilaç fikri sunmak gibi… Bunlar hem hayal gücü ister hem de gerçek hayatta bir işe yarar.
Hayal gücüyle gerçekçilik arasında güzel bir denge kurduğumuzda, hem eğleniriz hem de hayatımızı daha iyi hale getiririz. Aksi takdirde, sadece hayallerde yaşarsak, gerçek sorunlarımızı çözmekte zorlanabiliriz.
Unutmadan, konuşmanız sırasında yabancı dillerden alınan ve dilimizde henüz yaygınlaşmamış kelimelerin Türkçelerini kullanmaya özen göstermeniz gerektiği hatırlatılmış. Örneğin, “problem” yerine “sorun”, “mantıklı” yerine “akla uygun” gibi kelimeleri tercih edebiliriz.
8. ETKİNLİK
Bu etkinlikte noktalama işaretlerini tanıyacağız ve onları kullanacağız. Noktalama işaretleri, yazı yazarken duygularımızı, düşüncelerimizi daha iyi anlatmamızı, nerede duracağımızı, nerede vurgu yapacağımızı göstermemizi sağlar. Böylece okuduğumuz şeyleri daha kolay anlarız.
a) Duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlede duraklama noktalarını belirlemek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak üzere yazılarda noktalama işaretleri kullanırız. Bunlardan bazılarını sık, bazılarını daha az kullanırız. Yazılarınızda en sık kullandığınızdan en az kullandığınız noktalama işaretlerine doğru bir sıralama yapacak olsanız sıralamanız nasıl olurdu? Soldan sağa doğru yazınız.
Sevgili öğrencim, şimdi seninle yazı yazarken en çok kullandığımızdan en aza doğru noktalama işaretlerini sıralayalım. Bu sıralama, yazdığımız metinlere ve yaşımıza göre biraz değişebilir ama genel olarak 5. sınıf seviyesinde en çok kullandıklarımız şunlar olabilir:
- .
- ,
- ?
- !
- ‘
- ” “
- …
Sıralama (soldan sağa):
Nokta (.): Cümlenin bittiğini gösterir, en sık kullandığımızdır.
Virgül (,): Eş görevli kelimeleri ayırır, sıralama yaparız, uzun cümlelerde nefes almamızı sağlar.
Soru İşareti (?): Soru cümlelerinin sonuna gelir.
Ünlem İşareti (!): Şaşırma, sevinç, korku gibi güçlü duyguları veya seslenmeleri belirtir.
Kesme İşareti (‘): Özel adlara gelen ekleri ayırır.
Tırnak İşareti (” “): Başkalarından aktarılan sözleri veya özel olarak belirtilmek istenen kelimeleri gösterir.
Üç Nokta (…): Bitmemiş cümleleri, söylenmek istenmeyen yerleri veya alıntıların kesildiğini belirtir.
b) Sıraladığınız noktalama işaretlerinin kullanıldığı birkaç örnek cümleyi metinden bularak aşağıya yazınız.
Şimdi yukarıda sıraladığımız noktalama işaretlerinin, Cemil ve Serhat’ın konuşmalarının geçtiği metindeki örneklerini bulalım:
- 1. Nokta (.):
Örnek cümle: “Hayal gücü ve gerçekçilik arasında bir denge kurmak çok önemli.”
- 2. Virgül (,):
Örnek cümle: “Duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlede duraklama noktalarını belirlemek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak üzere yazılarda noktalama işaretleri kullanırız.”
- 3. Soru İşareti (?):
Örnek cümle: “Sıralamanız nasıl olurdu?”
- 4. Ünlem İşareti (!):
Metinde doğrudan ünlem işareti içeren bir cümle bulunmamaktadır. Ancak güçlü bir duygu belirten bir cümle olsaydı, örneğin “Satürn’e gitmek imkânsız!” şeklinde kullanılabilirdi.
- 5. Kesme İşareti (‘):
Örnek cümle: “Bence Mete‘nin Satürn‘de tedavi olmayı istemesi pek mantıklı değil.”
- 6. Tırnak İşareti (” “):
Metinde doğrudan tırnak işareti (” “) içeren bir cümle bulunmamaktadır. Genellikle birinin sözünü doğrudan aktarırken veya bir kelimeyi vurgularken kullanılır. Örneğin: Cemil, “Hayal gücü ve gerçekçilik arasında bir denge kurmak çok önemli.” dedi.
- 7. Üç Nokta (…):
Metinde doğrudan üç nokta (…) içeren bir cümle bulunmamaktadır. Bitmemiş cümleleri veya alıntıların kesildiğini belirtmek için kullanılır. Örneğin: “Mete’nin hayal gücünü kullanarak uygulanabilir bir çözüm bulması daha iyi olurdu…”
Gördüğün gibi bazı noktalama işaretleri metinde yer almazken, bazıları sıkça kullanılıyor. Her biri yazımızı daha anlaşılır ve etkili kılıyor. Bir sonraki etkinliğimizde görüşmek üzere!