Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki çok güzel etkinlikleri yapacağız. Hazır mısınız? Öyleyse hemen başlayalım!
8. ETKİNLİK
a. Aşağıdaki kelimelerin kısaltmalarını yazım kılavuzundan bulup karşılarına yazınız.
Sevgili çocuklar, günlük hayatta bazı kelimeleri daha kısa ve pratik bir şekilde kullanırız. İşte bunlara kısaltma diyoruz. Şimdi bu kelimelerin doğru kısaltmalarını bulalım:
- telefon → tel.
- Türkçe → T.
- cilt → c.
- çeviren → çev.
- sokak → sk.
- Türkiye → T.C. (Türkiye Cumhuriyeti’nin kısaltmasıdır, tek başına “Türkiye” kelimesinin kısaltması yoktur ama genellikle bu şekilde kullanılır.)
- apartman → apt.
- dakika → dk.
- hazırlayan → haz.
- mahalle → mah.
- sayfa → s.
- saat → sa.
- eczane → ecz.
- cadde → cd.
- numara → nu. veya no.
b. Bu kısaltmalara getirilen ekleri nasıl yazmanız gerektiği hakkında arkadaşlarınızla konuşunuz.
Şimdi de kısaltmalara gelen ekleri nasıl yazacağımızı öğrenelim. Bu çok önemli bir konu, dikkatlice dinleyin:
Kısaltmalara gelen ekleri yazarken, kısaltmanın okunuşuna göre değil, kelimenin açılımına göre ek getiririz. Ama bir istisna var: Eğer kısaltma büyük harflerle yapılmışsa ve sonu nokta ile bitmiyorsa (T.C. gibi özel durumlar hariç), o zaman kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre ek getiririz.
Mesela:
- prof. (profesör) kelimesine “-e” eki getireceksek, “profesöre” deriz. Kısaltılmış haliyle: prof.e değil, prof.e derken okunuşu baz alırız ama yazarken nokta olduğu için sadece ekini yazarız. Aslında bu tür kısaltmalara ek gelmez, kelime açılır.
- T. (Türkçe) kelimesine “-nin” eki getireceksek, Türkçenin deriz. Kısaltmasıyla: T.nin şeklinde yazmayız, kelimeyi açarız veya özel kurallara uyarız. Ancak soru kısaltmaya ek getirme dediği için bu kısaltmalarda genellikle kelimenin tamamını kullanırız.
Ancak, bazı kısaltmaların son harfinin okunuşuna göre ek getirilir. Örneğin:
- TRT’den (te-re-te-den)
- THY’ye (te-he-ye-ye)
Küçük harfli kısaltmalara getirilen eklerde ise kelimenin okunuşu esas alınır ve kesme işareti kullanılmaz:
- cm’yi (santimetreyi) değil, cm’yi (okunuşuna göre)
- kg’dan (kilogramdan) değil, kg’dan (okunuşuna göre)
Örneklerimizdeki kısaltmaların çoğu nokta ile bittiği için, onlara ek getirirken genellikle kelimenin kendisini kullanmayı tercih ederiz veya noktanın ardından ek getiririz. Mesela “tel.” kısaltmasına bir ek getireceksek, genellikle “telefonu” deriz. Eğer ille de kısaltmaya getireceksek, “tel.in”, “tel.e” gibi yazarız. Ama en doğrusu, kelimenin tamamını kullanmaktır.
Önemli olan, kısaltmanın sonuna kesme işareti koyup koymayacağımız ve ekini nasıl seçeceğimizdir. Noktalı kısaltmalara ek gelmez, kelime açılır. Noktasız, büyük harfli kısaltmalara ise kesme işaretiyle ve son harfin okunuşuna göre ek getirilir.
9. ETKİNLİK
Metindeki kuş, Ay’ın bulunması gerektiği yerde ipe bağlanmış peynir dilimi gördükten sonra ne yapmış olabilir? Bu sorunun giderilmesine yönelik düşüncelerinize göre metnin devamını aşağıya yazınız. Yazarken metnin türüne uygun olarak anlatımı devam ettiriniz.
Ah, bu ne ilginç bir durum! Ay’ın yerinde peynir dilimi mi? Kuşlar çok akıllı ve meraklı hayvanlardır. Bakalım bizim kuşumuz ne yapmış olabilir…
Gagasını şaşkınlıkla açıp kapadı. Gözleri faltaşı gibi açılmıştı. Bu bir şaka mıydı? Yoksa bir oyun mu? Ay’ı her gece izlemeye alışmış minik kuş, bu manzara karşısında neye uğradığını şaşırdı. Önce yavaşça yaklaştı, kanatlarını rüzgarda hafifçe süzerek peynir diliminin etrafında bir tur attı. Peynir, ipin ucunda usulca sallanıyordu. Kuşun karnı guruldadı. Peynir harika görünüyordu ama Ay’ın yerinde olması onu hem şaşırtmış hem de biraz korkutmuştu. “Bu işte bir iş var!” diye düşündü. Sonra aklına bir fikir geldi. Belki de bu peynir, Ay’ın bir hediyesiydi? Ya da Ay, bir süreliğine tatile çıkmış, yerine bu lezzetli yiyeceği bırakmıştı? Kararını verdi. Önce dikkatlice ipi inceledi, sağlam olup olmadığını kontrol etti. Sonra hızlıca bir dalış yaparak peynirin ucundan minik bir parça kopardı. Ağzına attığında gözleri parladı. Gerçekten çok lezzetliydi! Ama Ay’ın yerini boş bırakmaya gönlü razı olmadı. Peynirin küçük bir parçasını yedikten sonra, geriye kalanını gagasında dikkatlice taşıyarak en yakın ağacın dalına kondurdu. Ardından gökyüzüne doğru süzüldü ve Ay’ın neden orada olmadığını anlamak için daha yükseklere uçmaya başladı. Belki de bulutların arkasına saklanmıştır diye düşündü.
SONRAKİ METNE HAZIRLIK
Gazete, dergi ve kitaplardan bilgisayarlarla ilgili haberler, bilgilendirici yazılar ve görseller derleyiniz.
Sevgili çocuklar, bu kısım sizin için bir araştırma görevi! Bilgisayarlar hayatımızın önemli bir parçası, değil mi? Gelecek dersimiz için gazetelerden, dergilerden veya kitaplardan bilgisayarlarla ilgili ilginç haberler, bilgilendirici yazılar veya güzel görseller bulup getirmenizi istiyorum. Böylece bilgisayarlar hakkında daha çok şey öğrenebiliriz. Şimdiden kolay gelsin!