Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, okuduğumuz bir metinle ilgili çok güzel iki etkinlik yapacağız. Birlikte hem noktalama işaretlerini doğru yerlere koymayı öğreneceğiz hem de bir hikâyenin nasıl bölümlere ayrıldığını anlayacağız. Haydi bakalım, dikkatlice okuyun ve benimle birlikte düşünün!
7. ETKİNLİK
Aşağıdaki paragrafta kutucukların içine uygun noktalama işaretlerini yerleştiriniz.
Çözüm:
Noktalama işaretleri, okuduğumuz metinleri daha iyi anlamamızı ve cümleleri doğru bir şekilde duraklayarak okumamızı sağlar. Tıpkı trafik ışıkları gibi düşünün, nerede duracağımızı, nerede yavaşlayacağımızı bize gösterirler. Şimdi metnimizi cümle cümle inceleyelim ve doğru yerlere doğru işaretleri koyalım:
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
Yüzlerce dönüm toprağı olan Recep Ağa bulgurcu olarak tanınır
- Burada, “Recep Ağa”dan sonra bir duraklama yapmamız, yani virgül (,) koymamız gerekiyor. Çünkü “Yüzlerce dönüm toprağı olan” ifadesi, Recep Ağa’yı açıklayan uzun bir söz öbeği.
- “bulgurcu” kelimesi, Recep Ağa’nın ne iş yaptığını anlatan bir ek bilgi gibi düşünülebilir. Bu durumda ondan sonra da bir virgül (,) koyabiliriz.
- Cümlenin sonunda ise, cümle bittiği için nokta (.) koyarız.
Sonuç: Yüzlerce dönüm toprağı olan Recep Ağa, bulgurcu, olarak tanınır.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Çünkü topraklarında buğday eker elde ettiği buğdayın büyük bir kısmını bulgur yapıp satardı iyi kazanç sağlardı bulgur satışından
- Bu cümle, Recep Ağa’nın neden bulgurcu olarak tanındığını açıklıyor. Art arda gelen, birbirini tamamlayan eylemleri sıralamış. Bu tür sıralamalarda aralara virgül (,) koyarız.
- “buğday eker”den sonra virgül (,).
- “bulgur yapıp satardı”dan sonra virgül (,).
- Cümlenin sonunda ise, cümle bittiği için nokta (.) koyarız.
Sonuç: Çünkü topraklarında buğday eker, elde ettiği buğdayın büyük bir kısmını bulgur yapıp satardı, iyi kazanç sağlardı bulgur satışından.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Gün oldu devran döndü kasabaya pirinç geldi
- Burada da tıpkı az önceki gibi, art arda sıralanmış kısa cümleler veya söz öbekleri var. Bunları birbirinden ayırmak için virgül (,) kullanırız.
- “Gün oldu”dan sonra virgül (,).
- “devran döndü”den sonra virgül (,).
- Cümlenin sonunda ise, cümle bittiği için nokta (.) koyarız.
Sonuç: Gün oldu, devran döndü, kasabaya pirinç geldi.
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
Yıllardır bulgur yemekten usanan kasabalılar pahalı olmasına karşın pirinç tüketmeye başladılar
- “Yıllardır bulgur yemekten usanan kasabalılar” ifadesi, cümlenin uzun bir öznesidir. Bu kadar uzun bir özneden sonra yükleme geçerken bir duraklama, yani virgül (,) koyarız.
- Cümlenin sonunda ise, cümle bittiği için nokta (.) koyarız.
Sonuç: Yıllardır bulgur yemekten usanan kasabalılar, pahalı olmasına karşın pirinç tüketmeye başladılar.
Adım 5: Beşinci cümleyi inceleyelim.
Bu durum Recep Ağa nın kazancını azalttı
- “Recep Ağa’nın” derken, “Recep Ağa” kelimesine gelen “-nın” eki, sahiplik bildiren bir ektir. Özel isimlere gelen bu tür ekleri kesme işareti (‘) ile ayırırız.
- Cümlenin sonunda ise, cümle bittiği için nokta (.) koyarız.
Sonuç: Bu durum Recep Ağa‘nın kazancını azalttı.
Adım 6: Altıncı cümleyi inceleyelim.
Peki Recep Ağa kazancını artırmak için ne yaptı dersiniz
- “Peki” gibi seslenme, onaylama veya giriş kelimelerinden sonra genellikle virgül (,) kullanırız.
- “Recep Ağa kazancını artırmak için ne yaptı dersiniz” ifadesi, bir soru soruyor. Bu yüzden cümlenin sonuna soru işareti (?) koyarız.
Sonuç: Peki, Recep Ağa kazancını artırmak için ne yaptı dersiniz?
—
8. ETKİNLİK
Aşağıdaki açıklamaları okuyunuz. Bu açıklamalara göre metnin serim, düğüm ve çözüm bölümlerinde neler anlatıldığını kısaca yazınız.
Serim: Hikâyede anlatılacak olayın ortaya konulduğu bölümdür.
Düğüm: Ortaya konulan olayın açıldığı, okuyucuyu meraklandıracak şekilde geliştirildiği bölümdür.
Çözüm: Hikâyedeki olayın düğümünün çözüldüğü, bütün sorunların cevaplandığı bölümdür.
Çözüm:
Sevgili gençler, her hikâye bize bir şeyler anlatır ve genellikle bu hikâyelerin bir başlangıcı, gelişen bir olayı ve sonunda da bir çözümü olur. Bu bölümlere serim, düğüm ve çözüm deriz. Şimdi okuduğumuz metni bu bölümlere ayırarak inceleyelim:
Adım 1: Serim Bölümü
Serim bölümü, hikâyenin giriş kısmıdır. Burada bize kahramanlar, olayların geçtiği yer ve zaman hakkında ilk bilgiler verilir. Yani, hikâyenin temel taşları ortaya konur.
Metindeki Serim: Metnimizin başında, Recep Ağa’yı tanıyoruz. Onun yüzlerce dönüm toprağı olan, buğday eken, bulgur yapıp satan ve bu işten iyi para kazanan bir bulgurcu olduğunu öğreniyoruz. Yani hikâyenin ana karakteri ve onun başlangıçtaki durumu bize tanıtılıyor. Her şey yolunda gibi görünüyor.
Adım 2: Düğüm Bölümü
Düğüm bölümü, hikâyedeki asıl olayın ya da sorunun ortaya çıktığı ve gittikçe karmaşıklaştığı yerdir. Okuyucunun merakı bu bölümde artar, “Şimdi ne olacak?” diye düşünmeye başlarız.
Metindeki Düğüm: Hikâyemizde işlerin değişmeye başladığı yer burası. “Gün oldu, devran döndü,” ifadesiyle bir değişikliğin sinyali veriliyor. Kasabaya pirinç gelmesiyle birlikte, yıllardır bulgur yiyen kasabalılar pirince yöneliyor. Pirinç pahalı olsa bile insanlar onu tüketmeye başlıyor ve bu durum Recep Ağa’nın kazancının azalmasına neden oluyor. İşte burada bir sorun ortaya çıkıyor, Recep Ağa için işler kötüye gitmeye başlıyor. Okuyucu olarak biz de Recep Ağa’nın bu duruma ne yapacağını merak ediyoruz.
Adım 3: Çözüm Bölümü
Çözüm bölümü, hikâyedeki tüm olayların ve sorunların çözüme kavuştuğu yerdir. Düğüm bölümünde ortaya çıkan karmaşıklıklar bu bölümde netleşir ve hikâye bir sonuca ulaşır.
Metindeki Çözüm: Metnimiz, “Peki, Recep Ağa kazancını artırmak için ne yaptı dersiniz?” sorusuyla bitiyor. Bu, aslında hikâyenin çözüm bölümüne giden bir kapı. Yani, Recep Ağa’nın azalan kazancını artırmak için ne gibi yollar denediği, hangi kararları aldığı ve sonuç olarak bu sorunu nasıl aştığı veya aşamadığı bu bölümde anlatılacaktı. Ancak bize verilen metin, hikâyenin çözüm kısmını içermiyor, sadece bu bölüme bir davet niteliğinde kalıyor.
Umarım bu açıklamalar, metni daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Noktalama işaretlerinin ve hikâye bölümlerinin ne kadar önemli olduğunu görmüşsünüzdür. Bir sonraki derste görüşmek üzere, kendinize iyi bakın!