Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizden çok güzel bir etkinlikle karşınızdayım. Kitabımızdaki bu etkinlikleri hep birlikte, adım adım çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
Önce 7. Etkinlik‘e bakalım. Bu etkinlikte bizden cümlelerdeki yazım yanlışlarını bulup düzeltmemizi istiyor. Unutmayın, doğru yazmak çok önemlidir!
7. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde yapılan yazım yanlışlarını belirleyiniz. Bu yazım yanlışlarını düzelterek cümleleri yeniden yazınız.
Şimdi her bir cümleyi tek tek inceleyelim ve yanlışlarını düzeltelim:
1. cümle: Kitapta ki örnekler çok komik.
Bu cümlede “ki” bağlacının yazımı yanlış. Hatırlayın, “ki” bağlacı genellikle ayrı yazılır. Eğer cümleden “ki”yi çıkardığımızda anlam bozulmuyorsa, ayrı yazılır. “Kitapta örnekler çok komik.” dediğimizde anlam bozulmuyor, değil mi? O zaman ayrı yazılacak.
Doğru cümle şöyle olmalı:
Kitaptaki örnekler çok komik.
(Öğretmen notu: Burada “ki” ilgi eki olduğu için bitişik yazılır. “Kitapta bulunan örnekler” anlamı taşıyor. Metindeki ipucu “de ve ki bağlaçları ayrı yazılır” dese de, bu örnekte ‘ki’ bağlaç değil, ilgi eki olduğu için bitişik yazılmalı. Bu ince bir detay, 4. sınıf için biraz zorlayıcı olabilir. Ama açıklamamı buna göre yapacağım.)
Sevgili çocuklar, burada küçük bir detay var. “Ki” bazen ayrı yazılır, bazen bitişik. Eğer “ki” bir varlığın, bir şeyin nerede olduğunu, kime ait olduğunu belirtiyorsa bitişik yazılır. Mesela “bendeki kalem” derken kalem bende olduğu için bitişik. “Kitaptaki örnekler” derken de örnekler kitabın içinde olduğu için bitişik yazılır. Bu bir bağlaç değil, bir ektir.
Doğru cevap:
Kitaptaki örnekler çok komik.
2. cümle: Yeterki iste, başarırsın.
Bu cümlede de “ki”nin yazımı yanlış. “Yeter ki” bir bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir. “Yeter iste, başarırsın” dediğimizde anlam biraz bozuluyor gibi görünse de, “yeter ki” kalıbı her zaman ayrı yazılır.
Doğru cümle:
Yeter ki iste, başarırsın.
3. cümle: Bugün gazete de çıkan haberi okudun mu?
Bu cümlede “de”nin yazımı yanlış. “De” bağlacı da tıpkı “ki” gibi genellikle ayrı yazılır. Eğer cümleden “de”yi çıkardığımızda anlam bozulmuyorsa, ayrı yazılır. “Bugün gazete çıkan haberi okudun mu?” dediğimizde anlam bozulmuyor, değil mi? O zaman ayrı yazılacak.
Doğru cümle:
Bugün gazetede çıkan haberi okudun mu?
(Öğretmen notu: Burada da aynı şekilde, “gazetede” kelimesindeki “de” bulunma hâl eki olduğu için bitişik yazılır. “Gazetenin içinde” anlamı katıyor. Yine metindeki ipucu “bağlaçları ayrı yazılır” dese de, bu örnekte ‘de’ bağlaç değil, hâl eki olduğu için bitişik yazılmalı. Bu detayları öğrencilere açıklarken dikkatli olmalıyım.)
Sevgili çocuklar, burada “gazetede” derken, haberin gazetenin içinde olduğunu anlatıyoruz. Yani bu “de”, gazetede bulunma durumunu gösteriyor. Bu yüzden bitişik yazılır. Tıpkı “evde”, “okulda” derken olduğu gibi. Bağlaç olan “de” ayrı yazılır ama bu bir bağlaç değil, bir ektir.
Doğru cevap:
Bugün gazetede çıkan haberi okudun mu?
4. cümle: O belgeseli bende seyrettim.
Bu cümlede de “de”nin yazımı yanlış. “Ben de” derken, “ben de diğerleri gibi” anlamı var. Yani “de” burada bir bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir. “O belgeseli ben seyrettim” dediğimizde anlam bozulmuyor, sadece vurgu değişiyor.
Doğru cümle:
O belgeseli ben de seyrettim.
Aferin size! Yazım kurallarına dikkat etmek çok önemli, böylece herkes birbirini daha iyi anlar.
Şimdi 8. Etkinlik‘e geçelim.
8. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili kelimelerin eş seslilerini bir cümlede kullanınız.
Eş sesli kelimeler neydi hatırlıyor muyuz? Yazılışları ve okunuşları aynı olan ama anlamları farklı olan kelimelerdi, değil mi? Hadi bakalım, altı çizili kelimelere odaklanalım.
1. cümle:Ellerim çok kirlendi.
Buradaki altı çizili kelime “ellerim”. Bu kelimenin kökü “el”. Birinci anlamı, kolumuzun parmaklı kısmı olan organımız. Peki, “el” kelimesinin başka bir anlamı var mı? Evet, var! “Yabancı” veya “başka bir yer” anlamında da kullanırız. Mesela, “el memleketi” deriz.
Şimdi bu ikinci anlamıyla bir cümle kuralım:
El kapısında çalışmak çok zordu.
Burada “el” kelimesi “yabancı, başkası” anlamında kullanıldı.
2. cümle: Kardeşim ekmek almaya gitti.
Buradaki altı çizili kelime “ekmek”. Birinci anlamı, fırından aldığımız, dilimleyip yediğimiz yiyecek. Peki, “ekmek” kelimesinin başka bir anlamı var mı? Evet, var! Toprağa tohum atmak, bitki yetiştirmek anlamına gelen bir fiil olarak da kullanırız.
Şimdi bu ikinci anlamıyla bir cümle kuralım:
Çiftçi tarlaya tohum ekmek için sabaha kadar çalıştı.
Burada “ekmek” kelimesi “toprağa tohum atmak” anlamında kullanıldı.
Harikasınız! Eş sesli kelimeleri bulmak ve kullanmak biraz dikkat gerektirir ama siz çok başarılısınız.
Şimdi de 9. Etkinlik‘e gelelim.
9. Etkinlik
Aşağıda okunuşları verilen sayıların Roma rakamlarıyla nasıl yazıldığını karşılarına yazınız.
Roma rakamlarını hatırlıyor muyuz? Onlar da tıpkı bizim kullandığımız sayılar gibi, ama farklı işaretlerle yazılıyorlardı. Hadi her bir sayıyı bulalım.
Adım 1: Roma rakamlarını hatırlayalım:
- I = 1
- V = 5
- X = 10
Bu temel rakamlarla diğer sayıları oluşturuyorduk.
Adım 2: Şimdi verilen sayıları Roma rakamlarıyla eşleştirelim:
- bir: I
- iki: II
- üç: III
- dört: IV
- beş: V
- altı: VI
- yedi: VII
- sekiz: VIII
- dokuz: IX
- on: X
- on bir: XI
- on beş: XV
Gördünüz mü, Roma rakamları da aslında çok kolay! Sadece birkaç kuralı bilmemiz gerekiyor.
Şimdi de son kısma, Sonraki Metne Hazırlık bölümüne bakalım. Bu bölümde çözmemiz gereken sorular yok, ama bize yeni bir konuya hazırlanmamız için ipuçları veriliyor.
SONRAKİ METNE HAZIRLIK
1. Nasrettin Hoca kimdir? Araştırınız.
Bu soruyu kendiniz araştırarak öğrenmelisiniz sevgili öğrencilerim. Kütüphaneden kitaplara bakabilir, ailenizden yardım isteyebilir veya internetten araştırma yapabilirsiniz. Nasrettin Hoca, çok komik ve bilge bir kişidir. Fıkralarıyla hepimizi güldürür ve düşündürür.
2. Farklı konularda Nasrettin Hoca fıkraları derleyerek sınıfa götürünüz. Bu fıkralardan birini arkadaşlarınıza anlatmak üzere hazırlık yapınız.
Bu da sizin için eğlenceli bir görev! Nasrettin Hoca’nın birçok fıkrası var. Birkaç tanesini bulup not alın. Sonra içlerinden en çok beğendiğiniz birini seçin ve sınıfta arkadaşlarınıza anlatmak için hazırlanın. Güzel bir başlangıç, gelişme ve sonuçla anlatırsanız herkes çok keyif alacaktır.
Hepinize kocaman bir aferin! Bugün Türkçe dersinde yazım kurallarını, eş sesli kelimeleri ve Roma rakamlarını pekiştirdik. Yeni konulara da hazırlandık. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!