Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde çok güzel bir değerlendirme çalışması yapacağız. Görseldeki soruları adım adım, dikkatlice inceleyip çözüme ulaşacağız. Hazır mısınız? Başlayalım!
B. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi yandaki afişte verilmek istenen bir mesaj değildir?
Öncelikle afişi dikkatlice inceleyelim. Afişin başlığı “Öksürüğünü Kapa”. Afişte öksürürken veya hapşırırken yapmamız gerekenler ve yapmamamız gerekenler resimlerle anlatılmış. Mendil kullanmak, elleri yıkamak, maske takmak ve dirseğe öksürmek gibi doğru davranışlar gösteriliyor.
Şimdi şıklara bakalım:
- A) Öksürürken ya da hapşırırken mendil kullanalım.
- B) Öksürürken elimize öksürelim.
- C) Ellerimizi sık sık yıkayalım.
- D) Öksürmemek için maske kullanalım.
Afişte mendil kullanan bir görsel var. Bu, afişin vermek istediği bir mesajdır.
Afişte elini yıkayan bir görsel var ama elimize öksürmememiz gerektiği, onun yerine dirseğimize öksürmemiz gerektiği anlatılıyor. Elimize öksürmek mikropları yaymamıza neden olur. Bu, afişin vermek istediği bir mesaj değildir, tam tersi kaçınmamız gereken bir davranıştır.
Afişte ellerini yıkayan bir görsel var. Bu da afişin vermek istediği önemli bir mesajdır.
Afişte maske takan bir görsel var. Salgın zamanlarında veya hasta olduğumuzda maske takmak çok önemlidir. Bu da afişin mesajıdır.
Bu durumda, afişin bize söylemek istediği bir şey olmayan, hatta yapmamamız gereken davranışı anlatan şık B seçeneğidir.
Sonuç: B
2. Aşağıdakilerden hangisi dilimize yabancı dilden geçmiş olan “bone” kelimesinin Türkçe karşılığıdır?
Sevgili çocuklar, dilimize farklı dillerden birçok kelime geçmiştir. “Bone” kelimesi de bunlardan biri. Peki, “bone” dediğimizde aklımıza ne geliyor? Genellikle başımıza taktığımız, saçımızı toplayan veya koruyan bir tür şapka veya örtü değil mi?
Şimdi şıklara bakalım:
- A) atkı
- B) başlık
- C) bere
- D) bot
Atkı, boynumuza taktığımız, bizi soğuktan koruyan bir giysidir. Bone ile aynı anlama gelmez.
Başlık, başa giyilen her türlü örtü veya şapkaya verilen genel addır. Bone de bir tür başlıktır.
Bere, genellikle yünlü, örgüden yapılmış, başı sıcak tutan bir başlıktır. Bone’nin bir çeşidi olabilir ama bone daha genel bir anlamda kullanılır (örneğin ameliyathanede takılan bone, yüzücü bone’si gibi).
Bot, ayağımıza giydiğimiz bir ayakkabı çeşididir. Bone ile hiçbir ilgisi yoktur.
“Bone” kelimesi, Türkçede genellikle başa takılan, özellikle de saçları toparlayan veya koruyan ince bir şapka ya da örtü anlamında kullanılır. Bu anlamı en iyi karşılayan ve genel bir ifade olan “başlık” kelimesidir. “Bere” daha özel bir başlıktır.
Sonuç: B
3. Aşağıdaki kelimelerden hangisi “acemi” kelimesinin zıt anlamlısıdır?
“Acemi” kelimesi, bir işte yeni olan, o işi yapma konusunda tecrübesi veya bilgisi az olan kişi için kullanılır. Mesela, bisiklet sürmeye yeni başlayan birine “acemi bisiklet sürücüsü” diyebiliriz.
Şimdi şıklara bakalım, “acemi”nin tam tersi olan kelimeyi bulacağız:
- A) becerikli
- B) eğitimli
- C) tecrübeli
- D) uslu
Becerikli, bir işi kolayca ve iyi yapabilen kişidir. Acemi olmasa da zıt anlamlısı doğrudan “tecrübeli” değildir.
Eğitimli, okul okumuş, bilgi sahibi olan kişidir. Acemi olmamakla ilgili olsa da doğrudan zıt anlamlısı değildir.
Tecrübeli, bir işi uzun süredir yapan, o konuda deneyimi olan kişidir. Bir işi yeni yapan “acemi”nin tam tersi, o işi çokça yapmış “tecrübeli”dir. Bu kelime, “acemi”nin zıt anlamlısıdır.
Uslu, yaramazlık yapmayan, söz dinleyen çocuklara denir. Acemi kelimesiyle hiçbir ilgisi yoktur.
Bu durumda “acemi” kelimesinin zıt (karşıt) anlamlısı “tecrübeli” kelimesidir.
Sonuç: C
4. “Altının kıymetinden sarraf anlar.” atasözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
Atasözleri, atalarımızdan bize kalan, öğüt veren, yol gösteren özlü sözlerdir. Bu atasözünde “sarraf” altın işleriyle uğraşan, altının değerini, ayarını çok iyi bilen kişidir. Atasözü bize ne anlatmak istiyor, birlikte düşünelim:
- A) Bir şeyin değerini en iyi o konuda uzman olanlar bilebilir.
- B) Kuyumculuk, uzmanlık isteyen bir meslektir.
- C) Altının değerini bilmek için kuyumcuya gitmek gerekir.
- D) Altın çok değerlidir.
Evet, sarraf altının uzmanıdır ve onun değerini en iyi o bilir. Bu atasözü de bize, her işin bir uzmanı olduğunu ve bir şeyin gerçek değerini ancak o konuda bilgi ve deneyim sahibi olanların anlayabileceğini anlatır. Bu şık, atasözünün vermek istediği mesajı çok güzel özetliyor.
Bu doğru bir bilgidir ama atasözünün bize vermek istediği asıl, genel mesaj bu değildir. Bu sadece atasözünün içindeki bir gerçektir, mecazi anlamı değildir.
Bu da atasözünün kelime anlamıyla ilgili bir durumdur. Atasözleri genellikle kelime anlamlarının ötesinde, daha geniş bir anlam taşır.
Altının değerli olduğu doğrudur ama atasözü sadece altının değerli olduğunu söylemekle kalmaz, asıl olarak “uzmanlık” konusuna vurgu yapar.
Atasözü bize, her konuda en doğru bilgiyi ve değerlendirmeyi, o işin ehli olan, uzmanlaşmış kişilerin yapabileceğini anlatır. Bu yüzden A şıkkı doğru cevaptır.
Sonuç: A
5. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde birden fazla pekiştirmeli kelime kullanılmıştır?
Pekiştirmeli kelimeler, bir kelimenin anlamını daha güçlü hale getirmek için kullandığımız kelimelerdir. Genellikle kelimenin ilk hecesi alınıp “m, p, r, s” harflerinden biri getirilerek yapılır (örneğin: “beyaz”dan “bembeyaz”, “temiz”den “tertemiz”). Bazen de ikilemeler (iki aynı kelimenin tekrarı) pekiştirme görevi görür (örneğin: “hızlı hızlı”). Bazı özel pekiştirmeler de vardır (örneğin: “karmakarışık”). Bizden istenen, içinde birden fazla pekiştirmeli kelime olan cümleyi bulmak.
Şimdi cümleleri inceleyelim:
- A) Tonton anneannesini ansızın karşısında görünce şaşırdı.
- B) Dümdüz saçları dağılmış, karmakarışık olmuş.
- C) Yemyeşil, taze taze sivribiberler ağzımı sulandırdı.
- D) Güpegündüz yatağa girip uzun uzun uyudu.
Bu cümlede “tonton” kelimesi pekiştirmelidir. Anlamı “şişmanca, tombul” demektir. Bu cümlede bir tane pekiştirmeli kelime var.
Bu cümlede “dümdüz” (tamamen düz) ve “karmakarışık” (çok karışık) kelimeleri pekiştirmelidir. “Dümdüz” “düz” kelimesinden, “karmakarışık” ise özel bir pekiştirme biçimidir. Bu cümlede iki tane pekiştirmeli kelime var. Bu da “birden fazla” demektir.
Bu cümlede “yemyeşil” (çok yeşil) kelimesi pekiştirmelidir. “Taze taze” ise bir ikilemedir ve pekiştirme görevi görür. Bu cümlede de iki tane pekiştirmeli kelime var. Bu da “birden fazla” demektir.
Bu cümlede “güpegündüz” (tamamen gündüz, ortalık aydınlıkken) kelimesi pekiştirmelidir. “Uzun uzun” ise bir ikilemedir ve pekiştirme görevi görür. Bu cümlede de iki tane pekiştirmeli kelime var. Bu da “birden fazla” demektir.
Gördüğümüz gibi B, C ve D şıklarında birden fazla (iki tane) pekiştirmeli kelime bulunuyor. Ancak, Türkçe testlerinde genellikle tek bir doğru cevap olması beklenir. Bu durumda, bazen “pekiştirmeli kelime” derken özellikle “m, p, r, s” ile yapılanları veya özel durumları kastederiz, ikilemeleri ayrı bir başlıkta inceleriz. Eğer bu ayrımı yaparsak:
- B şıkkında “dümdüz” ve “karmakarışık” her ikisi de bu özel pekiştirme türlerine girer.
- C ve D şıklarında ise bir tane özel pekiştirme (“yemyeşil”, “güpegündüz”) ve bir tane de ikileme (“taze taze”, “uzun uzun”) var.
Bu nedenle, sadece özel pekiştirmeleri sayarsak B şıkkında iki tane, diğerlerinde birer tane bulunur. Bu tür sorularda genellikle bu ayrım yapılır. Bu yüzden en uygun cevap B şıkkıdır.
Sonuç: B
C. Aşağıdaki kelimeleri eş anlamlılarıyla eşleştiriniz.
Şimdi de eş anlamlı kelimeleri, yani yazılışları farklı ama anlamları aynı olan kelimeleri bulalım. Bu kelimeleri günlük hayatımızda çokça kullanırız.
1. yürek
Yürek, vücudumuzdaki kalbimiz anlamına gelir. Cesaret anlamında da kullanılır. Eş anlamlısı:
Sonuç: kalp
2. kafa
Kafa, vücudumuzun en üst kısmında bulunan, içinde beynimizin olduğu organdır. Eş anlamlısı:
Sonuç: baş
3. anı
Anı, yaşadığımız, hatırladığımız olaylar veya geçmişteki deneyimlerdir. Eş anlamlısı:
Sonuç: hatıra
4. siyah
Siyah, renklerden biridir. Genellikle gecenin rengi olarak düşünülür. Eş anlamlısı:
Sonuç: kara
5. ak
Ak, siyahın zıt rengi olan beyazdır. Genellikle saflığı ve temizliği temsil eder. Eş anlamlısı:
Sonuç: beyaz
6. zaman
Zaman, dakikaların, saatlerin, günlerin, ayların ve yılların oluştuğu süredir. Eş anlamlısı:
Sonuç: vakit
Aferin çocuklar! Bütün soruları başarıyla çözdük. Bu bilgiler derslerinizde size çok yardımcı olacak. Unutmayın, okumak ve anlamak çok önemli!