4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Yayınları Sayfa 196

Merhaba sevgili öğrencim!

Bugün seninle Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri adım adım çözeceğiz. Hiç merak etme, ben sana her şeyi en anlaşılır şekilde anlatacağım. Hazırsan, ilk etkinliğimizle başlayalım!

5. ETKİNLİK

Aşağıya, metnin içeriğine uygun farklı bir başlık yazınız.

Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden metne uygun farklı bir başlık bulmamız isteniyor. Ancak burada metnin kendisi verilmemiş. Ama sayfanın en üstünde “GÜNEŞ’İN GİTTİĞİ GÜN” diye bir başlık görüyoruz, değil mi? Demek ki metin Güneş ile ilgili bir konuyu anlatıyor. Biz de bu başlığa benzer ama farklı bir başlık düşüneceğiz.

Çözüm:

Adım 1: Metnin ana başlığının “Güneş’in Gittiği Gün” olduğunu görüyoruz. Bu bize metnin Güneş’in önemi, yokluğu veya onunla ilgili bir olay hakkında olabileceğini düşündürüyor.

Adım 2: Bu konuya uygun, “Güneş’in Gittiği Gün” başlığından farklı bir başlık bulalım.

Sonuç:

Metne uygun farklı bir başlık şunlar olabilir:

• Güneşsiz Bir Dünya
• Işığın Kaynağı
• Güneş Olmasaydı…

Ben bu başlıklar arasından birini seçebilirim. Örneğin:

Işığın Kaynağı

6. ETKİNLİK

Metinden, “de” ve “ki” bağlaçlarının geçtiği üçer cümle bulup aşağıya yazınız.

Canım öğrencim, bu etkinlikte de bizden metinden “de” ve “ki” bağlaçlarının geçtiği cümleler bulmamız isteniyor. Ama yine metin karşımızda yok. Hiç sorun değil! Biz de Güneş konusuyla ilgili, bu bağlaçları doğru kullandığımız örnek cümleler oluşturalım. Böylece hem bağlaçları tekrar etmiş oluruz hem de etkinliği tamamlamış oluruz.

Unutmayalım ki, bağlaç olan “de” ve “ki” her zaman kelimeden ayrı yazılır. Eğer cümleden çıkardığımızda anlam bozulmuyorsa, o bir bağlaçtır ve ayrı yazılır.

Çözüm:

Adım 1: “de” bağlacının geçtiği üç cümle oluşturalım. “de” bağlacı, bir şeyi ekleme, dahil etme anlamı katar.

• Bugün hava çok güzeldi, Güneş de parlıyordu.
• Güneş sadece ışık değil, ısı da verir.
• Ay ve yıldızlar da gökyüzünde çok güzel görünür.

Adım 2: “ki” bağlacının geçtiği üç cümle oluşturalım. “ki” bağlacı, genellikle açıklama veya şaşırma anlamı katar.

• Anladım ki Güneş, yaşam için çok önemliymiş.
• O kadar parlak ki gözlerimi kamaştırdı.
• Baktım ki Güneş batmaya başlamış bile.

Sonuç:

“de” bağlacı geçen cümleler:

• Bugün hava çok güzeldi, Güneş de parlıyordu.
• Güneş sadece ışık değil, ısı da verir.
• Ay ve yıldızlar da gökyüzünde çok güzel görünür.

“ki” bağlacı geçen cümleler:

• Anladım ki Güneş, yaşam için çok önemliymiş.
• O kadar parlak ki gözlerimi kamaştırdı.
• Baktım ki Güneş batmaya başlamış bile.

7. ETKİNLİK

a. Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili kelimelerin hangi anlamda (gerçek, terim, mecaz) kullanıldığını belirleyiniz. Üçüncü cümledeki altı çizili kelimenin ilk harfinin neden büyük yazıldığını açıklayınız.

Şimdi de çok önemli bir konuya geldik: Kelimelerin anlamları! Bir kelimeyi bazen gerçek anlamıyla, bazen bir bilimin ya da sanatın özel terimi olarak, bazen de benzetme yaparak yani mecaz anlamda kullanırız. Haydi, “Güneş” kelimesinin bu cümlelerde nasıl kullanıldığına bakalım.

Çözüm:

Adım 1: Her cümlede “güneş” kelimesinin hangi anlamda kullanıldığını belirleyelim.

• Annem, güneş ışığının gözlerini kamaştırdığını söyledi.

Buradaki “güneş” kelimesi, gökyüzündeki ısı ve ışık kaynağı olan yıldızı kastediyor. Yani gerçek anlamında kullanılmış.

• Bugün yüzü güneş gibi parlıyor.

Buradaki “güneş” kelimesi, bir kişinin yüzünün çok parlak, neşeli ve aydınlık olduğunu anlatmak için kullanılmış. Sanki yüzü Güneş kadar parlakmış gibi bir benzetme var. Bu yüzden mecaz anlamda kullanılmış.

• Gezegenimizin ısı ve ışık kaynağı Güneş‘tir.

Buradaki “Güneş” kelimesi, bizim gezegenimiz Dünya’nın etrafında döndüğü, Samanyolu Galaksisi’ndeki bir yıldız olan, özel bir isim olarak kullanılmış. Bu, hem gerçek anlamını içerir hem de bir gezegenin veya yıldızın özel adı olduğu için terim anlamı da diyebiliriz. Ama asıl önemli olan, özel bir isim olmasıdır.

Adım 2: Üçüncü cümledeki “Güneş” kelimesinin ilk harfinin neden büyük yazıldığını açıklayalım.

• Gezegenimizin ısı ve ışık kaynağı Güneş‘tir.

Buradaki “Güneş” kelimesi, bizim Güneş Sistemimizde bulunan, belirli bir yıldızın özel adıdır. Tıpkı senin veya benim adımız gibi, gök cisimlerinin özel adları da büyük harfle başlar. Eğer bir yıldızı, gezegeni veya ayı (Dünya’nın uydusu olan Ay’ı) özel bir isim olarak kullanıyorsak, her zaman ilk harfini büyük yazarız. Bu cümlede de belirli bir gök cismini, yani bizim yıldızımızı kastettiği için büyük harfle yazılmıştır.

Sonuç:

• Annem, güneş ışığının gözlerini kamaştırdığını söyledi. -> Gerçek Anlam
• Bugün yüzü güneş gibi parlıyor. -> Mecaz Anlam
• Gezegenimizin ısı ve ışık kaynağı Güneş‘tir. -> Gerçek Anlam / Terim Anlam (özel ad olarak)

Üçüncü cümledeki “Güneş” kelimesinin ilk harfi büyük yazılmıştır, çünkü Güneş, bizim Güneş Sistemimizdeki yıldızın özel adıdır. Gök cisimlerinin (gezegen, yıldız, ay) özel adları her zaman büyük harfle başlar.

b. “Ay” kelimesini farklı anlamlarıyla kullanacağınız cümleleri aşağıya yazınız.

Şimdi de “Ay” kelimesinin farklı anlamlarını düşünelim ve her bir anlamıyla birer cümle kuralım. Tıpkı “Güneş” kelimesinde olduğu gibi, “Ay” kelimesi de farklı anlamlarda kullanılabilir.

Çözüm:

Adım 1: “Ay” kelimesinin farklı anlamlarını düşünelim.

• Gezegenimizin uydusu olan gök cismi (özel isim olarak).
• Takvimdeki zaman dilimi (ocak ayı, şubat ayı gibi).

Adım 2: Bu anlamlara uygun cümleler yazalım.

• Gök cismi anlamında: Gece gökyüzünde parlak bir Ay vardı. (Burada Dünya’nın uydusu olan Ay kastedildiği için büyük harfle başlar.)
• Zaman dilimi anlamında: Bu ay ödevlerimi zamanında bitirdim. (Burada Ocak, Şubat gibi bir zaman dilimi kastedildiği için küçük harfle başlar.)

Sonuç:

“Ay” kelimesinin farklı anlamlarıyla kullanıldığı cümleler:

• Bu gece gökyüzünde dolunay Ay çok güzel görünüyordu.
• Okullar tatile girdiğinde tam üç ay dinleneceğiz.

Aferin sana! Bütün etkinlikleri başarıyla tamamladık. Gördün mü, Türkçe aslında ne kadar da keyifli ve öğrenmesi kolay bir dersmiş! Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin.