4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Yayınları Sayfa 233

Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Gördüğüm kadarıyla harika bir metin ve bu metinle ilgili çok güzel sorular var. Şimdi seninle birlikte bu soruları adım adım inceleyelim ve doğru cevaplarını bulalım. Hiç merak etme, hepsini kolayca anlayacaksın. Hadi başlayalım!

1. Metnin bağlamından yararlanarak “sarraf” kelimesinin anlamını tahmin edip aşağıya yazınız.

Merhaba! Bu soruda bizden “sarraf” kelimesinin anlamını, metni dikkatlice okuyarak tahmin etmemiz isteniyor. Hadi metinde “sarraf” kelimesinin geçtiği yere bir bakalım:

Adım 1: Metinde “sarraf” kelimesini bulalım.

“Ancak sarraflar, dirhemden daha hassas ölçümler için bir ağırlık birimi daha kullanırlar. Buna “çekirdek” denir.”

Adım 2: Bu cümlenin bize ne anlattığına odaklanalım. Sarrafların, çok küçük ve hassas ölçümlerle uğraştığını anlıyoruz, hatta “çekirdek” denilen bir ölçü birimi kullandıklarını görüyoruz. Metnin genelinde eski ağırlık birimleri, Osmanlı altını gibi değerli şeylerden bahsediliyor. Bu bilgiler bize sarrafların değerli metallerle, özellikle de altınla ilgili işler yaptığını düşündürüyor. Çünkü altın gibi değerli şeyleri ölçmek için çok hassas ölçüler gerekir.

Adım 3: Şimdi “sarraf” kelimesinin anlamını tahmin edelim.

Sonuç:

Sarraf: Para ve altın işleriyle uğraşan, onların değerini bilen ve alım satımını yapan kişiye denir. Yani kuyumcu gibi düşünebiliriz.

2. “İki dirhem bir çekirdek” ifadesinin kimler için söylendiğini, hangi anlamda kullanıldığını açıklayınız.

Bu soru, metindeki ana konuyu anlamamızı istiyor. “İki dirhem bir çekirdek” sözü kimler için kullanılırmış ve ne anlama gelirmiş, bunu bulacağız.

Adım 1: Metnin ilk cümlelerine bakalım.

“Giyim kuşamına özen göstermiş, şık ve süslü kıyafetleriyle dikkat çeken insanlar hakkında sık sık “iki dirhem bir çekirdek” ifadesi kullanılır.”

Adım 2: Bu cümlede, bu ifadenin kimler için kullanıldığı açıkça belirtiliyor. Giyimlerine özen gösteren, çok şık ve süslü giyinen insanlar için kullanılıyormuş.

Adım 3: Şimdi de hangi anlamda kullanıldığına bakalım. Metnin son kısmında bu ifadenin bir benzetme olduğunu anlıyoruz:

“Bu durumda süslenmiş kimselere iki dirhem bir çekirdek yakıştırmasında bulunanlar, mecaz yoluyla onlara “altın” demiş olurlar.”

Adım 4: Anlamını bir araya getirelim.

Sonuç:

“İki dirhem bir çekirdek” ifadesi, giyim kuşamına çok özen gösteren, çok şık, süslü ve zarif insanları anlatmak için kullanılır. Bu ifadeyle, o kişinin tıpkı altın gibi değerli ve kıymetli olduğu benzetmesi yapılır.

3. “İki dirhem bir çekirdek” ifadesinin mecaz yoluyla “altın” anlamında kullanılma nedenini açıklayınız.

Şimdi de bu güzel ifadenin neden özellikle “altın” ile ilişkilendirildiğini anlamaya çalışalım. Mecaz demek, bir sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak başka bir anlamda kullanılması demek.

Adım 1: Metinde “iki dirhem bir çekirdek” ve “altın” kelimelerinin birlikte geçtiği yere odaklanalım.

“Eski devirlerin en kıymetli parası olan bir Osmanlı altını, toplam iki dirhem ve bir çekirdek ağırlığına sahiptir.”

Adım 2: Gördüğün gibi, metin bize çok önemli bir bilgi veriyor: Eskiden kullanılan bir Osmanlı altınının ağırlığı tam olarak “iki dirhem bir çekirdek”miş. Altın, her zaman çok değerli ve kıymetli bir maden olmuştur.

Adım 3: Bu bilgiyi, şık giyinen insanlarla ilgili olan kısımla birleştirelim.

Sonuç:

“İki dirhem bir çekirdek” ifadesi, mecaz yoluyla “altın” anlamında kullanılır çünkü eski zamanlarda en değerli para birimi olan bir Osmanlı altınının ağırlığı tam olarak iki dirhem ve bir çekirdeğe denk geliyormuş. Bu yüzden, çok şık ve değerli görünen insanlar da tıpkı o değerli altın gibi “iki dirhem bir çekirdek” denilerek övülürmüş.

4. Metnin türünü; giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin kaçar cümleden oluştuğunu belirtiniz.

Bu soruda hem metnin ne tür bir yazı olduğunu bulacağız hem de metni bölümlere ayırıp her bölümde kaç cümle olduğunu sayacağız.

Adım 1: Metnin genel amacını anlayalım. Metin bize “iki dirhem bir çekirdek” deyiminin ne anlama geldiğini, nereden geldiğini, eski ölçü birimlerini açıklıyor. Yani bir konuda bilgi veriyor, öğretiyor.

Sonuç (Metnin Türü):

Metnin türü bir bilgilendirici metindir (açıklayıcı metin de diyebiliriz). Çünkü bize bir deyimin kökeni ve anlamı hakkında bilgi veriyor.

Adım 2: Şimdi metni giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine ayıralım ve her bölümdeki cümle sayısını sayalım.

• Giriş Bölümü: Bu bölüm genellikle konuya bir başlangıç yapar, bizi konuya hazırlar.

  “Giyim kuşamına özen göstermiş, şık ve süslü kıyafetleriyle dikkat çeken insanlar hakkında sık sık “iki dirhem bir çekirdek” ifadesi kullanılır. Bu yakıştırma, ağırlık ölçüsü olarak okkanın kullanıldığı eski devirden kalmadır.”

  Giriş bölümü 2 cümleden oluşmaktadır.

• Gelişme Bölümü: Bu bölümde konu detaylı bir şekilde anlatılır, bilgiler verilir.

  “Okkanın dört yüzde birine “dirhem” adı verilir. Dirhem daha çok hassas teraziler için kullanılan bir ölçüdür. Ancak sarraflar, dirhemden daha hassas ölçümler için bir ağırlık birimi daha kullanırlar. Buna “çekirdek” denir.”

  Gelişme bölümü 4 cümleden oluşmaktadır.

• Sonuç Bölümü: Bu bölümde konu toparlanır, ana fikir vurgulanır veya bir çıkarım yapılır.

  “Eski devirlerin en kıymetli parası olan bir Osmanlı altını, toplam iki dirhem ve bir çekirdek ağırlığına sahiptir. Bu durumda süslenmiş kimselere iki dirhem bir çekirdek yakıştırmasında bulunanlar, mecaz yoluyla onlara “altın” demiş olurlar.”

  Sonuç bölümü 2 cümleden oluşmaktadır.

Umarım bu açıklamalar sayesinde metni ve soruları çok daha iyi anlamışsındır. Harika bir iş çıkardık, tebrik ederim!