Merhaba canım öğrencim! Bugün seninle çok güzel bir Türkçe etkinliğini inceleyeceğiz. Hazır mısın? Sana gönderdiğin görseldeki soruları adım adım, senin anlayabileceğin bir dille açıklayacağım. Hadi başlayalım!
9. ETKİNLİK
Bu etkinlikte iki ana bölüm var: birincisi Nasrettin Hoca fıkrası yazma, ikincisi de yazdıklarımızı değerlendirme. Bir de sonraki ders için küçük bir araştırma ödevimiz var.
a. Nasrettin Hoca’nın beğendiğiniz fıkralarından birini kişi, olay ve mekân unsurlarını dikkate alarak kendi cümlelerinizle aşağıya yazınız. Yazdığınız fıkrayı türün özelliklerine uygun biçimde arkadaşlarınıza okuyunuz.
Canım öğrencim, bu bölümde bizden Nasrettin Hoca’nın fıkralarından birini yazmamız isteniyor. Ama sadece yazmakla kalmayacağız, bazı önemli noktalara dikkat edeceğiz. Haydi, adım adım ne yapmamız gerektiğini öğrenelim:
Adım 1: Fıkra Seçimi
Öncelikle Nasrettin Hoca’nın çok sayıda fıkrası var, değil mi? Bunlardan en çok beğendiğin, sana komik gelen veya düşündüren bir tanesini seçmelisin. Belki “Kazan doğurdu” fıkrası, belki “Ya tutarsa!” fıkrası, ya da “Dünyanın merkezi” fıkrası… Hangisi aklına ilk geldiyse veya seni gülümsettiyse, onu seçebilirsin.
Adım 2: Kişi, Olay, Mekân Unsurları
Fıkra yazarken tıpkı bir hikaye yazar gibi olaya katılan kişiler, olayın geçtiği yer (mekân) ve olayın kendisi (olay) çok önemlidir. Seçtiğin fıkrada:
- Kişi: Kimler var? Genellikle Nasrettin Hoca ve onunla konuşan başka kişiler olur. Bu kişileri doğru bir şekilde anlatmalısın.
- Olay: Fıkrada ne oluyor? Hoca ne yapıyor, ne söylüyor? Olayın başlangıcını, gelişmesini ve sonucunu sırasıyla yazmalısın. Fıkranın komik ya da düşündürücü kısmını, yani “espri”sini unutmamalısın.
- Mekân: Olay nerede geçiyor? Pazarda mı, evde mi, yolda mı? Mekânı da kısaca belirtmek, fıkranın daha anlaşılır olmasını sağlar.
Adım 3: Kendi Cümlelerinle Yazma
Fıkrayı okuduğun kitaptaki gibi birebir kopyalamak yerine, onu kendi kelimelerinle, kendi cümlelerinle yeniden yazmalısın. Sanki sen o fıkrayı ilk defa bir başkasına anlatıyormuş gibi düşün. Bu, senin Türkçeyi daha iyi kullanmanı sağlar.
Adım 4: Fıkranın Özelliklerine Uygun Okuma
Yazdığın fıkrayı arkadaşlarına okurken, fıkranın özelliklerine dikkat etmelisin. Fıkralar genellikle kısadır, akıcıdır ve sonunda bir espri veya ders barındırır. Okurken ses tonunu, vurgularını ve duraklamalarını ayarlayarak fıkranın komik ya da düşündürücü etkisini artırabilirsin. Sanki bir tiyatro oyunu oynuyormuş gibi düşün, canlandırmalar yapabilirsin!
Örnek Fıkra (Kendi Cümlelerimle):
Nasrettin Hoca bir gün pazarda dolaşırken bir satıcının yanına gitmiş. Satıcı, elindeki peynirleri ve yoğurtları gösteriyormuş. Hoca, satıcıya sormuş:
“Bu yoğurtlar taze mi evladım?”
Satıcı hemen cevap vermiş:
“Elbette Hoca’m, daha sabah mayalandı!”
Hoca gülümsemiş ve “Peki, bu peynirler ne kadar süredir duruyor burada?” diye sormuş.
Satıcı gururla: “Onlar da taptaze Hoca’m, daha dün akşam yapıldı!” demiş.
Nasrettin Hoca düşünceli bir şekilde başını sallamış ve “Allah Allah,” demiş, “Demek ki sizin dükkanınızda dün akşam ile bu sabah arasında bir gün yok!”
Satıcı şaşkınlıkla Hoca’ya bakakalmış.
Bu örnekte:
- Kişiler: Nasrettin Hoca ve satıcı
- Olay: Hoca’nın taze ürünleri sorgulaması ve satıcının cevabındaki çelişkiyi fark etmesi
- Mekân: Pazar
Gördün mü? Hem kısa hem de düşündürücü bir espri var sonunda.
b. Aşağıdaki ölçütlere göre uygun kutucukları işaretleyerek yazı çalışmanızı değerlendiriniz.
Şimdi sıra geldi yazdığın fıkrayı değerlendirmeye. Bu bölüm, tıpkı bir öğretmen gibi kendi kendini kontrol etmeni sağlıyor. Her bir maddeyi okuyacak ve “Her zaman” (yani hep böyle yaptım), “Bazen” (yani bazen yaptım, bazen yapmadım) ya da “Hiçbir zaman” (yani hiç yapmadım) kutucuklarından sana uygun olanı işaretleyeceksin. Hadi, bu ölçütler ne anlama geliyor, birlikte bakalım:
- Yazmaya hazırlık yaptım.
- Anlamlı ve kurallı cümleler kurdum.
- Noktalama işaretlerini yerinde kullandım.
- Konu dışına çıkmadan yazdım.
- Yazım kurallarını uyguladım.
- Sözlük ve yazım kılavuzundan yararlandım.
Bu ne demek biliyor musun? Yazmaya başlamadan önce, hangi fıkrayı yazacağına karar verdin mi, fıkranın ana fikrini düşündün mü, aklında bir plan oluşturdun mu demek. Eğer direkt kalemi alıp yazmaya başladıysan, belki “Bazen” ya da “Hiçbir zaman”ı işaretleyebilirsin. Ama önce düşündüysen, hatta belki birkaç kelime not aldıysan, o zaman “Her zaman” diyebilirsin.
Yazdığın cümleler anlaşılır mıydı? Yani okuyan kişi ne demek istediğini kolayca anladı mı? Cümlelerin dil bilgisi kurallarına uygun muydu? Yüklemleri, özneleri yerli yerinde miydi? Eğer cümlelerin devrik değil, düzgün ve anlaşılırsa “Her zaman” diyebilirsin.
Nokta, virgül, soru işareti, ünlem işareti gibi noktalama işaretlerini doğru yerlerde kullandın mı? Cümle bittiğinde nokta koydun mu? Soru sorduğunda soru işareti kullandın mı? Eğer bu konuda dikkatliysen “Her zaman”ı işaretleyebilirsin.
Seçtiğin Nasrettin Hoca fıkrasını yazarken, fıkranın ana konusundan saptın mı? Yani başka bir konuya geçtin mi, alakasız şeyler anlattın mı? Eğer sadece seçtiğin fıkrayı ve onunla ilgili bilgileri yazdıysan, “Her zaman” diyebilirsin.
Kelimeleri doğru yazdın mı? Büyük harfleri cümle başında, özel isimlerde doğru kullandın mı? “De” ve “ki” eklerini doğru ayırdın mı? Eğer yazarken bu kurallara dikkat ettiysen, “Her zaman”ı işaretleyebilirsin.
Yazarken takıldığın bir kelime oldu mu? Doğru yazılışından emin olamadığın bir kelimeyi sözlükten veya yazım kılavuzundan kontrol ettin mi? Eğer kontrol ettiysen “Her zaman”, etmediysen “Hiçbir zaman”ı işaretleyebilirsin. Bu, doğru yazmayı öğrenmek için çok önemli bir alışkanlıktır.
Bu değerlendirme tablosunu samimi bir şekilde doldurmak, senin nerelerde daha iyi olduğunu ve nerelerde biraz daha çalışman gerektiğini anlamana yardımcı olacak.
SONRAKİ METNE HAZIRLIK
Genel ağdan, Türk Dil Kurumu ile ilgili araştırma yapınız.
Canım öğrencim, bu da bir sonraki dersimize hazırlık için bir araştırma ödevi. “Genel ağ” demek, internet demek. Yani internetten araştırma yapacaksın. Peki, ne hakkında araştırma yapacaksın?
Türk Dil Kurumu hakkında!
Türk Dil Kurumu, kısaca TDK, bizim dilimiz olan Türkçeyi korumak, geliştirmek ve doğru kullanılmasını sağlamak için kurulmuş çok önemli bir kurumdur. Onlar sayesinde kelimelerin doğru yazılışlarını, anlamlarını öğreniyoruz, yeni kelimeler türetiliyor ve Türkçemiz daha da zenginleşiyor.
Araştırmanı yaparken şunları bulmaya çalışabilirsin:
- Türk Dil Kurumu ne zaman kuruldu?
- Neden kuruldu? Amacı neydi?
- Ne gibi çalışmalar yapıyorlar? (Mesela sözlükler, dil bilgisi kitapları yayımlıyorlar mı?)
- Türkçeye katkıları nelerdir?
Bu araştırmayı yaparak Türkçemizin ne kadar değerli olduğunu ve onu korumak için ne kadar büyük çabalar harcandığını daha iyi anlayacaksın. Unutma, dilimiz bizim en değerli hazinemizdir!
Umarım bu açıklamalar senin için çok faydalı olmuştur. Etkinlikleri yaparken başarılar dilerim!